Katechizm dla dorosłych

Luteranizm w 56 zagadnieniach

Łukasz Sikorra

2026-05-21

Katechizm dla dorosłych

Luteranizm w 56 zagadnieniach

Autorskie kompendium teologii luterańskiej dla dorosłego laika. Inspirowane Luterańskim Katechizmem dla dorosłych, Wyd. Warto 2020, napisane własnymi słowami przez Łukasza Sikorrę.

1. Osoba Marcina Lutra i znaczenie reformatorów

Sekcja I. Istota Reformacji · 5 min czytania

Pewnego ranka w Wittenberdze mnich-zakonnik przybił do drzwi kościoła kartkę z 95 tezami. Nikt nie wiedział, że właśnie zaczyna się nowa era chrześcijaństwa.

Marcin Luter przyszedł na świat w 1483 roku w Eisleben, w rodzinie górniczej. Ojciec chciał, by został prawnikiem, ale los miał inne plany — podczas podróży zaskoczyła go burza, którą odebrał jako głos Boga. Wstąpił do zakonu augustianów, a potem trafił na uniwersytet w Wittenberdze.

Tam zaczął wykładać teologię i Biblię. I tam zaczął się bać — nie Boga, lecz własnego sumienia. Każdej nocy zadawał sobie pytanie: jak mogę znaleźć łaskawego Boga? Modlił się, pościł, spowiadał się bez końca. Nic nie pomagało.

Przełom przyszedł niespodziewanie, podczas studiów nad Psalmami i listami apostoła Pawła. Odkrył, że Boża sprawiedliwość to nie kara za grzechy, lecz dar — sprawiedliwość Chrystusa, którą Bóg daje człowiekowi za darmo, bez żadnych uczynków. Ta myśl zmieniła wszystko.

Luter nie chciał zakładać nowego Kościoła. Chciał tylko naprawić stary. Ale kiedy 31 października 1517 roku przybił 95 tez do drzwi kościoła w Wittenberdze — tez o odpustach — uruchomił lawinę. Tezy krążyły po Niemczech jak ogień. Papiestwo zażądało odwołania. Luter odmówił.

Na sejmie w Wormacji w 1521 roku stanął przed cesarzem. „Dopóki nie zostanę przekonany przez Pismo Święte — powiedział — nie mogę i nie chcę odwoływać. Działanie wbrew sumieniu nie jest ani pewne, ani zbawienne.„ Ogłoszono go banitą. Schronił się na zamku Wartburg, gdzie przetłumaczył Nowy Testament na niemiecki.

Wrócił do Wittenbergi, ożenił się z byłą mniszką Katarzyną von Bora i stworzył zupełnie nowy model życia chrześcijańskiego — jeden z pierwszych reformatorów, który zamienił klasztor na dom rodzinny. Pisał, głosił, tłumaczył. Robił to wszystko z ogromną siłą i przekonaniem, że zbawienie jest tylko łaską.

Zmarł w 1546 roku w tym samym mieście, w którym wszystko się zaczęło — w Eisleben, dokładnie tam, gdzie się urodził.

2. Powstanie Kościoła ewangelickiego

Sekcja I. Istota Reformacji · 6 min czytania

Kościół ewangelicki nie powstał z wyboru — powstał z konieczności. Marcin Luter chciał reformy, a dostał coś, czego sam nie oczekiwał.

Luter chciał naprawić Kościół, nie go dzielić. Kiedy wystąpił z 95 tezami w 1517 roku, myślał o dyskusji wśród teologów, nie o rewolucji. Ale papiestwo nie chciało rozmawiać — kazało mu odwołać tezy albo milczeć. Luter nie odwołał.

W 1520 roku wydał trzy wielkie dzieła: O dobrych uczynkach, O niewoli babilońskiej i O wolności chrześcijańskiej. W nich wyłożył całą swoją teologię: człowiek jest usprawiedliwiony tylko przez wiarę, tylko z łaski, tylko w Chrystusie. Te książki rozeszły się po Niemczech jak błyskawica.

W 1521 roku został banitą. Wyjechał na zamek Wartburg i przetłumaczył Nowy Testament na niemiecki. Kiedy wrócił, znalazł Wittenbergę w chaosie — radykalni reformatorzy likwidowali msze, niszczyli obrazy, zamykali klasztory. Luter wygłosił osiem kazań pokutnych, hamując rewolucję. Uratował to, co mógł — instytucję Kościoła.

Po wojnie chłopskiej i sejmie w Spirze (1526) książęta niemieccy zaczęli wprowadzać reformy na swoich terenach. Filip Melanchton opracował Instrukcję wizytatorów, która stała się podstawą nowego porządku. Luter napisał wtedy Mały katechizm — prosty podręcznik dla zwykłych ludzi, i Duży katechizm — dla duszpasterzy.

W 1530 roku na sejmie w Augsburgu Filip Melanchton przedstawił Wyznanie augsburskie — 28 artykułów wiary ewangelickiej, napisanych tak, by cesarz mógł je zrozumieć. To był oficjalny akt narodzin nowego wyznania.

Kościół ewangelicki nie powstał z jednego aktu założycielskiego. Powstał z lat żarliwych sporów, współpracy, kompromisów i uporu. Powstał, bo duchowieństwo i świeccy w różnych krajach uznali, że nie mogą dłużej milczeć.

3. Sola Scriptura — źródło wiary chrześcijańskiej

Sekcja II. Podstawowe zasady wiary · 6 min czytania

Wormacja, 1521 rok. Przed cesarzem stoi mnich w zakonnym płaszczu. Pytają go, czy odwoła swoje pisma. On odpowiada: „Słowo Boże mnie przekonało. Na nim stoję i dalej trwam.„

Sola Scriptura — jedynie Pismo Święte. To pierwsza z wielkich zasad Reformacji. Ale co dokładnie znaczy?

Marcin Luter nie mówił, że tradycja Kościoła jest bezwartościowa. Nie twierdził, że każdy może czytać Biblię i rozumieć ją po swojemu. Mówił co innego: to Pismo Święte jest ostateczną normą — normą normans — wszystkiego, co Kościół głosi i czego naucza. Jeśli jakaś nauka nie ma oparcia w Piśmie, nie może być uważana za obowiązującą.

To ogromna zmiana wobec średniowiecza. W średniowieczu autorytet miała tradycja — najpierw papież, potem sobory, potem Ojcowie Kościoła. Luter powiedział: nie, autorytet ma tylko to, co jest zapisane w Biblii. Reszta jest ludzką interpretacją.

Jak czytać Biblię? Luter opracował reguły. Pierwsza: szukaj Chrystusa. Całe Pismo Święte mówi o zbawieniu w Jezusie Chrystusie. Jeśli jakiś fragment nie prowadzi do Chrystusa, nie jest tym najważniejszym tekstem. Dlatego Luter tak cenił listy apostoła Pawła, a za mniej ważne uważał List Jakuba — bo Jakub mówi głównie o uczynkach.

Druga zasada: czytaj głośno. Słuchaj, nie tylko patrz. Dla Lutra słuch jest właściwym zmysłem chrześcijanina. Słowo Boże działa przez usłyszane słowo — verbum auditum. Trzecia: módl się przed lekturą. Bez Ducha Świętego słowa Biblii są tylko słowami na papierze. Z Duchem stają się żywym Słowem.

Luter miał obsesję na punkcie Słowa. Pisał, że jeśli ktoś widzi coś w Piśmie, czego on nie widzi, powinien powiedzieć. Bo Słowo jest żywe i nie da się go zamknąć w jednej interpretacji.

Ważne: sola Scriptura nie oznacza dowolności. Oznacza, że Biblię czyta się w Kościele, z pomocą tradycji interpretacyjnej, ale — i to jest kluczowe — tradycja nie może nigdy stać ponad samym Słowem.

4. Księgi wyznaniowe luteranizmu

Sekcja II. Podstawowe zasady wiary · 6 min czytania

Wiara bez wyznania jest jak rzeka bez brzegów — rozlewa się, ale nie płynie. Księgi wyznaniowe to brzegi, które nadają kształt luterańskiej rzece.

Kościół Ewangelicko-Augsburski ma swoje podstawowe dokumenty — tak zwane księgi wyznaniowe, zwane też symbolami wiary. To nie są książki, które trzeba czytać jak podręcznik. To wyznania — wspólnotowe deklaracje, które mówią: oto w co wierzymy, oto co nas łączy.

Są trzy wyznania starożytne. Najstarsze to Apostolskie Wyznanie wiary — to samo, które słyszymy podczas chrztu. Mówi o Bogu Trójjedynym, o Jezusie Chrystusie, o Duchu Świętym, o Kościele i życiu wiecznym. Powstało w pierwszych wiekach chrześcijaństwa, kiedy ludzie chcieli w prostych słowach wyrazić, w co wierzą.

Potem jest Wyznanie nicejsko-konstantynopolitańskie — głębsze, bardziej teologiczne, sformułowane na soborach w Nicei (325) i Konstantynopolu (381). Wyznaje wiarę w jednego Boga w trzech osobach — Ojca, Syna i Ducha Świętego.

Trzecie to Wyznanie Atanazjusza — wyznanie teologa, który tak bardzo bał się herezji, że napisał wyznanie, w którym każdy artykuł kończy się groźbą: „kto chce być zbawiony, musi trzymać się tego wyznania„.

Teraz Reformacja. W 1530 roku w Augsburgu Filip Melanchton napisał Wyznanie augsburskie — 28 artykułów wiary ewangelickiej. To najważniejszy dokument luteranizmu. Mówi o Bogu, o grzechu, o Chrystusie, o usprawiedliwieniu, o Kościele, o sakramentach. Został przedstawiony cesarzowi Karolowi V jako oficjalna deklaracja nowego wyznania.

Potem są Artykuły szmalkaldzkie — testament teologiczny Marcina Lutra, napisany na wypadek, gdyby miał umrzeć przed soborem. Są ostre, bez kompromisów — w nich Luter mówi, co jest niepodważalne, a co może być przedmiotem dyskusji.

Mały katechizm i Duży katechizm to podręczniki — proste teksty do czytania w domu i w kościele. Mały katechizm Lutra z 1529 roku to chyba najkrótszy podręcznik wiary na świecie — 80 stron, każde słowo na wagę złota.

Formuła zgody z 1577 roku to dokument, który zażegnał spory wewnątrz luteranizmu. Dwanaście artykułów wyjaśnia, gdzie luteranie się zgadzają, a gdzie nie.

Wszystkie te teksty razem tworzą tak zwaną Księgę zgody — zbiór dokumentów wyznaniowych, które są normą dla Kościoła Ewangelicko-Augsburskiego w Polsce.

5. Solus Christus — jedyna droga poznania Boga i zbawienia człowieka

Sekcja II. Podstawowe zasady wiary · 6 min czytania

Jest taki werset w Liście do Jana: „Bóg jest miłością„. Ale skąd o tym wiemy? Skąd wiemy, że Bóg jest miłością, a nie sądem, nie gniewem, nie odległym strażnikiem? Marcin Luter mówi: tylko z Chrystusa. Tylko w Jezusie.

Solus Christus — jedynie Chrystus. Druga z wielkich zasad Reformacji. Mówi coś, co brzmi prosto, ale jest rewolucyjne: Boga poznasz tylko w Jezusie Chrystusie. Nie przez rozum, nie przez medytację, nie przez naturę, nie przez dobre uczynki.

Luter napisał kiedyś, że Boga może poznać tylko ten, kto patrzy na Niego przez krzyż. Bo Bóg ukryty — Bóg sam w sobie — jest straszny, nie do ogarnięcia. Ale Bóg objawiony — Bóg w Chrystusie — to Bóg łagodny, bliski, kochający.

To jest jądro solus Christus. Chrystus jest jedynym pośrednikiem. Nie ma innej drogi do Ojca. Nie ma świętych, którzy by pomagali. Nie ma Marii, która by wstawiła się za tobą. Tylko Chrystus. On jest Alfa i Omega, początkiem i końcem.

