Kościół Wyznający w Gdańsku · odcinek 4

Kościół udekorowany zielenią

Daniel Cederberg przybył ze Szwecji na jeden rok. Zostawił ślad, który przetrwał wojnę, komunizm i czterdzieści lat nieobecności.
Czas czytania ~8 min · źródła w przypisach

4 lipca 1937 roku polska ewangelicka parafia w Gdyni odprawiła pierwsze nabożeństwo we wnętrzu Kaplicy Domu Marynarza Szwedzkiego przy ulicy Jana z Kolna 25. Przyszli przedstawiciele władz miasta — naczelnik Wydziału Bezpieczeństwa i Porządku Publicznego, wiceprezes Sądu Okręgowego, delegacja parafian z Tczewa. Wnętrze kaplicy przybrano zielenią. Jak wyjaśniał potem „Przegląd Ewangelicki": zieleń udzieloną łaskawie przez Komisariat Rządu. Gospodarzem kaplicy był Daniel Cederberg, duszpasterz portowy z Królestwa Szwecji.1

✦ ✦ ✦

Urodził się 10 marca 1908 roku w Malmö, w rodzinie mistrza budowlanego. Po studiach teologicznych w Lund, w 1932 roku przyjął ordynację w katedrze w Uppsali i trafił do Gdyni — do obsługi kaplicy szwedzkiej, która działała tu już od 1930 roku.

Nim Cederberg objął placówkę, kapelania działała przy pl. Kaszubskim 3. Potem wyrosła nowa siedziba — Dom Marynarza Szwedzkiego. Komitet budowy tworzyli konsul generalny Szwecji inżynier Napoleon Korzón, dyrektor Michał Freydberg i sam Cederberg. Projekt architektoniczny wykonał Stanisław Płoski z Warszawy; malarstwo — Witold Mars i Stanisław Teisseyre ze Lwowa. Uroczystego poświęcenia 9 czerwca 1936 roku dokonał prymas Szwecji, arcybiskup Erling Eidem. Wśród polskich gości był Komisarz Rządu Franciszek Sokół, dowódca Obrony Wybrzeża komandor Stefan Frankowski i wiceprezes Sądu Okręgowego Leon Kryczyński — działacz muzułmański ze starej polskiej rodziny tatarskiej.1

✦ ✦ ✦

Gdy Szwedzi otworzyli kaplicę dla nabożeństw polskich, obu młodych gdyńskich pastorów połączyła nić sympatii. Kahané napisał o Cederbergu okolicznościowy artykuł na łamach „Przeglądu Ewangelickiego". Cederberg chętnie gościł polskich parafian w swojej kaplicy, a sam uczestniczył w liturgii podczas pierwszego polskiego nabożeństwa. W grudniu 1937 roku Kahané wziął udział w szwedzkich obchodach Dnia świętej Łucji; tydzień później szwedzka delegacja pojawiła się na polskiej uroczystości gwiazdkowej. Kahané zapisał się na kurs języka szwedzkiego — trudny, jak twierdził — i przyjął zaproszenie na cykl prelekcji w Szwecji.1

W sierpniu 1937 roku Kahané poprowadził specjalne nabożeństwo inaugurujące wielki XXI Międzynarodowy Kongres Przeciwalkoholowy w Warszawie. W październiku, z okazji Dnia Oszczędności, wygłosił kazanie w kaplicy — po którym zorganizował zebranie Koła Polek-Ewangeliczek z udziałem inspektora PKO i naczelnika poczty. Nauki były praktyczne i miały podwójny cel.1

Nabożeństwo 16 czerwca 1938 roku — osiemdziesiąte urodziny króla Szwecji Gustawa V — odprawiono wspólnie, przy pełnej frekwencji. 24 lipca kaplicę przybraną barwami narodowymi Rumunii wypełniło nabożeństwo żałobne za duszę zmarłej królowej Marii, z udziałem honorowego konsula Rumunii, a obok niego — przedstawicieli zboru szwedzkiego z duszpasterzem.1

✦ ✦ ✦

Na przełomie września i października 1938 roku zebranie i uroczyste nabożeństwo uczczono zajęcie Zaolzia przez wojska polskie. Przemawiał Adolf Zwijas — gdyńszczanin z tamtych stron. Atmosfera w mieście była gorąca, pewność siebie duża. W listopadzie 1938 roku zatwierdzono plany budowy polskiego kościoła ewangelickiego. Teren ogrodzono. Zaczęły napływać dary z całej Polski.

