Czas Wielkanocy · tydzień 7 · kolor: bial
"

Tu stoję, inaczej nie mogę. Boże, dopomóż mi. Amen.

Sejm w Wormacji, 18 kwietnia 1521

Odmowa odwołania nauki przed cesarzem Karolem V i legatami papieskimi. Słowa apokryficzne, ale wyrażają sedno postawy reformacyjnej: sumienie związane Słowem Bożym.

"

Wiara to żywa, śmiała ufność w łaskę Bożą, tak pewna, że gotowa byłaby umrzeć tysiąc razy za to, co głosi.

Przedmowa do Listu do Rzymian, 1522

Definicja wiary z luterańskiej perspektywy: nie zgoda intelektualna, ale ufność egzystencjalna i pewność.

"

Tu, czytelniku, masz pewną Ewangelię — kazanie. Z tego musisz nauczyć się, że nawet jeśli zgromadziłbyś wszystkie nauki, jakie kiedykolwiek były głoszone, niczego nie znalazłbyś, prócz tego jednego: że Chrystus jest twoim Zbawcą.

Kazanie wigilijne, 1523

Ewangelia w luterańskim rozumieniu to nie księga zasad, ale wieść — radosna nowina, że Chrystus jest darem dla mnie.

"

Gdyby Pan jutro miał wrócić, ja dzisiaj zasadziłbym drzewko jabłoni.

Mowy stołowe (przypisywany)

Bez względu na to, czy autentyczny, oddaje luterańską teologię powołania: cała codzienna praca jest święta, bo jest służbą Bogu i bliźniemu (Beruf).

"

Nie jestem ani twardszy, ani delikatniejszy od innych ludzi. Ale słowo Boże ujęło moje serce, kazało mi czynić to, co czynię.

List do Spalatina, 1521

Luter o swoim powołaniu — to nie heroizm, ale Słowo, które uderza i nie pozwala wybierać.

"

Modlić się, czytać Pismo, walczyć z diabłem — oto trzy rzeczy, które czynią teologa.

Mowy stołowe

Luterańska metoda teologiczna: oratio, meditatio, tentatio. Modlitwa, rozważanie, doświadczenie pokusy. Nauka bez próby — pusta.

"

Ten, kto nie chce słuchać Bożego Słowa, kiedy jest mu głoszone, niech przynajmniej je czyta, kiedy jest doń pisane.

Przedmowa do Małego Katechizmu, 1529

Misja Reformacji: tekst do rąk laika. Drukarstwo Gutenberga stało się rękę Reformacji.

"

Diabeł nienawidzi muzyki, bo nie może jej znieść.

Mowy stołowe

Luter ukochał śpiew. „Po teologii muzyka zasługuje na pierwszeństwo i najwyższą cześć”. Stąd pieśń w samym sercu nabożeństwa luterańskiego.

"

Smutek i lęk znikają wraz ze śpiewem.

Wstęp do śpiewnika Walter, 1524

Pieśń kościelna ma funkcję terapeutyczną i wyznaniową jednocześnie. Wokół niej budują się rodziny luterańskie.

"

Lepiej powiedzieć prawdę i być rozumianym z trudem, niż powiedzieć kłamstwo i być chwalonym.

List do Melanchtona, 1521

W kontekście sporów o ustępstwa względem cesarza i papieża. Polityka prawdy zamiast polityki zgody.

"

Im więcej diabeł napiera, tym bardziej Bóg jest blisko.

Mowy stołowe

Luterańska teologia krzyża — Bóg objawia się NIE w sukcesie, ale w cierpieniu i pokusie (Anfechtung).

"

Krzyż to klucz, którym Bóg otwiera niebo.

Kazanie na Wielki Piątek

Theologia crucis — krzyż jest nie tylko ofiarą, ale objawieniem: oto jak Bóg postępuje ze światem.

"

Wiara czyni z grzesznika sprawiedliwego — ale dopiero miłość czyni go pożytecznym.

O wolności chrześcijanina, 1520

Klucz luterańskiej etyki: usprawiedliwienie przez wiarę, ale wiara „działa przez miłość” (Ga 5,6). Brak miłości — brak wiary.

"

Tam, gdzie Słowo Boże jest czyste i sakramenty są właściwie sprawowane, tam jest Kościół.

Konfesja Augsburska, art. VII (Melanchton)

Luterańska eklezjologia minimum: nie hierarchia, nie tradycja, nie miejsce — tylko Słowo i sakrament. To wystarczy, by gdziekolwiek był Kościół.

"

Jestem prochem i tylko prochem, ale gdy Bóg mówi — staję się czymś.

Kazanie, 1531

Antropologia luterańska — człowiek nie ma własnej godności, ma godność z Bożego Słowa, które go nazywa i ożywia.

"

Pisma uczyć nas musi sam Duch — bo ono nie jest księgą, ale Słowem Boga.

Kazania o Janie 14-16

Sola scriptura nie znaczy „każdy interpretuje sam jak chce”. Pismo wymaga Ducha, który jest dany w Kościele.

"

Trzeba w życiu śmiać się — bo Bóg stworzył nas do radości, nie do smutku.

List do żony, 1546

Luter w ostatnich miesiącach życia, do Katarzyny von Bora. Życie codzienne — śmiech, jedzenie, rodzina — nie zaprzeczają teologii, są nią.

"

Nie umiem nic — wiem tylko jedno: Chrystusa ukrzyżowanego.

Notatka, 1543

Echo 1 Kor 2,2 (Paweł). Luter na koniec życia sprowadza całą teologię do jednego punktu: krzyż.

✦ Zapytaj luteranów