Luter rozwinął to w teologii krzyża — theologia crucis. Krzyż to nie porażka, to objawienie. Na krzyżu Bóg jest najbardziej Bogiem — kiedy wydaje się słaby, kiedy umiera, kiedy jest odrzucony. Tam właśnie jest Jego największa moc.

Co to oznacza praktycznie? Oznacza, że nie szukasz Boga gdzie indziej. Nie jedziesz do Guadalupe, nie zamawiasz mszy za zmarłych, nie liczysz na odpusty. Szukasz Chrystusa. W Piśmie, w sakramentach, w modlitwie. On jest wszystkim.

Mały katechizm wyznaje to wprost: „Jezus Chrystus, prawdziwy Bóg i prawdziwy człowiek, jest moim Panem. On mnie wybawił, odkupił, dał siebie za mnie. Zrobił to nie złotem ani srebrem, ale swoją świętą krwią„.

To jest solus Christus. Prosty, radykalny, niepodważalny.

6. Sola gratia per fidem — usprawiedliwienie, czyli zbawienie człowieka

Sekcja II. Podstawowe zasady wiary · 7 min czytania

Marcin Luter przez lata próbował zasłużyć na Bożą łaskę. Modlił się, pościł, spowiadał się codziennie — i wciąż czuł, że to nie wystarczy. Aż pewnego dnia zrozumiał: łaska nie jest do zdobycia. Ona jest darem. Za darmo.

Sola gratia per fidem — jedynie z łaski, przez wiarę. Trzecia z wielkich reformacyjnych zasad. I chyba najważniejsza.

O co chodzi? O usprawiedliwienie. To słowo brzmi jak z sądu — oznacza, że Bóg ogłasza cię sprawiedliwym. Ale nie dlatego, że ty jesteś sprawiedliwy. Dlatego, że twoje grzechy są przez Chrystusa przebaczone.

Marcin Luter rozumiał to tak: człowiek jest grzeszny. Grzeszny z natury — to jest grzech pierworodny. Zły nie tylko dlatego, że robi złe rzeczy. Zły dlatego, że jego serce jest zwrócone od Boga. Jak drzewo, które rodzi złe owoce, bo jest złym drzewem. Nie możesz się sam naprawić.

Dlatego twoje uczynki nic nie dają. Możesz być najlepszym człowiekiem na świecie, ale i tak nie zasługujesz na niebo. Bo wymagania Boga są absolutne. Luter mówił: jeśli złamiesz jedno przykazanie, złamałeś wszystkie.

Co więc robić? Luter odpowiada: przyjmij dar. Bóg daje ci swoją sprawiedliwość — sprawiedliwość Chrystusa — i patrzy na ciebie tak, jakbyś był sprawiedliwy. To jest łaska. Nie musisz na nią zasługiwać. Ona jest za darmo.

Jak to przyjąć? Przez wiarę. Wiara to zaufanie — zaufanie, że Jezus Chrystus jest twoim Zbawicielem, że Jego ofiara na krzyżu pokryła wszystkie twoje grzechy. Wiara łączy cię z Chrystusem. I w tej jedności dzieje się wszystko — dusza dostaje Chrystusową sprawiedliwość, a oddaje grzech.

Luter nazywał to radosną wymianą. Chrystus bierze twój grzech, ty bierzesz Jego sprawiedliwość. I nagle jesteś usprawiedliwiony.

To nie jest logika ludzka. To jest logika wiary. I dla Lutra była to najważniejsza rzecz na świecie.

7. Solum Verbum — zbawienie darowane w Słowie Bożym

Sekcja II. Podstawowe zasady wiary · 5 min czytania

Gdzie jest Bóg? Jak Go spotkać? Nie w chmurach, nie w ciszy medytacji. W Słowie. W tym, co On mówi.

Solum Verbum — jedynie Słowo. Bo zbawienie nie jest czymś, co robisz sam. Zbawienie jest czymś, co Bóg dał ci — przez Słowo.

Luter rozumiał Słowo Boże bardzo konkretnie. To nie był abstrakcyjny tekst. To było Słowo, które działa — tak jak w stworzeniu, kiedy Bóg mówi i coś się dzieje. Jeżeli Słowo może stworzyć świat, to może też zmienić człowieka.

Duch Święty działa przez kazanie i sakramenty. W kazaniu słyszysz Ewangelię — dobre słowa o tym, że Jezus Chrystus umarł za twoje grzechy i zmartwychwstał. W Chrzcie i Wieczerzy Pańskiej Słowo łączy się z wodą, chlebem i winem. To nie są tylko symbole. To są słowa Boga, które niosą dar.

Kazanie jest środkiem łaski, przez który Duch działa w człowieku. Reformacja nazywała to środkami łaski — Słowo i sakramenty. Bóg nie chce zbawić ludzi poza tymi drogami. Nie ma prywatnych objawień ani mistycznych ścieżek.

Rozróżnienie Zakonu i Ewangelii jest kluczową umiejętnością. Zakon mówi: zrobiłeś źle, zasługujesz na karę. Ewangelia mówi: Chrystus już za ciebie zapłacił. Kazanie powinno zawierać obie te prawdy — budzić skruchę i dawać pocieszenie.

8. Świętość, święci i ich kult

Sekcja II. Podstawowe zasady wiary · 5 min czytania

W katolickim kościele mnóstwo obrazów, relikwii, ołtarzy z imionami świętych. W ewangelickim — prawie pusto. Ale to nie oznacza, że ewangelicy nie szanują świętych. Inaczej ich rozumieją.

Świętość w rozumieniu luterańskim zaczyna się od Chrztu. Człowiek zostaje poddany działaniu Ducha Świętego i Bożej obietnicy. Grzesznik, kiedy Duch obudzi w nim wiarę, otrzymuje sprawiedliwość Chrystusa. Ale żyje nadal jako człowiek chory na grzech pierworodny.

Człowiek jest zarazem usprawiedliwiony i grzeszny. Usprawiedliwiony, bo Bóg patrzy na niego przez pryzmat darowanej sprawiedliwości Chrystusa. Grzeszny, bo bunt wobec Boga ciągle w nim trwa. Walka z tą skłonnością trwa przez całe życie chrześcijanina.

Dobre uczynki nie są podstawą zbawienia — są owocami wiary i wyrazem wdzięczności. Kiedy człowiek zostaje wyzwolony z konieczności zasłużenia sobie na zbawienie, może służyć bliźniemu w miłości. Nie ma w luteranizmie żadnych szczególnych świętości. Każdy wierzący jest świętym — nie ze względu na zasługi, ale dzięki działaniu Ducha.

Odrzucamy kult świętych i pośrednictwo Marii. Jedynym pośrednikiem jest Jezus Chrystus. Maria jest czczona za wiarę i posłuszeństwo, ale nie modlimy się do niej. Święci mogą być wzorem do naśladowania, ale nie prosimy ich o pomoc.

9. Rzeczy ostateczne i życie wieczne

Sekcja II. Podstawowe zasady wiary · 6 min czytania

Człowiek boi się śmierci. Zawsze się bał. Luter powiedział kiedyś, że śmierć jest karą za grzech — to słuszna kara. Ale jednocześnie dla wierzącego śmierć jest przejściem, nie końcem.

Śmierć dla Lutra była przede wszystkim zapłatą za grzech. To nie tylko wydarzenie biologiczne — to doświadczenie gniewu Bożego. Dlatego śmierć łączy się ze strachem, który wyróżnia człowieka wśród stworzeń.

Jednocześnie śmierć oznacza koniec grzechu. Bóg czyni z niej swojego sługę. Dla wierzącego nie jest ona ostatecznym doświadczeniem gniewu, ale przejściem drogą, którą przeszedł już Boży Syn. Przygotowaniem do niej jest doświadczenie zbawczego dzieła Jezusa Chrystusa darowanego z łaski przez wiarę.

Po śmierci następuje sąd. Zwycięży będzie zmartwychwstanie — ciała i duszy. Ciąg dalszy to życie wieczne z Bogiem dla wierzących i wieczna śmierć dla niewierzących. Na sądzie ostatecznym dobre uczynki wierzących będą nagrodzone — nie jako podstawa zbawienia, ale jako część obietnicy Bożej.

Luter odrzucił naukę o czyśćcu, bo nie ma dla niej podstaw w Piśmie. Zamiast tego mówił o „śnie„ — człowiek po śmierci czeka na zmartwychwstanie otoczony obietnicami Słowa Bożego. Czeka w łonie Abrahama, co dla Lutra symbolizowało Słowo, przez które Bóg go chroni.

Tysiącletnie panowanie na ziemi — millenaryzm — też zostało odrzucone. Królestwo Boże nie jest politycznym państwem na ziemi.

10. Modlitwa

Sekcja III. Duchowość ewangelicka · 5 min czytania

Modlitwa to nie monolog. To rozmowa. Luter powiedział, że chrześcijanin powinien rozmawiać z Bogiem jak z kochanym ojcem — z ufnością, szczerze, bez sztuczności.

Modlitwa to rozmowa z Bogiem. W duchowości ewangelickiej nie jest ona zarezerwowana tylko dla mnichów czy duchownych. Każdy człowiek może rozmawiać z Bogiem — w domu, w pracy, w drodze.

Jezus naucza, że Ojciec niebieski daje Ducha Świętego tym, którzy go proszą. Klucz do modlitwy nie jest w sile naszych słów, ale w wierze, że Bóg jest dobrym Ojcem, który chce dać nam to, co najlepsze.

Marcin Luter uważał modlitwę za najważniejszą czynność chrześcijanina. Modlitwa nie jest sposobem na przekonanie Boga do czegoś, czego by nie chciał. Jest wyrazem zaufania i przyjęcia tego, co On przygotował.

W praktyce luterańskiej modlitwa ma charakter rozmowy — mówimy do Boga, słuchamy Go przez Słowo, odpowiadamy Mu czynem. Modlitwa poranna, wieczorna, przed posiłkami to tradycyjne momenty modlitwy. Ale również ciągłe pozostawanie w obecności Bożej jest jej formą.

Każdy chrześcijanin jest powołany do modlitwy — nie trzeba być duchownym ani mieć specjalnego powołania. Ważne jest tylko, by modlitwa wypływała z wiary w Jezusa Chrystusa.

11. Lektura Biblii

Sekcja III. Duchowość ewangelicka · 5 min czytania

Książka, która zmieniła świat. Ktoś kiedyś powiedział, że w Biblii jest wszystko — od miłości do zbrodni, od mądrości do głupoty. I że można ją czytać na nowo każdego dnia.

Czytanie Biblii to spotkanie z Bogiem, który przemawia. Dla Lutra nie chodziło o badanie tekstu jako eksperta — chodziło o usłyszenie Słowa, które zmienia życie.

Luter kładł nacisk na czytanie Biblii w językach oryginalnych — hebrajskim i greckim. Ale jednocześnie wierzył, że Duch Święty mówi przez tekst także do zwykłego czytelnika.

Zasada interpretacji: kluczowe jest to, co zwiastuje Chrystusa. Dlatego Listy Pawłowe były dla Lutra najważniejsze, a Ewangelia Jana — bo najwięcej mówi o samym Chrystusie. Trudniejsze miejsca należy interpretować przez łatwiejsze.

Luter zalecał czytanie na głos — medytacje. Kiedy tekst rozbrzmiewa, Duch Święty może działać. Bez wiary Słowo jest tylko tekstem. Z wiarą staje się żywym Słowem Boga.

Dla współczesnego czytelnika to oznacza: czytaj regularnie, czytaj z wiarą, czytaj tak, jakbyś słyszał Boga mówiącego do ciebie. Nie jako naukowy dokument, ale jako list miłosiernego Boga.

