Dwa razy w tygodniu, w skromnym mieszkaniu w Weimarze, schodziła się śmietanka niemieckiej literatury. Bywali bracia Schlegel, August Wilhelm i Friedrich, bywał Ludwig Tieck, bywał sędziwy Christoph Martin Wieland — a nade wszystko bywał Johann Wolfgang von Goethe, najpotężniejsze nazwisko ówczesnych Niemiec.1 Gospodynią tych wieczorów była kobieta, która urodziła się nie w którymś z niemieckich księstw, lecz w Gdańsku, w kamienicy „Pod Żółwiem” przy ulicy Świętego Ducha.2 Nazywała się Joanna Henrietta Schopenhauer.
Przyszła na świat w 1766 roku jako córka gdańskiego kupca Christiana Heinricha Trosienera.2 Wyniosła z domu staranne, wszechstronne wykształcenie — rzecz dla dziewczynki w mieszczańskim Gdańsku niełatwą do przecenienia. W 1785 roku poślubiła Heinricha Florisa Schopenhauera, zamożnego kupca z tego samego miasta.2 Trzy lata później, w 1788 roku, urodził się ich syn Arthur — ten sam, który miał później przejść do historii jako jeden z najgłośniejszych filozofów Europy. W 1797 roku, już w Hamburgu, na świat przyszła córka Adela, również w przyszłości pisarka.2
W 1793 roku Gdańsk, po drugim rozbiorze Polski, dostał się Prusom — rodzina przeniosła się wtedy do Hamburga.1 Dwanaście lat później, w 1805 roku, zmarł jej mąż. Owdowiała, wolna i samodzielna finansowo, Joanna przeniosła się wraz z córką do Weimaru, ówczesnego centrum niemieckiego życia literackiego.1
✦ ✦ ✦W Weimarze Joanna otworzyła własny dom dla gości. Jej cotygodniowe przyjęcia stały się jednym z najważniejszych salonów epoki. A przyjaźń z Goethem ugruntował gest, na który nie zdobyła się wówczas żadna inna dama z weimarskiej socjety: to Joanna jako pierwsza kobieta z wyższych sfer przyjęła pod swój dach Christiane Vulpius, wieloletnią towarzyszkę życia poety, której tamtejsze towarzystwo konsekwentnie odmawiało miejsca.1
Joanna Schopenhauer zajęła się także własnym pisarstwem. Debiutowała w 1810 roku biografią zmarłego przyjaciela, historyka sztuki Karla Ludwiga Fernowa.1 Potem przyszły relacje z podróży i powieści — i właśnie one przyniosły jej sławę. Od schyłku drugiej dekady XIX wieku aż po początek lat trzydziestych była najpopularniejszą pisarką w Niemczech.1 Jej najgłośniejsze powieści to Gabriele (1819), Die Tante — „Ciotka” (1823) i Sidonia (1827).3 Dorobek złożył się ostatecznie na wielotomowe wydanie dzieł zebranych.2
Joanna Schopenhauer była pierwszą niemiecką pisarką, która publikowała książki pod własnym nazwiskiem, bez męskiego pseudonimu, za którym kryło się wówczas wiele piszących kobiet.1 W epoce, gdy literatura kobiecej ręki bywała ukrywana, gdańszczanka podpisała swoje powieści pełnym imieniem i nazwiskiem.
Sława nie ocaliła jej majątku. Straty finansowe z drugiej dekady XIX wieku ciążyły jej do końca, a w połowie lat trzydziestych popularność i pieniądze zaczęły topnieć równocześnie.3 Niemal bez środków napisała do księcia Weimaru, opisując swoje położenie; w 1837 roku władca — w uznaniu jej zasług dla kultury miasta — przyznał jej skromną pensję i zaprosił do Jeny.3 Tam, w 1838 roku, zmarła.2 Pozostawiony przez nią niedokończony pamiętnik Gdańskie wspomnienia młodości wydała później jej córka Adela.2 Tak rodzinny Gdańsk powrócił na ostatnich stronach jej życia.
← wszystkie odcinki cyklu „Kobiety Reformacji”