Jakub Wejher przyszedł na świat w roku 1609 w rodzinie o starych kaszubskich korzeniach, która przez kolejne pokolenia pięła się coraz wyżej w hierarchii Rzeczypospolitej, dochodząc do urzędów starosty, krajczego i generała.1 W roku 1643 sam miał już pozycję i zamiar, by założyć miasto noszące jego imię, które przetrwałoby przez stulecia jako pomnik Wejherów na Kaszubach.
Budowę Wejherowa zaczął od fundamentów — dosłownie i prawnie. Akt fundacyjny z 28 maja 1643 roku określał, jak miasto ma wyglądać, kto ma w nim mieszkać i jakie prawa mają mieszkańcy. Paragraf jedenasty był krótki i konkretny: wyznawcom Konfesji Augsburskiej — luteranom — zagwarantowano swobodne publiczne sprawowanie kultu.1
✦ ✦ ✦Zapis ten nie był przypadkowy. Nowe miasto potrzebowało rzemieślników, kupców oraz ludzi z kapitałem i umiejętnościami, a w siedemnastowiecznej Rzeczypospolitej wielu z nich było ewangelikami: Niemcy z miast gdańskich, holenderscy mennonici osiedlający się przy Wiśle czy niemieccy rzemieślnicy z Zachodu. Bez gwarancji wolności wyznania nie przybyliby do Wejherowa.
Że gwarancja była prawdziwa, potwierdził król Władysław IV. Akt fundacyjny Wejherowa zyskał królewskie zatwierdzenie — co oznaczało, że klauzula religijna z paragrafu jedenastego miała nie tylko prywatną wagę fundatora, ale moc królewskiego przywileju.1
Czternaście lat później, w roku 1657, Rzeczpospolita była wykrwawiona Potopem, a Szwedzi wychodzili z Prus. Jakub Wejher pełnił wówczas urząd wojewody malborskiego, jednego z najważniejszych w Prusach Królewskich, i był już chory. 7 lutego 1657 roku wydał nowy edykt religijny. Franz Schultz nazywa go w jednym miejscu „dokładnym wykonaniem edyktu tolerancyjnego z roku 1643”, w innym wyjaśnia jednak, że była to wykładnia zawężająca: ewangeliccy mieszkańcy mogli mieć własny cmentarz i chować zmarłych według swoich obrzędów, ale w dobrach Wejherów nie wolno im było utrzymywać własnego kaznodziei ani nauczyciela.1
Niespełna dwa tygodnie później, 20 lutego 1657 roku, Jakub Wejher umiera. Edykt z 7 lutego był jednym z ostatnich aktów jego władzy.
✦ ✦ ✦W dziejach ewangelicyzmu w Prusach Królewskich rzecz ta ma swoją osobliwość. Jakub Wejher był katolikiem, i to głęboko zaangażowanym, bo ufundował kalwaryjskie sanktuarium w Wejherowie, miejsce pielgrzymkowe istniejące do dzisiaj. Założycielem kalwarii i gwarantem wolności wyznania luteranów była zatem ta sama osoba, a obie te role wynikały z tego samego aktu z roku 1643.2
Tak działał fundator, który myślał o swoim mieście bardziej niż o własnej teologii. Zależało mu, by Wejherowo rosło, by przyjeżdżali do niego rzemieślnicy, by kwitł targ i by ewangelicy mieli pewność, że mogą w tym mieście zostać.
← wszystkie odcinki cyklu