12. Typy pobożności ewangelickiej

Sekcja III. Duchowość ewangelicka · 6 min czytania

Ewangelicka pobożność ma wiele twarzy. Luteranin z Wittenbergi różni się od pielgrzyma z Góry Śląska. I to jest dobre — bo wiara nie jest jednorodna.

Pobożność ewangelicka nie jest jedną formułą. Jest wiele dróg, na których człowiek spotyka Boga. W tradycji luterańskiej można wyróżnić kilka typów pobożności.

Pierwszy to pobożność sakramentalna — życie wokół Chrztu i Wieczerzy Pańskiej. Każde wydarzenie życia — od narodzin przez ślub do śmierci — ma swój wymiar sakramentalny.

Drugi to pobożność słowa — codzienna lektura Pisma, medytacja, rozmowa o wierze. Jest ciągła, niewymuszona, dzięki temu dostępna każdemu.

Trzeci to pobożność wspólnotowa — udział w nabożeństwach, spotkaniach, wspólna modlitwa i piosenka. Kościół nie jest zbiorem jednostek, ale wspólnotą.

Czwarty to pobożność codzienna — praca, rodzina, życie publiczne. Dla Lutra wszystko miało wymiar duchowy. Rzemieślnik przy warsztacie modlił się inaczej niż mnich w celi, ale oboje żyli przed Bogiem.

Wszystkie te typy się przemieszują. Człowiek może jednego dnia uczestniczyć w Komunii Świętej, drugiego czytać Biblię, trzeciego pracować i wszystko jest formą pobożności.

13. Ewangelicka duchowość XXI wieku

Sekcja III. Duchowość ewangelicka · 6 min czytania

Świat się zmienił. Internet, smartfony, wszechobecny hałas. Człowiek XXI wieku szuka ciszy jak kiedyś pustelnik szukał Boga — i jest w tym jakaś nadzieja.

Duchowość XXI wieku jest inna niż czterysta lat temu. Człowiek współczesny żyje w szybkim świecie, pełnym bodźców, ale też pełnym pytań o sens.

Jeśli dawniej tradycja była głównym źródłem pobożności, dziś coraz więcej ludzi szuka doświadczenia osobistego. To nie jest złe — to część żywej wiary. Ale wymaga też głębokie zakorzenienia w Słowie.

Wyzwania są nowe: technologia, sztuczna inteligencja, zmiany klimatyczne, alienacja społeczna. Duchowość musi się do nich odnieść, nie uciekając w anachronizm.

Dla Marcina Lutra duchowość była prosta: Bóg jest łaskaw, Jezus Chrystus dał się za mnie, Duch Święty mnie prowadzi. Ta treść jest aktualna zawsze — i dziś, i za sto lat. Zmienia się tylko forma jej wyrazu.

Ewangelicka duchowość XXI wieku to duchowość otwarta, która nie boi się pytań, ale też nie rezygnuje z pewnego zwiastowania. To duchowość radości, bo zbawienie jest już dane.

14. Kościół jako wspólnota

Sekcja IV. Kościół · 5 min czytania

Kościół to nie budynek. To nie instytucja. To ludzie — którzy razem szukają Boga i razem Go znajdują.

Kościół nie jest budynkiem ani organizacją. Jest wspólnotą ludzi, którzy przez wiarę są związani z Chrystusem i nawzajem ze sobą.

Luter nazywał to wspólnotą świeckich i duchownych. Nie ma dwóch kategorii — wszyscy są kapłanami, bo każdy może przystępować do Boga bez pośrednika.

Kościół jest widzialny, ale nie idealny. Zbiera ludzi grzesznych, którzy jednocześnie są usprawiedliwieni. To napięcie jest zawsze obecne — i jest zdrowe.

Kryteria kościoła są: zwiastowanie Słowa i udzielanie sakramentów. Gdzie to się dzieje, tam jest Kościół — nawet jeśli zgromadzenie jest małe.

Kościół nie jest celem samym w sobie. Jest narzędziem służby i zwiastowania. Jego zadaniem jest przygotowywać ludzi do życia w świecie i dla świata.

15. Zwiastowanie Słowa i sakramenty — znamiona Kościoła

Sekcja IV. Kościół · 5 min czytania

Jak rozpoznać prawdziwy Kościół? Luter powiedział: po tym, co robi. Głosi Słowo i udziela sakramentów. To są jego znaki rozpoznawcze.

Zwiastowanie to głoszenie Ewangelii — dobrej nowiny o zbawieniu w Jezusie Chrystusie. Odbywa się przede wszystkim przez kazanie i przez sakramenty.

Kazanie jest słowem ludzkim, ale nie jest tylko ludzkie. Kiedy kaznodzieja mówi z ambony, Bóg przemawia. Duch Święty towarzyszy Słowu i budzi wiarę.

Sakramenty są widzialnym Słowem. W Chrzcie woda i Słowo łączą się w jeden akt zbawczy. W Wieczerzy Pańskiej chleb, wino i Słowo dają ciało i krew Chrystusa.

Są dwie drogi, na których Bóg dociera do człowieka: Słowo słyszane (kazanie) i Słowo widzialne (sakramenty). Nie ma innej drogi zbawienia — są tylko te dwie.

Zwiastowanie jest zawsze wydarzeniem. Słowo nie jest tylko informacją — jest mocą. Zmienia rzeczywistość, gdziekolwiek jest głoszone.

16. Urząd kościelny

Sekcja IV. Kościół · 5 min czytania

W Kościele są ludzie, którzy głoszą Słowo, udzielają sakramentów, troszczą się o wspólnotę. To są duchowni. Ale nie są lepsi od innych — są po to, by służyć.

W Kościele ewangelickim nie ma rozróżnienia na duchownych i świeckich w sensie sacrum — świeccy też są „duchowymi„ przez Chrzest.

Ale są urzędy — powołania do konkretnych zadań. Ksiądz to nie „świeccy” vs „duchowni„ — to osoby powołane do głoszenia Słowa i udzielania sakramentów.

Urząd biskupa, superintendenta, proboszcza — to urzędy administracyjne i duszpasterskie. Ich zadaniem jest dbać o porządek w Kościele i jakość nauczania.

Marcin Luter nie chciał zniesć urzędu — chciał go naprawić. Odrzucił ideę, że tylko kapłani mogą wykładać Pismo. Wszyscy wierzący są powołani do czytania i rozumienia Biblii.

W Polsce urząd księdza wymaga studiów teologicznych i ordynacji — czyli formalnego ustanowienia przez modlitwę i nałożenie rąk.

17. Ustrój Kościoła i podział administracyjny

Sekcja IV. Kościół · 5 min czytania

Kościół ewangelicki w Polsce ma strukturę — od najmniejszej jednostki, jaką jest parafia, do najwyższych władz, jakimi są synod i konsystorz.

Kościół ewangelicko-augsburski w Polsce ma ustrój synodalno-konsystorski. To znaczy, że władza jest rozłożona między biskupa, Konsystorz i Synod.

Synod to zjazd przedstawicieli wszystkich diecezji. Składa się z duchownych i świeckich. Ma władzę ustawodawczą w sprawach nauki i organizacji Kościoła.

Konsystorz to organ wykonawczy. Zajmuje się sprawami bieżącymi — finansami, administracją, sprawami prawnymi.

Biskup jest zwierzchnikiem duchownym Kościoła. Nie jest papieżem — nie ma nieomylności. Jego zadaniem jest czuwać nad czystością nauczania i jednością Kościoła.

Diecezje to jednostki terytorialne. W Polsce jest ich sześć. Każda diecezja ma swojego biskupa i radę diecezjalną. Parafie są najmniejszymi jednostkami — ich głową jest proboszcz.

18. Liturgia i nabożeństwo

Sekcja V. Liturgia i nabożeństwo · 6 min czytania

Nabożeństwo ewangelickie jest rozmową — Bóg mówi do ciebie przez Słowo, ty odpowiadasz przez modlitwę i pieśń. Luter nazwał to formułą torgawską.

Liturgia to służba — przede wszystkim służba Boga dla nas. Jego dzieła stają się tym, co przeżywamy podczas nabożeństwa. Wszystko, co robimy, jest odpowiedzią na Boże działanie.

W praktyce polskiego luteranizmu nabożeństwa odbywają się zgodnie z porządkiem agendarnym, zawartym również w Śpiewniku. Są dwa główne typy: nabożeństwa z Wieczerzy Pańskiej i nabożeństwa Słowa Bożego.

Każde nabożeństwo ma strukturę: słowa powitania, spowiedź, czytania biblijne, kazanie, wyznanie wiary, modlitwy, ofiara, błogosławieństwo.

Nie ma Wieczerzy Pańskiej bez komunii — ale są nabożeństwa bez komunii, gdzie główną rolę odgrywa Słowo. Oba są pełnoprawnymi formami kultu.

Czas nabożeństwa niedzielnego to dla wielu jedyna okazja do wspólnego doświadczenia wiary. Dlatego liturgia jest taka ważna — buduje wspólnotę.

19. Pokuta i spowiedź

Sekcja V. Liturgia i nabożeństwo · 5 min czytania

Pokuta jest czymś więcej niż zwykłym żalem — to całkowita przemiana serca i umysłu, zwrot ku Bogu.

Człowiek jest grzesznikiem — to fundamentalna prawda, którą Reformacja na nowo odkryła i postawiła w centrum duszpasterstwa. Grzech nieuchronnie towarzyszy człowiekowi przez całe życie. Aby powrócić do Boga, potrzebna jest odmiana życia — pokuta.

Wyznanie augsburskie opisuje pokutę jako dwa elementy: skruchę i wiarę. Skrucha to bojaźń drążąca sumienie świadomością grzechu. Wiara to zaufanie, że grzechy są odpuszczone dla Chrystusa. Te dwa elementy są nierozdzielne — nie może być skruchy bez wiary ani wiary bez ścieśnięcia się z własną grzesznością.

W praktyce Kościoła luterańskiego przyjęły się dwie formy spowiedzi. Pierwsza to spowiedź powszechna — z ustalonym porządkiem liturgicznym. Wierni publicznie zmawiają modlitwę spowiedni, wyznając grzechy przed Bogiem. Następnie trzy krótkie odpowiedzi: żałuję, wierzę, pragnę — upoważniają księdza do zwiastowania odpuszczenia grzechów z rozkazu Chrystusa.

Druga forma to spowiedź prywatna — rozmowa indywidualna. Nie jest sprawowana w konfesjonałach, ale ma charakter duszpasterski. Jest cenna, bo umożliwia przeżycie odpuszczenia w konkretnej sytuacji życiowej. Spowiedź nie jest sakramentem w rozumieniu teologicznym, ale jest ważną formą liturgiczno-duszpasterską.

Spowiedź łączy się z Chrztem jako wezwaniem do nawrócenia i z Wieczerzą Pańską jako przygotowaniem do Komunii Świętej.

20. Komunia Święta

Sekcja V. Liturgia i nabożeństwo · 6 min czytania

Jezus wziął chleb i wino i powiedział: „To jest moje ciało, to jest moja krew„. I kazał to powtarzać. Tak powstała Komunia Święta — najważniejszy rytuał chrześcijaństwa.

Komunia Święta — Wieczerza Pańska, Eucharystia, Sakrament Ołtarza — jest jednym z dwóch sakramentów Kościoła ewangelickiego. Udzielana pod dwiema postaciami — chlebem i winem — jest znakiem rozpoznawczym luteranizmu.

Luteranie wyznają realną obecność Ciała i Krwi Chrystusa w chlebie i winie. Chrystus jest obecny z chlebem i winem, pod postacią chleba i wina. Sakrament nie jest tylko symbolem — jest prawdziwym ciałem i prawdziwą krwią Pana naszego Jezusa Chrystusa, pod chlebem i winem nam do spożywania.

Po sprawowaniu sakramentu chleb i wino pozostają chlebem i winem. Nie ma tabernakulum ani kultu Bożego Ciała. Luteranie nie czzczą elementów sakramentu poza liturgią.

