Tadeusz Jędrzejewski i niezbudowany kościół w Gdyni

Wiosną 1938 roku gdyński architekt Tadeusz Jędrzejewski przystąpił do projektowania kościoła dla Polskiej Parafii Ewangelicko-Augsburskiej w Gdyni. Miał stanąć przy ulicy Leśnej. Za projektem stała rzeczywista wspólnota: zbór liczył już trzystu zarejestrowanych parafian, działał Komitet Budowy Kaplicy, a ze zborów w całej Polsce płynęły składki. Parafia miała też proboszcza, ks. Jerzego Kahanégo, który od roku prowadził nabożeństwa w Domu Marynarza Szwedzkiego i uczył religii w kilku miastach jednocześnie.1

Model projektowanego kościoła Jędrzejewski wystawił w witrynie sklepu Adama Tomaszewskiego w gmachu „Pagedu” przy ulicy Świętojańskiej. Stał tam przez kilka tygodni, oglądany przez przechodniów i dyskutowany w prasie — endecki „Dziennik Bydgoski” zaatakował go za samo istnienie, Kahané odpowiedział na jego łamach spokojnie, że kościół to nie polityka, lecz potrzeba. W listopadzie 1938 roku Komisariat Rządu zatwierdził plany. Teren ogrodzono. Cegielnia „Osowa” ofiarowała pierwszy wagon cegieł.1

W czerwcu 1939 roku wmurowano kamień węgielny. Gdynia była na to gotowa — dwumiesięczna kwesta przyniosła pieniądze z Poznania, Kalisza, Łodzi i Warszawy. Fundusz budowlany rósł od dwóch lat, zbierany złotówka po złotówce przez Koło Niewiast, przekazywany przez zbory w całej Polsce.

Latem 1939 roku w Gdyni nikt nie spodziewał się, że budowa nie posunie się dalej niż do tego kamienia.

12 września 1939 roku porucznik artylerii Tadeusz Jędrzejewski zginął pod Brwinowem, broniąc Warszawy. Miał czterdzieści jeden lat.

Brwinów leżał na szlaku odwrotu i natarcia, kilkanaście kilometrów od Warszawy. W pierwszych tygodniach września 1939 roku toczono tam walki o przeprawy przez Bzurę i drogi odwrotu polskich oddziałów. Jędrzejewski był jednym z tysięcy oficerów rezerwy, którzy w sierpniu porzucili biuro, deskę kreślarską lub aparat fotograficzny i stanęli w szeregu.

Kościół przy ulicy Leśnej nigdy nie powstał.

Po wojnie Gdynia wróciła do Polski jako miasto prawie bez polskiej ludności ewangelickiej — ci nieliczni, którzy przeżyli i wrócili, nie mieli środków ani struktur, by podjąć budowę od miejsca, gdzie ją przerwano. Teren ogrodzony w 1938 roku zmienił przeznaczenie. Kamień węgielny wmurowany przez Jędrzejewskiego przepadł w wojennym chaosie lub powojennym przekształceniu terenu — jego los nie jest znany.

Z całego przedsięwzięcia zachowało się niewiele: kilka wzmianek w archiwalnych dokumentach Komisariatu Rządu, notatki w „Przeglądzie Ewangelickim” oraz relacja Jerzego Domasłowskiego. Po modelu wystawionym niegdyś w witrynie sklepu nie został żaden ślad.