Na strychu

W roku 1859 w Bytowie — który od 1657 roku należał do Brandenburgii, a potem do Prus — otwarto Ewangelickie Seminarium Nauczycielskie.1 Był to zakład kształcący nauczycieli dla ewangelickich szkół: elementarnych, wiejskich, tych, gdzie dzieci mieszkańców powiatu bytowskiego uczyły się czytać i pisać po niemiecku, poznawały katechizm i śpiewały pieśni ze szkolnego kancjonału.

Seminarium działało przez sześćdziesiąt sześć lat — do roku 1925. Przez te sześćdziesiąt sześć lat przeszło przez nie kilka pokoleń nauczycieli z ewangelickiego Bytowia: mężczyzn, którzy mieli uczyć w wiejskich szkółkach rozproszonych po całym powiecie, znać lokalnych pastorów i być lokalnym centrum kultury pisanej tam, gdzie pastor bywał rzadko.

W sierpniu 1914 roku zaczęła się I wojna światowa. Niemcy — a Bytów był wtedy pruskim Bütow — mobilizowali swoich mężczyzn. Absolwenci Seminarium, aktualni studenci, nauczyciele z powiatu: szli na front zachodni, wschodni, bałkański.

Około stu trzydziestu z nich nie wróciło.1 Zginęli w okopach, w szpitalach polowych, w ofensywach i w odwrotach, których imion historia nie zapamiętała. Ewangelicka wspólnota Bytowa zapamiętała imiona — wyryto je na drewnianych tablicach, dwóch tablicach, które miały stać w miejscu widocznym, w miejscu, gdzie wspólnota się zbiera.

Gdzie są te tablice dziś? Dokumentacja z roku 2009 mówi: na strychu.1 W roku 2009 ktoś odnotował istnienie tablic, odnotował ich lokalizację i odnotował, że są drewniane. I na tym dokumentacja się kończy.

Strych nie jest miejscem upamiętnienia. Strych jest miejscem przechowywania rzeczy, o których nie wiemy, co zrobić. Tablice ze Seminarium przeżyły rok 1925 — kiedy zamknięto Seminarium. Przeżyły rok 1945 — kiedy ewangelicka wspólnota Bytowa przestała istnieć w dawnym kształcie. Przeżyły kilka dziesięcioleci zaniedbania.

Na tablicach wyryto imiona mężczyzn, którzy wychowywali ewangelickich uczniów tego powiatu i którzy zginęli na wojnie. Tablice są na strychu. Imiona są na tablicach. Strych jest ciemny.