Podstawą przyjęcia Komunii jest wiara w słowa: „Za was się daje i wylewa na odpuszczenie grzechów„. Każdy, kto w to wierzy, jest godny i przygotowany. Kto nie wierzy lub wątpi — nie jest godny.

Warunkiem dopuszczenia jest Chrzest i spowiedź. Pierwsze przystąpienie następuje po konfirmacji. Kościół Ewangelicko-Augsburski jest we wspólnocie ołtarza i ambony z wszystkimi Kościołami Światowej Federacji Luterańskiej.

21. Muzyka i pieśni

Sekcja V. Liturgia i nabożeństwo · 5 min czytania

Muzyka jest w sercu reformacji. Luter śpiewał, komponował, pisał teksty. I mówił, że jednym z największych darów Boga dla człowieka jest muzyka.

Muzyka w luteranizmie była zawsze nazywana tętnem Reformacji. Marcin Luter kochał muzykę — nazywał ją darem od Boga, który czyni serca radosnymi i wypędza szatana. Stawiał ją zaraz po teologii.

Wspólny śpiew zboru był od początku wyznacznikiem Kościoła wittenbergskiej Reformacji. Luter nie tylko tłumaczył Biblię, ale tworzył pieśni, które popularyzowały treści Ewangelii w życiu Kościoła. Jego najsławniejszy hymn to „Warownym grodem„ — światowej sławy pieśń kościelna.

Pieśń kościelna miała wymiar liturgiczny i edukacyjny. Przez śpiew Słowo docierało do prostego ludu. Luter pisał: „Słowo powinno być czytane, śpiewane, głoszone, pisane i poetycznie opracowywane. Wszystkie dzwony powinny bić, wszystkie piszczałki grać” — tak pisał o wykorzystaniu muzyki w zwiastowaniu.

Druk i śpiewniki były narzędziami reformacji. Współczesny Śpiewnik ewangelicki zawiera 955 pieśni. Są w nim teksty historyczne i współczesne, z różnych tradycji kościelnych. Chorały, organy, chóry, kantaty — to świat, który w niezwykły sposób wzbogacił kulturę i stał się jej znaczącym nośnikiem.

Kto uwierzył, ten chce swoją wiarę dzielić — stąd śpiew jako następstwo zwiastowania.

22. Budynek kościoła

Sekcja V. Liturgia i nabożeństwo · 5 min czytania

Kościół nie jest tylko budynkiem. Ale budynek pomaga. Jest przestrzenią, w której spotyka się wspólnota.

Kościół jako budynek jest przestrzenią spotkania z Bogiem. Ma umożliwić słuchanie Słowa Bożego, uczestnictwo w Wieczerzy Pańskiej i przyjęcie sakramentu Chrztu. Jest miejscem, gdzie Słowo jest głoszone i wielbione.

Reformacja nie była zbytnio zainteresowana architekturą sakralną. Dla Lutra prymat miało Słowo Boże, nie budynek. Pisał, że zanim się nie zrozumie słów Chrystusa, nie są istotne ubiór, muzyka, śpiew, wystrój. Jednocześnie jednak akceptował zdobywcze budowle, byle kult był czysty, nie kosztowny.

Kościoły ewangelickie są proste, zbudowane bez przepychu. Jeden ołtarz — stół Pański — w prezbiterium, okazała ambona, chrzcielnica. Nie ma miejsc na kult świętych, relikwii ani bocznych ołtarzy. Ta oszczędność wynikała z zasad teologicznych i z sytuacji materialnej.

Po czasach kontrreformacji powstały tzw. kościoły pokoju — w Jaworze i Świdnicy, wpisane na listę UNESCO. Budowano też kościoły łaski, z których w Polsce pozostał jeden — w Cieszynie.

Współczesne podejście do budowy kościołów zmieniło się — coraz częstsze są projekty architektów, nawiązujące do koncepcji architektonicznych. Architektura i sztuka służą dziś głoszeniu ewangelii.

23. Wyposażenie i wystrój kościoła

Sekcja V. Liturgia i nabożeństwo · 4 min czytania

Wewnątrz kościoła jest cisza, światło, zapach — to wszystko pomaga. Ale wystrój nie jest celem samym w sobie. Służy liturgii.

Charakterystycznymi miejscami ewangelickiego kościoła są ołtarz i ambona oraz towarzysząca im chrzcielnica. W przestrzeni kościoła odpowiadają podziałowi na Słowo słyszane i Słowo widzialne.

Ołtarz zajmuje miejsce centralne w prezbiterium. Jest stołem o szczególnej godności, bo na nim przygotowywany jest sakrament Wieczerzy Pańskiej. Na ołtarzu znajduje się znak krzyża, otwarta księga Pisma Świętego i świece symbolizujące obecność Chrystusa jako światłości świata. Nie ma tabernakulum ani relikwii — z przyczyn teologicznych.

Ambona — miejsce zwiastowania Słowa Bożego — znajduje się przeważnie obok ołtarza, z lewej lub prawej strony. Często jest wyniesiona ponad płaszczyznę prezbiterium, co podkreśla wagę głoszonego Słowa.

Chrzcielnica jest w prezbiterium lub przedniej części kościoła, po przeciwnej stronie ambony. Symbolizuje drogę chrześcijanina od chrztu przez słuchanie Słowa do udziału w Komunii Świętej.

Kolory liturgiczne na paramentach pomagają wspólnie przeżywać nabożeństwo. Biały to czystość i radość, zielony — nadzieja, czerwony — Duch Święty, fioletowy — pokuta, czarny — żałości, różowy — radość.

24. Postawy i gesty

Sekcja V. Liturgia i nabożeństwo · 4 min czytania

Podczas nabożeństwa ciało też mówi. Stoisz, siedzisz, klęczysz — to nie jest przypadkowe. To jest modlitwa całym ciałem.

Postawa ludzi podczas nabożeństwa symbolicznie wyraża ich zaangażowanie. Dziś najczęstsze są: stojąca, siedząca i rzadziej klęcząca.

Postawa stojąca wywodzi się z zwyczaju uhonorowania zmartwychwstałego Chrystusa. Stoimy, gdy chcemy oddać Bogu cześć i chwałę w modlitwie czy pieśni.

Postawa siedząca wprowadzona została podczas słuchania kazania. Reformacja, która tak mocno podkreślała konieczność słuchania Słowa, doprowadziła do wprowadzenia ławek w kościołach.

Klękniecie jest szczególnym wyrazem szacunku i postawą pokutną. Przyjmuje się ją podczas wyznania grzechów i — częściej — podczas przyjmowania Wieczerzy Pańskiej.

Gestami uzupełniającymi postawy są: pozdrowienie pokoju, wzniesienie rąk, pochylenie głowy, gest błogosławieństwa czy znak krzyża. Wszystkie one podkreślają wagę wypowiadanych słów i łączność z nimi.

25. Strój liturgiczny

Sekcja V. Liturgia i nabożeństwo · 4 min czytania

Ksiądz w sutannie? Albo w todze? W luteranizmie jest różnorodność — i to jest dobre. Strój ma pomagać, nie krępować.

Strój liturgiczny w Kościele luterańskim jest zróżnicowany. W Polsce dopuszczone są trzy stroje: czarna toga z białą białą befką, biała komża nałożona na czarną togę z białą befką, jasna tunika typu skandynawskiego ze stułą.

Historycznie w Prusach w XIX wieku czarna toga stała się jedynym strojem liturgicznym. Na wzór profesora teologii — samego Marcina Lutra — duchowni przyjmowali togę jako strój usługowy. Przez kontakty ewangelików Europy Środkowej trafiła do krajów ościennych.

Inne regiony zachowały swoje lokalne stroje: komżę, albę, stułę, ornat, kapę. W Skandynawii i USA nadal używa się tradycyjnych strojów.

Formuła zgody jednoznacznie stwierdza: nikt nie będzie potępiał drugiego, jeśli tylko w nauce i sprawowaniu sakramentów są zgodni. Niezgodność w stroju nie znosi zgodności w wierze — to stara i godna zapamiętania zasada.

Strój jest wyrazem szacunku dla liturgii, ale nie jest warunkiem jej poprawności.

26. Rok kościelny

Sekcja V. Liturgia i nabożeństwo · 5 min czytania

Rok kościelny to kalendarz wiary. Każdy czas ma swoją logikę — od Adwentu do Zesłania Ducha Świętego, od Wielkanocy do końca czasu.

Rok kościelny jest strukturą, w której Kościół luterański poprzez święcenie i nabożeństwa przeżywa kluczowe momenty historii zbawienia. Kolejność świąt została ukształtowana wokół osoby i życia Jezusa Chrystusa.

Kręgosłupem roku kościelnego są nabożeństwa niedzielne. Charakter danej niedzieli tworzą: ewangelia, inne teksty liturgiczne i kazalne, hasło tygodnia oraz pieśni. Czas zaczyna się od coniedzielnego świętowania dnia Pana.

Rok kościelny dzieli się na półrocze Pana — z trzema okresami świętymi: Bożym Narodzeniem, Wielkanocą i Zesłaniem Ducha Świętego. Są to: adwent, czas Narodzenia Pańskiego, Wielki Post z Wielkim Tygodniem, Wielkanoc, Wniebowstąpienie, Pięćdziesiątnica.

Po Święcie Trójcy Świętej następuje półrocze Kościoła — bezświąteczna część roku. Trwa do 27 niedziel, z których trzy ostatnie są poświęcone eschatologii. Są też święta poświęcone apostołom, ewangelistom, Pamiątce Reformacji.

Rok kościelny pomaga człowiekowi wspóltrawić duchowy rytm życia i ukazuje pozytywne wartości płynące z towarzyszenia Kościołowi i Chrystusowi.

27. Wyznaczniki ewangelickiego etosu

Sekcja VI. Problematyka etyczna · 6 min czytania

Etyka ewangelicka zaczyna się od antropologii — od tego, kim jest człowiek. A człowiek jest grzesznikiem, który potrzebuje łaski. I z tego wynika wszystko inne.

Ewangelicka etyka ma swoje źródło w antropologii biblijnej — przekonaniu o całkowitej grzeszności rodzaju ludzkiego. Człowiek uległ zepsuciu w wyniku upadku w grzech. Utracił wolną wolę i umiejętność samodzielnego czynienia dobra.

Marcin Luter formułował etykę w odpowiedzi na konkretne problemy Kościoła. Nie stworzył systemu etycznego, ale wyznaczył jego ramy. Dla niego wiara staje się zasadą etyki — zrywa z uczynkowym pojmowaniem moralności.

„Chrześcijanin jest całkowicie wolnym panem wszystkich rzeczy, nikomu niepodległy — pisał Luter. Ale jest też najuleglejszym sługą wszystkich„. Ta formuła ukazuje przestrzeń chrześcijańskiej wolności. Wolność to służba jednostki na rzecz bliźnich.

Etyka ewangelicka nie jest perfekcjonistyczna — nie dąży do osiągnięcia świętości na ziemi. Zbawienie jest darem, nie wynikiem uczynków. Dobre uczynki są odpowiedzią na Boży dar łaski — manifestacją wiary. Najważniejsze jest przykazanie miłości bliźniego.

Człowiek odpowiada przed Bogiem za własne wybory. Kościół nie ma skodyfikowanej nauki moralnej, ale formułuje stanowiska w kwestiach etycznych będących przedmiotem debaty społecznej.

28. Etyka odpowiedzialności

Sekcja VI. Problematyka etyczna · 5 min czytania

Etyka odpowiedzialności pyta: jakie będą skutki mojego działania? Nie tylko: czy jest dobre czy złe. Ale: co się stanie, gdy to zrobię?

