Jakub Wejher przyszedł na świat w roku 1609 w rodzinie ze starych kaszubskich korzeni, która przez kolejne pokolenia pięła się wyżej w hierarchii Rzeczypospolitej — starosta, krajczy, generał.1 W roku 1643 Jakub Wejher był już człowiekiem z pozycją i z marzeniem: chciał założyć miasto, które nosiłoby jego imię i które żyłoby przez stulecia jako pomnik Wejherów na Kaszubach.
Budowę Wejherowa zaczął od fundamentów — dosłownie i prawnie. Akt fundacyjny z 28 maja 1643 roku określał, jak miasto ma wyglądać, kto ma w nim mieszkać i jakie prawa mają mieszkańcy. Paragraf jedenasty był krótki i konkretny: wyznawcom Konfesji Augsburskiej — luteranom — zagwarantowano swobodne publiczne sprawowanie kultu.1
✦ ✦ ✦Ten zapis nie był przypadkowy. Nowe miasto potrzebowało rzemieślników, kupców, ludzi z kapitałem i umiejętnościami. W XVII-wiecznej Rzeczypospolitej wielu takich ludzi było ewangelikami — zarówno Niemcy z miast gdańskich, jak i holenderscy menonici osiedlający się przy Wiśle, jak i niemieccy rzemieślnicy z Zachodu. Bez gwarancji wolności wyznania nie przyszliby do Wejherowa.
Że gwarancja była prawdziwa, potwierdził król Władysław IV. Akt fundacyjny Wejherowa zyskał królewskie zatwierdzenie — co oznaczało, że klauzula religijna z paragrafu jedenastego miała nie tylko prywatną wagę fundatora, ale moc królewskiego przywileju.1
§11: wolność kultu dla luteranów.
Zatwierdzenie królewskie Władysława IV.
Edykt potwierdzający — 7 lutego 1657.
Minęło czternaście lat. Rok 1657 — Rzeczpospolita wykrwawiona Potopem, Szwedzi wychodzą z Prus, wszystko się zmienia. Jakub Wejher jest teraz wojewodą malborskim — jednym z najważniejszych urzędników Prus Królewskich. Jest chory. 7 lutego 1657 roku wydaje edykt, który jest niczym innym jak „dokładnym wykonaniem edyktu tolerancyjnego z roku 1643” — potwierdzeniem dla ewangelickich mieszkańców Wejherowa, że klauzula z paragrafu jedenastego nadal obowiązuje.1
Niespełna dwa tygodnie później, 20 lutego 1657 roku, Jakub Wejher umiera. Edykt z 7 lutego był jednym z ostatnich aktów jego władzy.
✦ ✦ ✦W historii ewangelicyzmu w Prusach Królewskich ta historia ma swoją osobliwość. Jakub Wejher był katolikiem — i to głęboko zaangażowanym: fundatorem kalwaryjskiego sanktuarium w Wejherowie, miejsca pielgrzymkowego, które istnieje do dzisiaj. Założyciel kalwarii i gwarant wolności wyznania luteranów to ta sama osoba, ten sam akt prawny, ten sam rok 1643.2
Taka jest logika fundatora, który myśli o swoim mieście bardziej niż o swojej teologii. Wejherowo ma rosnąć. Rzemieślnicy mają przyjeżdżać. Targ ma kwitnąć. I ewangelicy mają wiedzieć, że mogą w tym mieście zostać.
← wszystkie odcinki cyklu