Pod koniec dziewiętnastego wieku Sopot jest już tym, czym chciał być: eleganckim kurortem, „Riwierą Północy”, do której zjeżdżają arystokraci, przemysłowcy i artyści z całych Niemiec. Ma molo, ma Dom Zdrojowy, ma wille jak z bajki. Brakuje mu jednak jednej rzeczy — reprezentacyjnego, wielkiego kościoła ewangelickiego z prawdziwego zdarzenia. I właśnie wtedy do tej historii wchodzi postać, której w nadmorskim kurorcie nikt by się nie spodziewał: sama cesarzowa Niemiec.
Augusta Wiktoria, żona Wilhelma II, była kobietą głębokiej, niemal demonstracyjnej pobożności. W całych Niemczech znano ją jako niestrudzoną fundatorkę świątyń — w samym Berlinie patronowała budowie kilkudziesięciu kościołów, za co złośliwi przezywali ją „Kirchen-Auguste”, kościelną Augustą.1 (To akurat przydomek z epoki — źródła zgodnie przypisują jej tę pasję, choć liczba kościołów bywa różnie liczona.) Gdy dotarły do niej plany sopockich ewangelików, nie poprzestała na życzliwym słowie.
✦ ✦ ✦Objęła budowę osobistym patronatem. Wyłożyła trzy tysiące marek, a do tego — gest znamienny dla kobiety, która wiarę traktowała jak powołanie — przekazała na licytację dobroczynną dzieła sztuki ze swoich własnych zbiorów.2 Co więcej, to ona, cesarzowa, własną decyzją nadała przyszłej świątyni wezwanie Zbawiciela — po niemiecku Erlöserkirche.3 W jednej chwili lokalna inwestycja parafialna stała się przedsięwzięciem rangi ogólnopruskiej.
Plany — w modnym wówczas neogotyku, ulubionym stylu dworu Hohenzollernów — wykonał radca budowlany z Poczdamu, Ludwig von Tiedemann. I jego gest wpisał się w ten sam ton: projekt opracował społecznie, bez wynagrodzenia, jako wkład w pobożne dzieło.2 A potem do akcji wkroczył sam cesarz.
✦ ✦ ✦Wilhelm II słynął z zamiłowania do architektury i z nieodpartej skłonności do wtrącania się w cudze projekty. Tym razem polecił podwyższyć wieżę kościoła o jakieś siedem i pół metra ponad pierwotny plan — chciał, by była widoczna z pokładów statków zbliżających się do brzegu.4 Świątynię wznoszono na wzgórzu zwanym Morską Górą, po niemiecku Seeberg, w samym sercu miasta. I rzeczywiście — wieża, dziś wysoka na około trzydzieści siedem metrów,5 stała się punktem orientacyjnym widocznym od strony zatoki. Religijna symbolika splotła się tu z całkiem praktyczną funkcją latarni: kościół jako znak nawigacyjny, drogowskaz dla żeglarzy.
Augusta Wiktoria przyjechała do Sopotu nie raz, lecz dwukrotnie, by osobiście uświetnić budowę swojego kościoła.4 Najpierw 22 października 1899 roku, na uroczystość położenia kamienia węgielnego. A potem ponownie, niespełna dwa lata później, 17 września 1901, gdy gotową już świątynię konsekrowano. Niewielki nadmorski kurort gościł najwyższą w hierarchii kobietę cesarstwa — wyróżnienie bez precedensu, które na długo zapadło w lokalną pamięć.
✦ ✦ ✦Historia, jak to historia, dopisała gorzki epilog. Cesarstwo upadło w 1918 roku, a Augusta Wiktoria — wygnana wraz z mężem — zmarła na emigracji w Holandii w 1921. Jej sopocki kościół przetrwał, lecz nie tak, jak zamierzała: po drugiej wojnie światowej Erlöserkirche przeszedł w ręce katolickie i nosi dziś wezwanie świętego Jerzego.6 Cesarska wieża wciąż jednak góruje nad centrum Sopotu — widoczna, dokładnie tak, jak życzył sobie tego Wilhelm II, z daleka. Czasem zostaje po władcach mniej, niż się spodziewali. A czasem — jak ta wieża — coś jednak trwa.