Etyka odpowiedzialności w tradycji ewangelickiej wypływa z reformacyjnego rozumienia wolności i służby. Człowiek wierzący jest wolny od wszystkich zewnętrznych przykazań, ale jednocześnie powołany do działania na rzecz bliźnich.

Marcin Luter rozumiał odpowiedzialność jako związaną z powołaniem. Każdy stan życia — nawet najskromniejszy — jest powołaniem od Boga. Rzemieślnik przy warsztacie, rolnik na roli, matka przy dzieciach — wszyscy służą Bogu przez służenie ludziom.

Odpowiedzialność moralna nie jest autonomiczna — jest darem w Chrystusie. Człowiek nie ma własnej moralnej mocy — wszystko co dobre pochodzi od Boga. Ale to nie zwalnia z odpowiedzialności, bo wiara musi się konkretyzować.

Etyka odpowiedzialności odrzuca dwa ekstremy: fatalizm (wszystko jest z góry określone) i pełną autonomię (człowiek sam decyduje). Jest między tymi biegunami — człowiek odpowiada za swoje czyny, bo otrzymał wolność jako dar, ale nie jest jej panem.

W praktyce oznacza to: trzeba działać, bo wiara bez uczynków jest martwa. Ale nie działamy, by zasłużyć na zbawienie — działamy, bo już je otrzymaliśmy.

29. Stosunek Kościoła do państwa

Sekcja VI. Problematyka etyczna · 6 min czytania

Państwo i Kościół to dwie różne rzeczywistości. Mają różne cele, różne metody — i muszą się wzajemnie szanować.

Stosunek Kościoła do państwa ma w tradycji luterańskiej konkretną historię i teologię. Luter rozumiał obie władze — duchową i świecką — jako ustanowione przez Boga. Ale ich zadania są różne.

Państwo ma miecz i władzę karania złoczyńców (List do Rzymian 13, BW). Kościół ma Słowo i sakramenty. Państwo dba o porządek społeczny, Kościół — o zbawienie dusz. To nie są konkurujące władze, ale dwie sfery, które mogą współpracować.

Luter odrzucił teokrację — panowanie Kościoła nad państwem. Ale też odrzucił ideę, że państwo może być neutralne wobec Kościoła. Państwo powinno chronić wolność wyznania i pozwalać Kościołowi głoszenie Ewangelii.

W czasach narodowego socjalizmu część ewangelickich teologów niemieckich rozwinęła naukę o dwóch królestwach — ale zastosowaną źle, służyła usprawiedliwieniu hitlerowskiego państwa. Była to wielka porażka teologiczna.

Dziś Kościół Ewangelicko-Augsburski w Polsce jest instytucją publiczną. Uczestniczy w debacie społecznej, ale nie dąży do władzy politycznej. Jego zadaniem jest głoszenie Ewangelii i służba człowiekowi.

30. Stosunek do służby wojskowej

Sekcja VI. Problematyka etyczna · 5 min czytania

Wojna jest złem. Ale bywa konieczna. I ewangelicka etyka stara się być realistyczna w tej kwestii.

Stosunek do służby wojskowej w tradycji luterańskiej jest złożony. Biblia mówi, że panujący ma miecz do karania złoczyńców (List do Rzymian 13). To oznacza, że władza może używać siły w obronie porządku. Ale jednocześnie Chrystus naucza miłości nieprzyjaciół.

Marcin Luter rozumiał służbę wojskową jako stan, w którym człowiek może być posłuszny Bogu przez posłuszeństwo władzy. Żołnierz może działać w sumieniu, jeśli walczy za słuszną sprawę. Ale nie może czynić złego, nawet gdy mu to rozkaze dowódca.

Kościół Ewangelicko-Augsburski w Polsce rozwinął strukturę Ewangelickiego Duszpasterstwa Wojskowego. Księża towarzyszą żołnierzom w życiu i służbie. Opiekują się żołnierzami na misjach pokojowych i zbrojnych poza granicami kraju.

Jest problem sumienia — jeśli człowiek jest przekonany, że wojna jest niesłuszna. Tradycja ewangelicka uznaje odmowę noszenia broni z przyczyn sumienia. Ale nie jest to ścieżka łatwa ani oczywista.

Duszpasterstwo wojskowe jest obecnością Kościoła w strukturach obronnych państwa.

31. Kościół wobec wyzwań bioetyki

Sekcja VI. Problematyka etyczna · 6 min czytania

Życie jest święte. To jest punkt wyjścia. Ale co to znaczy w praktyce — kiedy medycyna staje przed trudnymi wyborami?

Bioetyka to obszar pytań moralnych związanych z życiem, zdrowiem, cierpieniem i śmiercią. Są to kwestie, gdzie nauka i technologia stawiają nowe pytania, a tradycyjna etyka musi znaleźć nowe odpowiedzi.

Podstawowa zasada ewangelicka to godność człowieka stworzonego na obraz Boży. Z tej godności wynika szacunek dla życia od poczęcia do naturalnej śmierci. Ale jak konkretnie stosować tę zasadę w nowych sytuacjach — to wymaga roztropności.

Główne obszary bioetyki: aborcja, in vitro, eutanazja, badania na komórkach macierzystych, ingerencje w genom, transplantacje, sztuczna inteligencja w medycynie. W każdym z tych obszarów Kościół formułuje stanowiska na podstawie Pisma Świętego i tradycji teologicznej.

Kościół ewangelicki nie ma gotowych odpowiedzi na wszystkie nowe dylematy. Ale ma zasady: szacunek dla życia, solidarność z chorymi i cierpiącymi, odpowiedzialność za stworzenie. Człowiek musi samodzielnie podejmować decyzje, ale nie w izolacji — z pomocą duszpasterską i w duchu wiary.

Cierpienie nie jest karą ani czymś, co trzeba za wszelką cenę eliminować. Jest okazją do solidarności z Chrystusem i do dojrzewania w wierze.

32. Kościół a problemy etyki biznesu

Sekcja VI. Problematyka etyczna · 5 min czytania

Biznes to nie jest coś, co jest poza etyką. Wszystko, co robisz, ma wymiar etyczny — i chrześcijanin powinien o tym pamiętać.

Etyka biznesu w tradycji ewangelickiej opiera się na zasadzie powołania. Każda praca — także ta w sferze gospodarczej — jest powołaniem od Boga. Człowiek nie pracuje po to, by zdobyć bogactwo jako cel sam w sobie, ale by służyć bliźniemu i swojemu społeczeństwu.

Marcin Luter krytykował chciwość i pazernością jako idola. Biblijna zasada: nie możesz mieć bogactwa jako pana, bo bogactwo jest służbą, nie pan. Pieniądze powinny być narzędziem dobra, nie celem samym.

Współczesne wyzwania etyki biznesu: nierówności społeczne, wykluczenie, środowisko naturalne, sztuczna inteligencja i automatyzacja, etyka korporacji. Kościół ewangelicki angażuje się w te dyskusje, bo są to kwestie ludzkiej godności.

Stowarzyszenie Przedsiębiorców Ewangelickich promuje etykę ewangelicką w biznesie. Jest to sfera, gdzie wiara musi się konkretyzować w konkretnych decyzjach: jak traktować pracowników, jak uczciwie prowadzić interesy, jak dzielić się zyskami.

Zasada: uczciwość w interesach jest częścią świadectwa kościelnego. Kto mówi, że jest chrześcijaninem, musi być uczciwym partnerem rynkowym.

33. Zgromadzenie i rada parafialna

Sekcja VII. Parafia · 5 min czytania

Parafia to nie tylko proboszcz. To wspólnota. I ta wspólnota ma władzę — wybiera swoich przedstawicieli, decyduje o sprawach.

Każda parafia ma władzę trójstopniową: zgromadzenie parafialne, rada parafialna i proboszcz. Zgromadzenie parafialne jest najwyższą władzą parafii. Tworzą je wszyscy pełnoletni członkowie parafii z czynnym prawem wyborczym.

Podstawowym zadaniem zgromadzenia jest wybór członków rady parafialnej, komisji rewizyjnej i proboszcza. Rada parafialna zarządza parafią na co dzień i składa się z 6 do 25 członków. W jej skład wchodzi proboszcz oraz inni duchowni z urzędu. Pozostali członkowie są wybierani przez zgromadzenie na pięcioletnią kadencję.

Prezesem rady może być proboszcz lub świecki członek — w tym drugim przypadku proboszcz z urzędu zostaje wiceprezesem. Świeckiemu prezesowi przysługuje tytuł kuratora parafii.

Do zadań rady należy: czuwanie nad czystością nauki Kościoła, troska o chrześcijańskie wychowanie dzieci i młodzieży, zarządzanie majątkiem parafialnym, zatrudnianie pracowników.

Zgromadzenie podejmuje uchwałę bezwzględną większością głosów obecnych. Na ważność uchwał nie ma wpływu liczba obecnych. Najwyższa władza jest związana z demokratyczną tradycją ewangelicką.

34. Duszpasterze w parafii (KSIĄDZ)

Sekcja VII. Parafia · 5 min czytania

Ksiądz w parafii luterańskiej to nie jest boss. To jest pastor — ten, który pasie owce. I jest ich sługa.

W każdej parafii Słowem Bożym i opieką duszpasterską służą duszpasterze — osoby duchowne. Może to być wybrany na 10-letnią kadencję proboszcz lub proboszcz administrator. W dużych parafiach obok proboszcza może być wybrany proboszcz pomocniczy.

Proboszcz jest zwierzchnikiem parafii i wszystkich księży parafialnych. Jest sługą Chrystusa, zobowiązanym do zwiastowania Słowa Bożego oraz sprawowania sakramentów. Na mocy prawa kościelnego administruje parafią.

Kadencja wybranego proboszcza trwa 10 lat. Po tym okresie, jeśli władze nie zgłoszą wniosku o ponowne wybory, kadencja przedłuża się na kolejne 10 lat. Duchowni przechodzą na emeryturę w wieku 65 lat.

Do parafii może być skierowany wikariusz — ordynowany duchowny, który zdawał I egzamin kościelny. Po trzech latach przystępuje do II egzaminu i może zostać mianowany proboszczem administratorem.

Duchownemu ordynowanemu na prezbitera przysługuje tytuł księdza. Wierni zwracają się też słowem ksiądz — jako do pasterza parafii. Diakoni mogą wykonywać pracę charytatywną, ewangelizacyjną, katechetyczną, ale nie mogą administrować parafią.

35. Spotkania parafialne

Sekcja VII. Parafia · 4 min czytania

Nabożeństwo to nie wszystko. W parafiach jest mnóstwo innych spotkań — dla młodzieży, dla seniorów, dla dzieci, dla wszystkich.

Parafia jest organizatorem życia wspólnoty wierzących. Oprócz cotygodniowych nabożeństw niedzielnych każda parafia prowadzi inne spotkania.

Spotkania młodzieżowe i studenckie tworzą przestrzeń do dyskusji, wymiany poglądów. Dla wielu młodych to jedyna okazja do bycia razem, bo XXI wiek zdominował komunikację przez Internet.

Koło pań i koło seniorów to spotkania o charakterze biblijnym, kulturalnym, edukacyjnym, diakonijnym — kierowane do osób starszych i samotnych.

Godziny biblijne to tzw. studium biblijne — dla osób, które chcą pogłębiać swoją znajomość Pisma Świętego. Odbywają się regularnie.

Spotkania dla zainteresowanych Kościołem to przestrzeń dla osób, które chcą poznać naukę ewangelicką i rozważają wstąpienie. Często nazywane są spotkaniami dla konwertytów.

Wszystkie te spotkania mają na celu integrację parafian i budowanie wspólnoty o wymiarze duchowym. Tematyka i charakter są różnorodne.

36. Chóry, organiści, kantorzy

Sekcja VII. Parafia · 4 min czytania

Muzyka w kościele to nie jest tło. To jest modlitwa. I ci, którzy ją tworzą, są niezastąpieni.