Oba zbory pożegnały rok 1938 wspólnie — 6 grudnia odbyło się wspólne zebranie, 13 grudnia połączone obchody Dnia świętej Łucji. Był to ostatni grudniowy rok spokoju.1

✦ ✦ ✦

29 stycznia 1939 roku zbór gdyński pożegnał Daniela Cederberga, wracającego do ojczyzny. W tym samym dniu odbyła się smutna międzynarodowa uroczystość — pogrzeb zmarłego w Gdyni estońskiego marynarza Friedricha Bülowa, na cmentarzu polskiego zboru, z udziałem załogi statku i obu duchownych szwedzkich.2

Cederberg wrócił do Szwecji, ale nie wrócił do spokojnego życia. Od 1939 roku był proboszczem w Uppäkrze koło Lund. W czasie II wojny światowej otworzył dom dla uchodźców z Europy Wschodniej. W 1943 roku, jako delegat Kościoła Szwecji, asystował przy otwarciu grobów masowych ofiar represji stalinowskich w Winnicy na Ukrainie — przy tej okazji odwiedził Warszawę i Gdynię, zbierając informacje o sytuacji w okupowanej Polsce.2

Po wojnie, w 1945 roku, wrócił do Gdyni. W latach 1946–1948 koordynował akcję pomocy ewangelikom polskim — szczególnie na Mazurach. Przez ponad dekadę działał w ramach szwedzkiej sekcji Światowej Federacji Luterańskiej. W 1961–1962 roku służył jako kapelan marynarzy w Szczecinie. W 1968 roku władze PRL wtoczyły przeciwko niemu proces, oskarżając go o szpiegostwo i nielegalną działalność charytatywną na rzecz Kirchendienst Ost — zarzuty sfabrykowane. Choroba pogłębiła się. Zmarł 3 lipca 1969 roku w Lund.2

Przyszedł obsługiwać szwedzką kaplicę portową. Zanim odjechał, zbudował mosty, których nie zdołała zburzyć ani polityka, ani wojsko, ani czas.
← wszystkie odcinki cyklu

Skąd to wiemyŹródła

  1. Jerzy Domasłowski, Dzieje Polskiej Parafii Ewangelicko-Augsburskiej w Gdyni (1931–1939). Część II, „Gdański Rocznik Ewangelicki" vol. VII, 2013, s. 160–177. Szczegóły o Cederbergu: s. 164–165 (Dom Marynarza Szwedzkiego, poświęcenie 9 VI 1936, współpraca polsko-szwedzka). Źródła: APB UWPT sygn. 4449–4451; „Przegląd Ewangelicki" R. 4–5, 1937–1938; J. Kahané, Braterstwo polsko-szwedzkie na gruncie Ewangelii, PE, R. 4, 1937, nr 14, s. 147.
  2. Jerzy Domasłowski, Dzieje Polskiej Parafii Ewangelicko-Augsburskiej w Gdyni (1931–1939). Część III, „Gdański Rocznik Ewangelicki" vol. VIII, 2014, s. 150–154. Pożegnanie Cederberga (29 I 1939); pogrzeb Bülowa; dalsze losy Cederberga. Zob. też: Så började Lutherhjälpen. Om pionjären Daniel Cederberg, red. I. Löfström, Uppsala 1990; Wikipedia PL: Daniel Cederberg.