Co znaczą znaki, które widzisz w luterańskim kościele i na pieczęciach? Krótko, konkretnie.
Czarny krzyż w czerwonym sercu, na białej róży, w niebieskim polu, otoczone złotym pierścieniem.
Osobista pieczęć Marcina Lutra. Każdy element jest teologią: czarny krzyż — śmierć Chrystusa zabijająca naszego starego człowieka. Czerwone serce — żywa, krwista wiara. Biała róża — radość, pociecha i pokój wiary. Niebieskie pole — przedsmak nieba. Złoty pierścień — wieczność. Luter wyjaśnił to w liście do Lazarusa Spenglera (1530).
Najprostszy znak chrześcijański: dwa skrzyżowane belki.
Sercem luterańskiej teologii jest theologia crucis — teologia krzyża. Krzyż to nie tylko narzędzie zbawienia, ale objawienie: oto jak Bóg działa w świecie — przez słabość, ukrycie, śmierć. W kościele luterańskim krzyż jest centralnym znakiem — często bez wizerunku Ukrzyżowanego (krzyż „pusty”, wskazujący na zmartwychwstanie).
Księga rozłożona — czasem z napisem „Verbum Domini manet in aeternum”.
Sola scriptura w obrazie. „Słowo Pana trwa na wieki” (1 P 1,25) — to motto Reformacji, przyjęte przez Elektora Saskiego Fryderyka Mądrego. Biblia otwarta — w przeciwieństwie do zamkniętej księgi tradycji — symbolizuje dostępność Pisma dla każdego wierzącego.
Pierwsza i ostatnia litera greckiego alfabetu.
„Jam jest Alfa i Omega, początek i koniec” (Ap 1,8; 22,13). Chrystus jako pełnia czasu i historii. Symbol stosowany od wczesnego chrześcijaństwa, w luteranizmie często na chrzcielnicach (Chrystus początkiem nowego życia).
Trzy litery — pierwsze litery greckiego imienia Jezus (ΙΗΣ).
Najstarszy chrześcijański monogram chrystologiczny. W luteranizmie używany szeroko: w intarsjach ambon, ołtarzach, paramentach. Czasem rozszerzany jako „Iesus Hominum Salvator” (Jezus Zbawiciel Ludzi).
Naczynie do chrztu — zwykle przy wejściu do nawy.
W luteranizmie chrzcielnica jest WIDOCZNA i CENTRALNA — nie schowana w bocznej kaplicy. To znak, że chrzest jest aktem publicznym, włączeniem do zboru. Pamiątka wszystkich chrztów. Luter pisał: „pamiętaj o swoim chrzcie codziennie” — patrząc na chrzcielnicę, pamiętasz.
Podwyższone miejsce kazania, zwykle z baldachimem.
W luterańskim kościele ambona jest sercem przestrzeni — bo nabożeństwo to przede wszystkim głoszenie Słowa. Czasem ambona jest tak ważna, że łączy się z ołtarzem (typ „Kanzelaltar” — ambono-ołtarz, popularny w XVIII-wiecznej architekturze ewangelickiej). Pastor wstępuje na ambonę nie jako kapłan ofiarujący, ale jako głosiciel.
Symbol Wieczerzy Pańskiej.
W luteranizmie znak Wieczerzy zachowuje dwie postacie — chleb i kielich — w przeciwieństwie do średniowiecznej praktyki zachodniej, w której wino zarezerwowane było dla duchowieństwa. Luter przywrócił kielich wszystkim. Symbol kielicha z chlebem na konfesjonałach i paramentach przypomina o tej praktyce.
Trójkąt równoboczny, czasem z okiem w środku.
Trinitas. Każdy bok = jedna osoba: Ojciec, Syn, Duch Święty. Wszystkie równe, wszystkie jeden Bóg. Symbol obecny od pierwszych soborów. W luteranizmie Konfesja Augsburska (art. I) wyraźnie wyznaje wiarę w Trójcę przeciw ariańskim i unitariańskim odchyleniom.
Biały ptak — w nawiązaniu do Jana Husa.
Jan Hus (spalony 1415) miał powiedzieć: „dziś pieczecie gęś (czeskie: husa), ale za 100 lat przyjdzie łabądź, którego nie złowicie”. Luter (urodzony 1483, działający od 1517 — 100 lat po Husie) widział siebie jako spełnienie tej zapowiedzi. Łabędź pozostaje symbolem proroczej ciągłości Reformacji.