Luter przejął maksymę Augustyna: kto śpiewa, podwójnie się modli. Sam Luter był autorem wielu pieśni religijnych — pisał słowa i tworzył melodie. Muzyka i śpiew jako forma głoszenia ewangelii zawsze były bardzo istotne.

Chór przy parafiach ewangelickich pełni przede wszystkim służbę zwiastowania Słowa Bożego. Wszystkie osoby obdarzone słuchem i talentem muzycznym są zaproszone do tej służby. Chóry powstają z myślą o tworzeniu oprawy muzycznej nabożeństwa, ale występują też podczas uroczystości.

Wiele chórów ma charakter ekumeniczny — śpiewają w nich nie tylko ewangelicy. Są otwarte na nowych członków, którzy chcą przez śpiew sławić Bogu i bliźnim.

Niedziela Cantate (4. niedziela po Wielkanocy) jest świętem muzyki kościelnej, organistów, dyrygentów, kantorów i chórów. Odbywają się wtedy zjazdy chórów.

Od XVII wieku organiści-kantorzy są odpowiedzialni za całokształt muzyki kościelnej. Do dziś chóry, organiści i kantorzy pełnią bardzo ważną służbę w życiu wspólnot ewangelickich.

37. Kancelaria parafialna

Sekcja VII. Parafia · 4 min czytania

Kancelaria to miejsce, gdzie załatwiasz sprawy. Tu dowiesz się o terminach, tu umówisz się na rozmowę, tu zapłacisz składkę.

Kancelaria parafialna to miejsce, w którym można załatwić szereg spraw związanych z parafialnym życiem. Biuro kancelarii najczęściej mieści się w budynku plebanii.

W kancelarii można: skontaktować się z duchownym, umówić na rozmowę duszpasterską, prosić o odwiedziny domowe lub szpitalne, udzielanie Komunii Świętej w domu. Można też ustalić termin Chrztu lub ślubu, zgłosić pogrzeb, prosić o wspomnienie zmarłego podczas nabożeństwa, opłacić składki parafialne, uzyskać odpis z księgi metrykalnej.

Kancelaria pełni też funkcję informacyjną — można dowiedzieć się o terminach nabożeństw i planie spotkań parafialnych. Prowadzi korespondencję oraz gromadzi dokumentację administracyjną i duszpasterską.

Każda parafia ustala własne godziny pracy kancelarii. Wiele spraw można załatwić osobiście, przez telefon lub email. Dane kontaktowe są na stronach internetowych Kościoła Ewangelicko-Augsburskiego.

Kancelaria to codzienna obsługa życia parafialnego.

38. Prawa i obowiązki parafian

Sekcja VII. Parafia · 5 min czytania

Bycie członkiem parafii to nie jest tylko przywilej. To jest też zobowiązanie. Masz prawa — i masz obowiązki.

Podstawowe prawa i obowiązki parafian łączą się ze sobą. Głównym prawem a zarazem obowiązkiem jest aktywne uczestniczenie w życiu parafialnym poprzez udział w nabożeństwach, korzystanie ze Słowa Bożego i przystępowanie do Stołu Pańskiego.

Ważnym zadaniem jest zapewnienie parafii środków do organizowania nabożeństw, spotkań i życia religijno-kościelnego. Parafianie realizują to przez płacenie składek parafialnych oraz składanie ofiar podczas nabożeństw. Składka powinna wynosić nie mniej niż 1% dochodu.

Osiągnięcie pełnoletności związane jest z prawem głosu i czynnym prawem wyborczym. Można wybierać proboszcza oraz członków rady parafialnej. Bierne prawo wyborcze przysługuje po 21. roku życia, po trzech latach czynnego prawa.

Każdy parafianin może korzystać z pomocy diakonijnej Kościoła — jeśli znalazł się w trudnej sytuacji życiowej i potrzebuje wsparcia. Ale skala pomocy zależy od majątkości parafii.

Wystąpienie z Kościoła oznacza utratę wszelkich praw członkowskich.

39. Chrzest

Sekcja VIII. Dzieci i młodzież · 5 min czytania

Chrzest jest początkiem. Woda łączy się ze Słowem — i człowiek zostaje włączony do rodziny Bożej.

Chrzest święty to jeden z dwóch sakramentów Kościoła ewangelickiego. Ochrzczeni jesteśmy w imię Ojca, Syna i Ducha Świętego. Stajemy się członkami Bożej rodziny i wstępujemy do Kościoła — Ciała Chrystusa.

W Chrzcie Bóg zawiera przymierze z człowiekiem. Być ochrzczonym w Bożym imieniu znaczy być ochrzczonym nie przez ludzi, lecz przez samego Boga. Jest to dzieło Boga — nie człowieka.

Chrzest sprawia zbawienie i jest niezbędny do jego uzyskania. Nie sprawia tego sama woda, ale Słowo Boże z nią połączone. Ten szczególny dar trzeba przyjąć wiarą. Bez wiary nie można niczego wziąć od Boga.

Luterańskie rozumienie Chrztu: stary Adam ma być przez codzienną żałość i pokutę tłumiony i umierać, a nowy człowiek codziennie wyłaniany i powstawać. Chrzest działa na całe życie chrześcijanina.

Kościół ewangelicki chrzczi małe dzieci, bo sakrament jest darem Bożym — łaska nie zależy od ludzkiej woli. Rodzice i chrzestni przyrzekają wychować dziecko w chrześcijańskiej wierze. Chrzest powinien odbywać się podczas nabożeństwa.

Chrzest jest zawsze ważny — nawet gdyby człowiek nie posiadał prawdziwej wiary. Gdzie woda jest złączona ze Słowem, tam jest Chrzest.

40. Nauczanie kościelne

Sekcja VIII. Dzieci i młodzież · 5 min czytania

Dzieci uczą się wiary nie tylko w szkole. Uczą się w domu, w kościele, w grupie. I to jest wspólna praca — rodziców, księdza, wspólnoty.

Rodzice są pierwszymi i najważniejszymi przekazicielami nauczania kościelnego. To oni powinni uczyć dzieci modlić się, podkreślać znaczenie codziennej lektury Słowa Bożego i uczestnictwa w nabożeństwach.

W Kościele ewangelickim organizowane są nabożeństwa dla dzieci — tzw. szkolki niedzielne. Dzieciom przekazywane są historie biblijne, zasady chrześcijańskiego postępowania, nauka modlitwy i piosenek. Poznają podstawy wiary przez zabawy i aktywności.

Nauczanie religii odbywa się różnie — w szkołach, w punktach katechetycznych na plebanii, a czasem w domach uczniów. Nauczyciele religii są odpowiednio kształceni i dokształcani.

Uczniowie mają do dyspozycji interaktywne podręczniki do nauki religii ewangelickiej. Każdego roku odbywają się trzydniowe rekolekcje pasyjne dla dzieci i młodzież.

Organizowane są też wyprawy integracyjne, obozy wakacyjne, Tygodnie Dobrej Nowiny. Dzieci i całe rodziny mogą aktywnie przeżywać adwent przy pomocy Kalendarza Adwentowego.

Od przedszkola do szkół średnich trwa proces kształtowania tożsamości religijnej. Konkursy wiedzy biblijnej, jak Ogólnopolski Konkurs Biblijny Sola Scriptura, pomagają utrwalać i pogłębiać znajomość Pisma.

41. Konfirmacja

Sekcja VIII. Dzieci i młodzież · 5 min czytania

Konfirmacja to moment, gdy młody człowiek mówi — publicznie i przed całą wspólnotą kościelną — „tak„ dla wiary, którą przyjął w chrzcie świętym.

Mając około 15 lat, ewangelicy przeżywają konfirmację — uroczystość utwierdzenia w wierze. Słowo konfirmacja oznacza utwierdzenie, umocnienie. Wkraczając w dorosłe życie, młodzi ludzie doświadczają umocnienia wiary.

Uroczystości poprzedza dwuletnia nauka konfirmacyjna, prowadzona przez księdza. Młodzi ludzie poznają społeczność Kościoła, uczą się samodzielnego wyznawania wiary. Nauka kończy się egzaminem zdawanym przed zborem.

Konfirmacja jest świadomym, samodzielnym wyznaniem wiary, którą rodzice i chrzestni złożyli w dniu Chrztu. Nie jest zakończeniem nauki, ale początkiem dojrzałego życia wiary.

Podczas uroczystości konfirmanci wyznają wiarę słowami Apostolskiego Wyznania, składają ślubowanie: wyrzekam się szatana i oddaję się Tobie, Boże w Trójcy Świętej. Na to wyznanie ksiądz pyta: Czy wierzycie tak z całego serca? — Odpowiadają: Wierzymy.

Bezpośrednio po konfirmacji konfirmanci po raz pierwszy przystępują do Wieczerzy Pańskiej. Zyskują też prawo do pełnoprawnego uczestnictwa w życiu Kościoła — wybierania i bycia wybranym do władz.

Konfirmacja to bardzo podniosła uroczystość całego zboru — z białymi sukniami, garniakami, specjalną oprawą muzyczną i liturgiczną.

42. Praca młodzieżowa

Sekcja VIII. Dzieci i młodzież · 4 min czytania

Młodzież ma swoje miejsce w Kościele. I Kościół ma swoje miejsce w życiu młodzieży. To jest relacja, która wymaga troski.

Kościół ewangelicko-augsburski poświęca wiele uwagi pracy z młodzieżą. Ma to biblijne uzasadnienie — Bóg wielokrotnie wybierał bardzo młodych ludzi.

Najczęstszą formą są cotygodniowe spotkania młodzieżowe. Duchowni, zaproszeni goście, a często sama młodzież prezentują tematy, prowadzą dyskusje, wspólny śpiew. Młodzi razem się modlą i oddają Bogu chwałę.

Kościół organizuje spotkania regionalne, diecezjalne zjazdy młodzież. Ogólnopolski Zjazd Młodzież (OZME) odbywa się co roku w innej parafii i gromadzi setki młodych na trzy dni — warsztaty, seminaria, koncerty.

Młodzi ewangelicy uczestniczą też w olimpiadach sportowych, obozach, Bezsennej nocy (Wielka Sobota na Wielkanoc), Nocy z Lutrem, Warsztatach muzycznych.

Te wszystkie formy pomagają młodym ludziom poznawać się nawzajem, budować wspólnoty, czasem zaczynać związki, które potem trwają całe życie.

Kościół, który ceni młodzież i pracuje z nią, jest gotowy do rozmowy, słuchania i otwartego dialogu.

43. Udział w ruchu ekumenicznym

Sekcja IX. Kościół w przestrzeni publicznej · 5 min czytania

Ekumenizm to wysiłek na rzecz jedności chrześcijan. I jest ważny — bo Chrystus modlił się, żeby Jego uczniowie byli jedno.

Ekumenizm to działalność na rzecz jedności chrześcijan należących do różnych Kościołów. Kościoły ewangelickie należą do najbardziej aktywnych uczestników ruchu ekumenicznego. Dla luteran fakt podziału Kościoła jest nieustannym źródłem zgorszenia.

Kościół Ewangelicko-Augsburski jest członkiem założycielem Polskiej Rady Ekumenicznej (PRE) i Światowej Rady Kościołów (SRK). Należy też do Konferencji Kościołów Europejskich i Światowej Federacji Luterańskiej.

Polskie Kościoły ewangelickie posiadają wspólnotę ołtarza i ambony. Duchowni trzech Kościołów ewangelickich mogą głosić Słowo i udzielać sakramentów w innych Kościołach pozostających we wspólnocie.

Wspólna Deklaracja o Nauce o Usprawiedliwieniu podpisana z Kościołem rzymskokatolickim w 1999 roku w Augsburgu była ważnym wydarzeniem dialogu luterańsko-rzymskokatolickiego. Jan Paweł II uczestniczył w dwóch nabożeństwach ekumenicznych w kościołach ewangelickich.

