Sala, w której to się odbyło, jeszcze niedawno była refektarzem — dawną klasztorną jadalnią franciszkanów, gdzie mnisi w milczeniu spożywali posiłki 1. Teraz, 27 lutego 1613 roku, służyła czemuś zupełnie innemu. Pośrodku Gimnazjum Akademickiego w Gdańsku stół, a na nim ciało zmarłego dziecka. Wokół — uczeni, studenci, ciekawscy. Przy stole stał Joachim Oelhaf, miejski lekarz, i robił coś, czego na tych ziemiach jeszcze publicznie nie czyniono: krok po kroku otwierał ludzkie ciało, żeby pokazać i objaśnić, co znajduje się w środku 2.
Dziecko było synem Anny Krop, żony szewca z Pruszcza Gdańskiego — przyszło na świat z poważnymi wadami rozwojowymi 1. Oelhaf opisał je później łacińskim określeniem foetus monstrosus — „płód potworny”, jak mówiono wówczas o ciele odbiegającym od normy. (To termin epoki, nie ocena — ówczesna medycyna nie znała jeszcze pojęć, którymi dziś opisujemy wady wrodzone.) Sekcja nie była widowiskiem dla rozrywki. Była lekcją. A jej wyniki Oelhaf spisał i ogłosił drukiem, dzięki czemu obserwacje z gdańskiej sali trafiły do europejskich uczonych 12.
Dlatego ten dzień się liczy. Encyklopedie odnotowują, że Oelhaf przeprowadził wówczas pierwszą publiczną sekcję zwłok na ziemiach polskich i w północnej Europie 2. (Sformułowania w źródłach różnią się w niuansach — „na ziemiach polskich”, „w tej części Europy” — ostrożniej mówić o pierwszej udokumentowanej sekcji publicznej w tym regionie niż o absolutnym pierwszeństwie kontynentu.)
✦ ✦ ✦Człowiek, który trzymał wówczas skalpel, był dzieckiem tego samego miasta. Joachim Oelhaf urodził się w Gdańsku 12 grudnia 1570 roku, w rodzinie Joachima i Elżbiety z domu Bartsch 12. Naukę zaczął w gdańskim Gimnazjum Akademickim, a potem ruszył w świat po wiedzę — tak, jak robili to ambitni młodzi mieszczanie tej epoki.
Jego mapa studiów to mapa renesansowej Europy uczonych: Wittenberga (1588–1593), Altdorf, Kraków, wreszcie słynna Padwa, dokąd pojechał dzięki stypendium gdańskiej Rady Miasta, i Montpellier, gdzie w 1600 roku uzyskał doktorat z filozofii i medycyny 12. Z tym bagażem wrócił do domu. Od 1602 roku był lekarzem miejskim Gdańska, z czasem także nadwornym lekarzem króla Zygmunta III Wazy, a w murach swojego dawnego Gimnazjum wykładał anatomię i medycynę 12.
Już pierwszy rok służby był próbą ognia: do miasta wdarła się zaraza, a Oelhaf zyskał uznanie za poświęcenie w walce z epidemią 1. Nie poprzestawał na chorych żywych. Jako anatom badał także ciała zmarłych — sekcjonował między innymi zwłoki gdańskiego uczonego Bartłomieja Keckermanna 1. Założył też na miejskich wałach ogród ziół leczniczych, łącząc medycynę z botaniką — pasję do roślin przejął po nim syn, Mikołaj Oelhaf, który również został lekarzem i opisał setki ziół leczniczych 1.
Joachim Oelhaf zmarł 20 kwietnia 1630 roku — pochłonęła go kolejna epidemia dżumy, ta sama plaga, której tyle razy stawiał czoło 12. Został po nim ten jeden zimowy dzień w dawnym refektarzu, kiedy gdański lekarz pokazał, że nawet to, co nazwano „potwornym”, można zrozumieć, jeśli odważy się spojrzeć pod skórę.
← wszystkie odcinki cyklu „Umysły znad Motławy”