Żuławy — cmentarze mennonickie i ewangelicko-mennonickie (inskrypcje wysokoniemieckie i niderlandzkie)

Z Wikipedii (PL)

⚠ To wpis zbiorczy, bez jednej lokalizacji — o cmentarzach mennonickich i ewangelicko-mennonickich Żuław. Są one śladem osadnictwa mennonitów, którzy przybyli z Niderlandów około połowy XVI wieku; wieś Stogi oddano osadnikom holenderskim w 1565 roku. Własne domy modlitwy i nekropolie zakładali dopiero od XVIII wieku. Zachowane nagrobki to przede wszystkim pionowe stele — w XVIII i XIX wieku najczęściej z piaskowca, rzadziej z marmuru i wapienia, na początku XX wieku z betonu i lastryko. Inskrypcje podają daty życia, pełnione w gminie funkcje i liczbę dzieci, a na odwrocie umieszczano cytaty biblijne albo epitafia. Cmentarze przetrwały w wielu miejscowościach, między innymi w Markusach, Kępniewie, Szaleńcu, Rozgarcie i w Stogach — ten ostatni jest największy, ma 2,6 hektara i około 300 nagrobków — a w Fiszewie zachował się cmentarz ewangelicko-mennonicki. 📌 Mennonitów odróżniał od luteran nie tylko chrzest dorosłych, ale i zasada bezbronności (*Wehrlosigkeit*): odmowa noszenia broni i służby wojskowej. Poświęcił jej osobną rozprawę doktor Wilhelm Mannhardt — *Die Wehrfreiheit der Altpreußischen Mennoniten*, wydaną w Malborku w 1863 roku nakładem samych gmin. Zasada nie była martwą literą, bo egzekwowano ją wykluczeniem. Mannhardt tłumaczy, że dawniej członka gminy, który trafił na wojnę z przymusowego zaciągu, przyjmowano z powrotem, jeśli odbył pokutę; odkąd jednak jednorazowa służba zobowiązywała trwale do wojska, wykluczenie stawało się nieodwołalne. 🔴 Najlepiej pokazuje…