Kościół Lutra, który przeżył

Gdańsk-Wrzeszcz na przełomie XIX i XX wieku rósł szybko. Do śródmiejskich parafii luterańskich — Mariackiej, Świętojańskiej, Świętej Trójcy — dołączały nowe, bo miasto przekraczało swoje dawne granice. W 1896 roku erygowano parafię ewangelicką w Gdańsku-Wrzeszczu. Trzy lata później, 6 października 1899 roku, poświęcono jej kościół przy ulicy Jana Matejki — neogotycką budowlę z czerwonej cegły, którą parafianie nazwali Lutherkirche, kościołem imienia Lutra. Przy tej samej ulicy założono cmentarz parafialny.1

Przez pierwsze trzydzieści lat był to kościół zwykłego miejskiego wzrostu: chrzciny, śluby, pogrzeby. W październiku 1930 roku, gdy Albert Forster dopiero co przyjechał do Gdańska jako gauleiter NSDAP i nazistowska agitacja dopiero nabierała rozpędu, nowym proboszczem Lutherkirche został Kurt Walter.

Walter urodził się w Gdańsku i zdał maturę we Wrzeszczu. Wracał więc do miejsc, które znał od dziecka. Nie wiedział — nie mógł wiedzieć — że ta parafia stanie się centrum oporu.2

W 1933 roku Walter jako jeden z sześciu spośród siedemdziesięciu gdańskich pastorów ewangelickich przystąpił do Pfarrernotbundu. W maju 1934 roku stał się pierwszym przywódcą Rady Braci Kościoła Wyznającego Wolnego Miasta Gdańska. Z Lutherkirche wychodził co kilka tygodni Rundbrief — okólnik informujący wiernych o tym, co naprawdę dzieje się w Kościele i co władza chce zamilczeć. Jego żona Gertrud wychodziła codziennie i zostawiała egzemplarze w umówionych miejscach; raz przez pomyłkę zostawiła też egzemplarz dla policji.2

7 kwietnia 1942 roku, w Wielki Wtorek, do Lutherkirche po raz drugi przyszło gestapo. Kurt Walter został aresztowany i wywieziony do obozu koncentracyjnego Dachau, gdzie przebywał do końca wojny. W obozie spotkał Martina Niemöllera, biskupa Kościoła Wyznającego.2

Sąsiedni pastor ze Wrzeszcza, proboszcz pobliskiej parafii, zaproponował tymczasem wiernym Waltera odprawianie nabożeństw we własnym kościele. Tak Lutherkirche przetrwała wojnę jako parafia — bez swojego pastora, ale nie bez swoich wiernych.

Walter wyszedł z Dachau w 1945 roku. Do Gdańska nie wrócił — miasto leżało w gruzach, a ewangeliccy niemieccy mieszkańcy Wrzeszcza w zdecydowanej większości albo uciekli na zachód, albo zostali wypędzeni. Lutherkirche, kościół Lutra, zmieniła wezwanie i właścicieli. Działa do dziś przy ulicy Matejki jako kościół garnizonowy.1

Kurt Walter umarł 26 czerwca 1963 roku w Stuttgarcie. Na jego pogrzebie trumnę okryto gdańską flagą.