Szachulcowy kościół von Wussowów w Jasieniu

Jasień leżał wśród pól ziemi bytowskiej — wsi niewielkiej, bez strategicznego znaczenia, bez rynku ani murów. A jednak w dziejach ewangelickiego Bytowia Jasień odgrywa rolę, którą trudno przecenić: był jedną z dwóch wsi, które przetrwały kontrreformację bez utraty ewangelickiego pastora.1

Kiedy w drugiej połowie XVII wieku wikariusz Johann Judicis systematycznie usuwał ewangelickich duchownych z parafii ziemi bytowskiej — jeden po jednym, kościół po kościele — Jasień mu się wymknął. Wymknął się dlatego, że wieś należała do szlachcica, a szlachcic posiadał Kirchenpatronat — prawo patronatu kościelnego. Dziedzic jako patron parafii miał prawo decydować, kto stanie za amboną. I postanowił, że stanie tam ewangelicki pastor.

Tym dziedzicem był ród von Wussow. I to von Wussowowie, po dekadach kontrreformacji i wysiłku utrzymania ewangelickiej parafii, w roku 1699 wybudowali w Jasieniu nowy kościół.2

Kościół szachulcowy — Fachwerkkirche — był typową formą ewangelickiego budownictwa kościelnego w tej części Pomorza i Prus. Szachulec to drewniany szkielet wypełniony cegłą lub gliną, z widocznymi na zewnątrz belkami i prostym dachem; wnętrze pozbawione było bocznych kaplic i bujnego wystroju. Taki kościół odpowiadał ewangelickiej estetyce, w której ambona stała w centrum, a kazanie było główną częścią nabożeństwa.

Po roku 1945 Jasień zmienił właściciela nie tylko politycznie. Ewangeliccy mieszkańcy wyjechali lub zostali wysiedleni. Kościół — ten sam, który von Wussowowie wznieśli w 1699 roku — przejął Kościół Katolicki. Nosił teraz wezwanie Bożego Ciała.2

Budynek przetrwał. Wpisano go do rejestru zabytków pod numerem A-214, traktowany jest jako zabytek architektury, a nie jako ewangelicki pomnik. Szachulcowy szkielet ze skrzyżowanych belek i glinianym wypełnieniem nadal stoi pod tą samą nawą. Zmieniło się wyznanie, któremu kościół służy, lecz nie sam budynek.

O trwaniu ewangelickiej parafii w Jasieniu zdecydowało prawo patronatu zapisane w feudalnym rejestrze. Jedna rodzina szlachecka przez kilka pokoleń pilnowała, by jej pastor pozostał na miejscu, a następnie wybudowała kościół. Budynek przetrwał kontrreformację, wojnę, wysiedlenia i zmianę wyznania, a szachulcowe belki z 1699 roku stoją do dziś.