We wrześniu 1939 roku, w jednym z gdyńskich szpitali, młoda lekarka czuwała przy łóżku rannego oficera. Był to jej mąż, Stanisław Kosko — kapitan żeglugi wielkiej, na co dzień dyrektor gdyńskiej Państwowej Szkoły Morskiej, który po mobilizacji objął dowództwo statku przybrzeżnego „Gdynia", zarekwirowanego przez marynarkę wojenną. 2 września jednostka, stojąca na redzie w Zatoce Puckiej, została zbombardowana i zatonęła. Kosko, ciężko ranny, zmarł 8 września. Pobrali się niespełna cztery lata wcześniej, 15 października 1935 roku12.
Nazywała się Jadwiga Titz-Kosko i pochodziła ze świata, który tej jesieni przestał istnieć. Urodziła się 1 stycznia 1902 roku w Mandżurii, gdzie jej ojciec, inżynier Emil Titz, pracował przy budowie Kolei Transsyberyjskiej. Rodzina była ewangelicka, z warszawskim rodowodem. Powołanie do medycyny — jak głosi rodzinne wspomnienie — obudziła w niej choroba przebyta w dzieciństwie, gdy w siódmym roku życia uratował ją miejscowy lekarz. Studia rozpoczęła w Kijowie, a dyplom uzyskała na Uniwersytecie Warszawskim w 1926 roku1.
Przed wojną pracowała w Warszawie, w szpitalu prowadzonym przy parafii ewangelicko-augsburskiej Świętej Trójcy, przy ulicy Karmelickiej — placówce, która działała do 1943 roku. Wojna nie zostawiła jej na uboczu. Po klęsce wróciła do Warszawy i włączyła się w konspiracyjną służbę sanitarną Armii Krajowej. W powstaniu warszawskim pełniła służbę w Śródmieściu-Południe, w gmachu Warszawskiej Szkoły Pielęgniarstwa przy ulicy Chałubińskiego1.
✦ ✦ ✦To, co zbudowała po wojnie, czyni z niej jedną z założycielek polskiej reumatologii. W 1945 roku osiadła w Sopocie i zabrała się do pracy tak, jakby chciała nadrobić wszystko naraz. Organizowała opiekę lekarską i rozdzielała zagraniczne dary wśród potrzebujących. Udzielała bezpłatnych porad; przez jej gabinet przewinęło się około dziesięciu tysięcy ludzi związanych z gospodarką morską. Stworzyła pierwszą powojenną przychodnię w Gdańsku-Wrzeszczu przy Jaśkowej Dolinie1.
W 1956 roku zorganizowała w Sopocie Szpital Reumatologiczny przy ulicy Grunwaldzkiej. Kierowała oddziałem reumatologii w II Klinice Chorób Wewnętrznych w Gdańsku. Napisała pierwszy powojenny polski podręcznik akademicki z tej dziedziny — „Podstawy reumatologii". Należała do wielu towarzystw naukowych, była współzałożycielką i przewodniczącą oddziału Polskiego Towarzystwa Reumatologicznego13.
Jej działalność wykraczała daleko poza salę chorych. Zakładała placówki dla najbardziej bezbronnych: sanatorium rehabilitacyjne dla dzieci chorych na reumatyzm, spółdzielnię mieszkaniową „Za Falochronem" w Gdyni dla osób starszych i przewlekle chorych, spółdzielnię pracy inwalidów „Bałtyk". W tym wszystkim pozostała wierna swojemu Kościołowi — była członkinią parafii ewangelicko-augsburskiej w Sopocie1.
W 1966 roku nadano jej tytuł Gdańszczanina Roku. Zmarła 9 lutego 1989 roku i spoczęła na Cmentarzu Witomińskim w Gdyni. W pamięci Trójmiasta została „Damą polskiej medycyny" — tytułem, który dał jej później tytuł biografii pióra Ewy Ostrowskiej4. Przydomek funkcjonuje w piśmiennictwie biograficznym; nie był oficjalnym odznaczeniem. Dziś jej imię nosi pomorski ośrodek reumatologii w Sopocie — ten sam, który powstał z jej rąk3.
← wszystkie odcinki cyklu „Kobiety Reformacji”