Tydzień Modlitwy o Jedność Chrześcijan (18—25 stycznia) jest organizowany z udziałem wszystkich głównych Kościołów w Polsce, w tym luteran.

Ewangelicy dążą do duchowej i widzialnej jedności Ciała Chrystusowego.

44. ChAT i kształcenie duchownych

Sekcja IX. Kościół w przestrzeni publicznej · 5 min czytania

Kształcenie duchownych to inwestycja w przyszłość Kościoła — i w Polsce odbywa się na Chrześcijańskiej Akademii Teologicznej.

Chrześcijańska Akademia Teologiczna (ChAT) w Warszawie jest jedyną taką uczelnią nie tylko w Polsce, ale i w Europie. Kształci na wydziale teologicznym prawosławnych, ewangelików i starokatolików.

Powstała w 1954 roku z przekształcenia wydziału teologii ewangelickiej Uniwersytetu Warszawskiego oraz Studiów Teologii Prawosławnej. Posiada wszelkie prawa akademickie, w tym prawo doktoryzowania i habilitowania.

Prowadzi działalność naukową i dydaktyczną, organizuje konferencje i sympozja ekumeniczne. Wydaje Rocznik Teologiczny — jedno z najstarszych polskich czasopism teologicznych.

Na sekcji ewangelickiej wydziału teologii ewangelickie Kościoły kształcą swoich przyszłych duchownych. Do ordynacji potrzebne są: pięcioletnie studia magisterskie, uczestnictwo w Instytucie Pastoralnym, praktyka kościelna i zdanie I egzaminu kościelnego.

Uczelnia ma partnerstwo z wydziałem teologicznym Reńskiego Uniwersytetu w Bonn — trwa już 40 lat i kształciło się na nim wielu profesorów i absolwentów.

ChAT jest nazywana laboratorium ekumenizmu — studiują tu razem przedstawiciele różnych wyznań chrześcijańskich.

45. Duszpasterstwa środowiskowe

Sekcja IX. Kościół w przestrzeni publicznej · 4 min czytania

Kościół jest nie tylko w parafiach. Jest też tam, gdzie ludzie żyją i pracują — w szkołach, szpitalach, na uczelniach, w wojsku.

Działalność Kościoła nie ogranicza się do struktur parafialnych. Opieka duszpasterska adresowana jest do różnych środowisk i grup zawodowych.

Dla tych potrzeb powołani są duszpasterze środowiskowi — prowadzą aktywność nieetatowo, traktując służbę środowiskową jako dodatkową obok pracy parafialnej. Organizują spotkania, wydają biuletyny, prowadzą strony internetowe.

Wśród duszpasterstw środowiskowych są: młodzieżowe, akademickie, wojskowe, straży pożarnej, policji, straży granicznej, więzienne, motocyklistów, służb medycznych. Działa też duszpasterstwo korespondencyjne i internetowe.

Duszpasterze środowiskowi towarzyszą konkretnym grupom w ich środowisku. Ważnym elementem jest integracja danej grupy i wspieranie w rozwiązywaniu problemów.

Kościół jest obecny tam, gdzie są ludzie — w każdym środowisku.

46. Ewangelickie Duszpasterstwo Wojskowe

Sekcja IX. Kościół w przestrzeni publicznej · 4 min czytania

Żołnierz w mundurze też potrzebuje duszpasterza. I dostaje go — w EDW, Ewangelickim Duszpasterstwie Wojskowym.

Ewangelickie Duszpasterstwo Wojskowe (EDW) to wyodrębniona struktura o ogólnoewangelickim wymiarze. Zostało reaktywowane w 1995 roku po 45 latach przerwy w Polsce Ludowej.

Na czele stoi naczelny kapelan wojskowy — ewangelicki biskup wojskowy, wybrany przez Kościół, mianowany przez ministra obrony narodowej. Kapelani są w większości oficerami zawodowymi w mundurach.

EDW obejmuje swoją działalność nie tylko luteran, ale i wierzących innych wyznań ewangelickich — na podstawie porozumień z Kościołami reformowanym, metodystycznym, baptystów i adwentystów.

Kapelani odwiedzają żołnierzy na misjach pokojowych i zbrojnych poza granicami kraju. Towarzyszą im w życiu i służbie. EDW współpracuje z duszpasterstwami wojskowymi NATO.

Działalność EDW ma wymiar międzynarodowy, pielęgnuje partnerskie relacje. W ramach struktury działają też kapelani Straży Granicznej.

To świadectwo obecności Kościoła ewangelickiego w strukturach obronnych państwa.

47. Obecność Kościoła w mediach

Sekcja IX. Kościół w przestrzeni publicznej · 4 min czytania

Kościół nie jest poza światem. Jest w nim — i w mediach też. W radiu, w TV, w internecie.

Kościół Ewangelicko-Augsburski posiada własne wydawnictwo Augustana w Bielsku-Białej. Wydaje dwutygodnik Zwiastun Ewangelicki — najdłużej wydawany nieprzerwanie periodyk w Polsce. Przedstawia wydarzenia kościelne w skali kraju i lokalnie.

Przy Centrum Misji i Ewangelizacji działa Wydawnictwo Warto w Dzięgielowie — książki z teologii i biblistyki, powieści chrześcijańskie, słuchowiska dla dzieci.

Wiele diecezji i parafii prowadzi samodzielną działalność wydawniczą. Tytuły: Ewangelik, Luteranin, Gazeta Ewangelicka, Wiara i Mundur.

Poprzez Redakcję Programów Religijnych PRE Kościół jest obecny w TV i radiu. Transmituje nabożeństwa w Wielki Piątek i Święto Reformacji. Współpracuje z lokalnymi oddziałami TV i Radia Polskiego.

Kościół prowadzi portal www.luteranie.pl. Większość parafii ma własne strony internetowe. Niektóre prowadzą własną telewizję internetową transmitującą nabożeństwa.

Obecność w mediach to sposób dotarcia z ewangelią do współczesnego człowieka.

48. Stowarzyszenia edukacyjne, kształcenie dorosłych i kultura

Sekcja IX. Kościół w przestrzeni publicznej · 5 min czytania

Kościół nie jest tylko instytucją religijną — jest też uczestnikiem życia społecznego, kulturalnego, edukacyjnego.

Filip Melanchton — współpracownik Lutra i autor Konfesji augsburskiej — otrzymał tytuł Praeceptor Germaniae za zasługi dla edukacji. Nauczanie dzieci było priorytetem Reformacji od samego początku.

W niektórych miastach prowadzone są ewangelickie przedszkola i szkoły. Diakonia Wrocławska prowadzi polsko-niemiecką szkołę podstawową i centrum dla niepełnosprawnych. Towarzystwo Ewangelickie w Cieszynie prowadzi szkoły niepubliczne.

W Warszawie działa Uniwersytet Trzeciego Wieku pod patronatem ChAT. Polskie Towarzystwo Ewangelickie (PTE) promuje tradycje ewangelickie i organizuje doroczne Forum Ewangelickie.

Stowarzyszenie Przedsiębiorców Ewangelickich szerzy etykę ewangelicką w biznesie. Z ramienia Kościoła funkcję duszpasterza środowiskowego pełni duchowny afiliowany.

Kościół organizuje konferencje naukowe, koncerty, wystawy, spektakle teatralne. Jest otwarty na współpracę z kulturą i nauką.

Edukacja była i jest ważnym elementem życia społeczności luterańskich.

49. Diakonia Polska

Sekcja X. Praca charytatywna · 5 min czytania

Diakonia to słowo z greki — oznacza służbę.

Diakonia to służba Kościoła na rzecz osób potrzebujących i wykluczonych społecznie. Termin pochodzi z greckiego diakonia — służba. Działalność ta jest mocno osadzona w Słowie Bożym.

Diakonia Polska towarzyszy Kościołowi ewangelickiemu w Polsce od początku. W 1993 roku powołano biuro do rozpoznawania potrzeb i tworzenia struktury krajowej. W 1999 roku uzyskała osobowość prawną, w 2006 — status OPP.

Główne zadania: koordynowanie działań diakonijnych o charakterze ogólnokościelnym i wspieranie diecezji oraz parafii w działaniach lokalnych. Organizuje seminaria, warsztaty, prowadzi punkt przeciw przemocy.

Współpracuje z Diakonisches Werk w Niemczech i diakoniami w innych krajach. Jest członkiem Eurodiakonii i Platformy Wyszehradzkiej. Pomaga wszystkim — bez względu na wyznanie.

Znakiem rozpoznawczym jest krzyż z koroną — zaprojektowany w 1925 roku. Krzyż oznacza Boże miłosierdzie, korona — zmartwychwstanie i zwycięstwo.

Od 2007 roku przyznaje nagrodę Miłosierny Samarytanin. Pierwsza niedziela czasu pasyjnego jest Niedziela Diakonii.

50. Diakonia — istota i biblijne korzenie

Sekcja X. Praca charytatywna · 5 min czytania

Diakonia to greckie słowo oznaczające służbę. Każdy kościół ewangelicki ma obowiązek służyć potrzebującym — to nie opcja, lecz powołanie.

Diakonia to słowo z greki — oznacza służbę. I to jest istota: służba potrzebującym. Kościół nie może milczeć, kiedy obok niego ktoś głoduje, choruje czy jest wykluczony.

Historia diakonijnej działalności sięga czasów Marcina Lutra. W 43. tezie napisał on: „Należy nauczać chrześcijan, że lepiej wspierać ubogich lub pomagać potrzebującym, niż kupować odpusty„. Jego współpracownik Jan Bugenhagen tworzył przy parafiach skrzynki dla biednych — pierwsze systemy pomocy socjalnej.

Za datę narodzenia zorganizowanej Diakonii w Niemczech przyjmuje się rok 1848, kiedy to podczas rewolucji bieda przybierała na sile, a Kościół ewangelicki powołał Komisję Centralną Misji Wewnętrznej. Jej mottem były słowa ks. Johanna Hinricha Wicherna: „Każda praca powinna być wykonywana najpierw sercem, a dopiero później czynami lub słowem”.

W Polsce działalność diakonijna towarzyszy Kościołowi od początku. Po II wojnie światowej, gdy instytucje diakonijne zostały zlikwidowane, Diakonia skoncentrowała się na działaniach wewnątrzparafialnych. Wraz z przemianami ustrojowymi w 1993 roku powołano koordynatora ds. diakonii, a w 1999 roku Diakonia Polska uzyskała osobowość prawną.

Główne zadania Diakonii Polskiej to koordynowanie działań ogólnokościelnych oraz wspieranie diecezji i parafii w działaniach lokalnych. Organizuje seminaria, warsztaty, prowadzi punkt przeciw przemocy. Ważna jest też współpraca międzynarodowa z Diakonisches Werk w Niemczech oraz z diakoniami Skandynawii, Czech, Węgier i Słowacji.

Diakonia działa bez względu na wyznanie — pomaga wszystkim potrzebującym. Świadczą o tym ekumeniczne akcje charytatywne prowadzone wspólnie z Caritas i Eleos. Od 2007 roku Diakonia przyznaje nagrodę Miłosierny Samarytanin za szczególne zaangażowanie.

Znakiem rozpoznawczym Diakonii w Europie jest logo — krzyż z koroną, zaprojektowany w 1925 roku. Krzyż oznacza Boże miłosierdzie w Chrystusie, który poniósł nasze grzechy, a korona — Jego zmartwychwstanie i zwycięstwo nad śmiercią.

51. Diakonat żeński

Sekcja X. Praca charytatywna · 5 min czytania

Diakonat to wspólnota sióstr poświęcających życie służbie bliźniemu. W Polsce działa tylko jedna taka wspólnota — w Dziegielowie.

Diakonat to wspólnota sióstr lub braci, którzy poświęcają swoje życie dla służby na rzecz bliźniego. Pierwszy diakonat żeński powstał w 1833 roku w Kaiserswerth w Niemczech, założony przez ks. Teodora Fliednera. Męski diakonat powstał w 1842 roku z inicjatywy ks. Johanna Hinricha Wicherna.

W Polsce przed II wojną światową działało kilka diakonatów żeńskich — w tym w Warszawie (założony w 1878 roku przez ks. Leopolda Otto) i w Bytomiu-Miechowicach (prowadzony przez słynną Matkę Ewę von Tiele-Winckler). Jednak po wojnie większość z nich przestała istnieć.

Dziś w Kościele Ewangelicko-Augsburskim w Polsce działa tylko jeden Diakonat Żeński Eben-Ezer w Dziegielowie koło Cieszyna. Słowa Eben-Ezer pochodzą z 1 Księgi Samuela i oznaczają „Aż dotąd pomagał nam Pan„ — są nawiązaniem do biblijnego Kamienia Pomnika.

Diakonat ten założył w 1923 roku ks. Karol Kulisz. Siostry diakonisy żyją razem, pracują razem, modlą się razem. Poświęcają życie służbie bliźniemu — w domach opieki, w pracy z dziećmi, w pomocy charytatywnej. Ich życie ma charakter wspólnotowy i duchowy.

Diakonat żeński ma swoją duchowość — jest powołaniem, nie tylko zawodem. Siostry żyją w celibacie, noszą specjalny strój — jednolitą suknię i czepkę w formie welonu. Istotną częścią życia jest formacja duchowa i wspólnotowa.

Władzami Diakonatu są: zarząd, zgromadzenie zwane radą sióstr oraz rada opiekuńcza. Opiekę duszpasterską sprawuje Duszpasterz Diakonatu. Obecnie nieliczne siostry pracują w Domu Opieki w Dziegielowie.

52. Urząd diakonów i diakonia w parafiach

Sekcja X. Praca charytatywna · 5 min czytania

Diakonia nie kończy się na instytucjach. Zaczyna się w parafiach — przy głoszeniu Słowa, przy spotkaniu z drugim człowiekiem.

Ustanowienie urzędu diakona wywodzi się z pierwszych wieków Kościoła. W Dziejach Apostolskich czytamy o powołaniu siedmiu diakonów, których głównym zadaniem było usługiwanie przy stołach i dbanie o wdowy (Dz 6,1–6). To apostołowie wybrali ich do tej służby, a przez nałożenie rąk zostali ustanowieni.

W Kościele Ewangelicko-Augsburskim w Polsce od 1998 roku służba diakona jest posługą duchowną. Sprawują ją zarówno mężczyźni, jak i kobiety — diakonki i diakoni. Po odpowiednim przygotowaniu teologiczno-pedagogicznym są ordynowani przez nałożenie rąk i modlitwę na urząd diakona.

Diakoni otrzymują wszystkie prawa przysługujące księżom za wyjątkiem administrowania parafią. Najczęściej zajmują się pracą katechetyczną i charytatywną.

W parafiach diakonią zajmują się przede wszystkim duchowni oraz osoby świeckie działające w parafialnych komisjach diakonijnych, powołanych do życia w 1993 roku. Zadania tych komisji koncentrują się na rozpoznawaniu potrzeb członków wspólnoty, organizowaniu akcji pomocowych oraz służbie odwiedzinowej.

W wielu parafiach odbywają się kiermasze adwentowe, spotkania seniorów, konsultacje lekarskie i prawne. Prowadzone są punkty wydawania odzieży, wypożyczalnie sprzętu rehabilitacyjnego, organizowana jest pomoc materialna. Niektóre parafie prowadzą działalność zinstitucjonalizowaną — domy opieki, świetlice, hospicja.

To misyjny charakter działalności parafii ewangelickich — dzięki współpracy z lokalnymi samorządami Kościół staje się obecny i rozpoznawalny w przestrzeni publicznej.

53. Akcje i zbiórki pomocowe

Sekcja X. Praca charytatywna · 4 min czytania

Kościół ewangelicki nie ogranicza się do modlitw za potrzebujących. Organizuje konkretne akcje, które zmieniają życie ludzi.

Diakonia jako instytucja działalności charytatywnej Kościoła pozyskuje środki finansowe poprzez rozmaite projekty i akcje, a następnie przekazuje je osobom potrzebującym.

Jedną z najważniejszych akcji jest Wigilijne Dzieło Pomocy Dzieciom, organizowana od 1999 roku. W jego ramach rozprowadzane są świece wigilijne, a pozyskane środki są przeznaczane na projekty pomocy dzieciom. Ta akcja ma charakter ekumeniczny — prowadzona jest wspólnie z Caritas Kościoła rzymskokatolickiego, Eleos Kościoła prawosławnego i Diakonią Kościoła ewangelicko-reformowanego.

Drugą ważną akcją jest Skarbonka Diakonjna, która odbywa się w okresie pasyjnym. Jej celem jest propagowanie dzielenia się z innymi poprzez codzienne odkładanie pieniędzy do kartonowej skarbonki.

Diakonia Polska wspólnie z Centrum Misji i Ewangelizacji oraz Joannici Dzieło Pomocy organizuje akcję Prezent pod choinkę, która niesie pomoc dzieciom zagrożonym ubóstwem na Ukrainie, Białorusi i w Rumunii.

Diakonia angażuje się też w pomoc ofiarom katastrof naturalnych i zdarzeń losowych. Jako Organizacja Pożytku Publicznego pozyskuje środki z odpisu podatkowego 1 procent. Dzięki temu udaje się pomóc wielu osobom i wesprzeć różne dzieła o charakterze pomocowym.

Wszystkie te akcje łączy jedno: są wyrazem praktycznej miłości bliźniego, o której mówi Jezus w przypowieści o miłosiernym Samarytaninie.

54. Instytucje pomocowe

Sekcja X. Praca charytatywna · 5 min czytania

Ochronki, domy opieki, szpitale — instytucje diakonijne towarzyszą ewangelikom od stuleci. Dziś niosą pomoc niezależnie od wyznania.

Jednym z przejawów obecności diakonijnej w przestrzeni społecznej jest prowadzenie instytucjonalnej pomocy dla osób wykluczonych społecznie. Ochronki, domy opieki dla sierot, osób starszych czy niepełnosprawnych powstawały w związku z zakładaniem diakonatów i były miejscem służby sióstr diakonis.

Do II wojny światowej na terenie ówczesnej Polski działały ośrodki diakonijne w Warszawie, Gdańsku, Poznaniu, Łodzi i Cieszynie. Po wojnie większość z nich została upanstwowiona. W rękach Kościoła Ewangelicko-Augsburskiego pozostały tylko nieliczne domy opieki — jak Tabita w Konstancinie-Jeziornie czy Sarepta w Węgrowie.

Po przemianach politycznych udało się część obiektów odzyskać dzięki Ustawie o stosunku Państwa do Kościoła Ewangelicko-Augsburskiego z 1994 roku. Po remoncie i adaptacji do obowiązujących standardów zaczęto ponownie organizować pomoc dla potrzebujących.

Dziś na terenie całego kraju prowadzona jest stacjonarna opieka dla osób starszych, szkoły dla dzieci i młodzieży niepełnosprawnej, środowiskowe domy samopomocy, stacje diakonijne i wypożyczalnie sprzętu rehabilitacyjnego. Działalność ta jest często prowadzona jako zadanie zlecone przez lokalne samorządy lub we współpracy z Narodowym Funduszem Zdrowia.

Na Górnym Śląsku szczególnie znany jest Zakład Opiekuńczo-Wychowawczy Ostoja Pokoju w Bytomiu-Miechowicach, założony przez Matkę Ewę von Tiele-Winckler. Na Śląsku Cieszyńskim ważną rolę odgrywają domy opieki w Dziegielowie.

55. Centrum Misji i Ewangelizacji

Sekcja XI. Misja i ewangelizacja · 5 min czytania

CME to miejsce, gdzie ewangelicy uczą się dzielić wiarę. Organizuje Tygodnie Ewangelizacyjne w Dziegielowie od 1958 roku.

Centrum Misji i Ewangelizacji Kościoła Ewangelicko-Augsburskiego w RP (CME) powstało w 1997 roku i mieści się w Dziegielowie koło Cieszyna. Jego korzenie sięgają ruchów przebudzeniowych przełomu XIX i XX wieku na Śląsku.

W 1950 roku w Miechowicach odbył się pierwszy Tygodniowy Kurs Ewangelizacyjny. Od 1958 roku spotkanie to przeniesiono do Dziegielowa pod nazwą Tydzień Ewangelizacyjny — najstarsza i największa tego typu impreza w polskim ewangelicyzmie. Na przełomie lat 80. i 90. uczestniczyło w nim ponad tysiąc osób.

CME organizuje też Tydzień Ewangelizacyjny w Mragowie oraz w Żelowie (wraz z Kościołem ewangelicko-reformowanym). Jest koordynatorem ogólnoeuropejskiej kampanii ewangelizacyjnej ProChrist przekazywanej drogą satelitarną do Polski.

Centrum organizuje rekolekcje, warsztaty i konferencje, prowadzi Szkołę Biblijną, kursy dla prowadzących szkolki niedzielne, kursy liderów pracy młodzieżowej oraz kursy poradnictwa duszpasterskiego.

Rozwija też działalność medialną. Działa Wydawnictwo Warto zajmujące się wydawaniem książek, muzyki i słuchowisk. W latach 1997–2017 wydawało czasopismo Warto o relacjach i duchowości.

CME angażuje się również w pomoc rozwojową — wspiera projekty edukacyjne i charytatywne w Burkina Faso w Afryce Zachodniej oraz współfinansuje szpital Germanyya w Asuanie.

56. Wstepienie do Kosciola

Sekcja XI. Misja i ewangelizacja · 5 min czytania

Chcesz należeć do Kościoła ewangelickiego? To decyzja, która wymaga odpowiedzialności — od ciebie i od wspólnoty.

Wstąpienie do Kościoła ewangelicko-augsburskiego jest oficjalnym aktem, który odbywa się najczęściej w czasie nabożeństwa. Osoba wstępująca wyznaje swoją wiarę, wyraża wolę przystąpienia do Kościoła i składa odpowiednie śluby.

Uroczystość ta co do istoty jest taka sama jak konfirmacja. Jeśli osoba wstępująca nie była wcześniej ochrzczona, akt przyjęcia zostaje powiązany z sakramentem Chrztu.

Przygotowanie do wstąpienia jest procesem indywidualnym. Osoby wyrażające chęć przynależności do Kościoła uczestniczą przede wszystkim w nabożeństwach i spotkaniach organizowanych dla parafian, aby zapoznać się z życiem parafialnym, tradycjami i zwyczajami ewangelickimi.

Są zachęcane do brania udziału w wydarzeniach międzyparafialnych oraz ogólnokościelnych — by mogły poznać różnorodność tradycji panujących w całym Kościele, które bywają odmienne w różnych częściach Polski.

Drugim ważnym elementem jest zapoznanie się z nauką Kościoła ewangelicko-augsburskiego. Dzieje się to podczas specjalnych spotkań poświęconych wyjaśnieniu nauczania w Kościele — katechizacji dorosłych.

Kościół nie może pozyskiwać członków dla siebie, szkodząc innym Kościołom. Ale też nie może zaprzestać ewangelizacji, bo to oznaczałoby rezygnację z powodu swojego istnienia. Efektem działań ewangelizacyjnych jest rozbudzanie życia duchowego — nie tylko członków Kościoła, ale wszystkich, którzy znaleźli się w obrębie jego oddziaływania.

Mały katechizm mówi o działaniu Ducha Świętego: „Wierzę, że ani przez własny rozum, ani przez siły swoje w Jezusa Chrystusa, Pana mego, uwierzyć ani z Nim połączyć się nie mogę, ale że mnie Duch Święty przez ewangelię powołał, darami swymi oświecił, w prawdziwej wierze poświęcił i utrzymał„.