Nowa Brda — cmentarz ewangelicki

Z Wikipedii (PL)

Nowa Brda, po niemiecku Neubraa — u Benedykta Reszki Neu Braa — była majętnością chełmińską w powiecie człuchowskim. Słownik geograficzny podaje: z 1213,7 hektara ogółem na rolę przypadało 249,75, na łąki 123,82, na wody 61,92, a na bór 764,74. Oprócz roli, łąk, boru i wód majątek obejmował 13,77 hektara nieużytków. W majątku był młyn o czterech gankach, piła i smolarnia. W 1886 roku *Słownik geograficzny* zapisał przy Nowej Brdzie także położenie najbliższej stacji kolejowej: w *Reinfeld*, o 17 kilometrów od majątku. W Przechlewie, odległym o 9,5 kilometra, znajdowała się najbliższa stacja pocztowa i telegraficzna. W 1868 roku urzędowy podręcznik rejencji kwidzyńskiej opisywał *Neubraa* jako majątek. Notował tu osiem domów mieszkalnych i 94 mieszkańców, w tym 49 ewangelików i 45 katolików. Ewangelicy należeli do parafii *Schwessin*; katolicy — do parafii *Prechlau*; dzieci należały do okręgu szkolnego *Bölzig*. Według Harnocha (1890) Nowa Brda należała do parafii Groß Peterkau und Seidemühl. Peterkau było dawniej filią obsługiwaną z Schwessin na Pomorzu, stąd zapis z 1868 roku. Nabożeństwa ewangelickie odprawiano wtedy między innymi w samej Nowej Brdzie. Przynależności wsi do parafii ewangelickiej w Przechlewie, utworzonej według Benedykta Reszki w 1893 roku, w źródłach nie znaleziono. W zestawieniu Reszki, sporządzonym według stanu z 1 grudnia 1910 roku, Nowa Brda liczyła 223 mieszkańców, z czego 138 było ewangelikami. W samym Przechlewie zestawienie to notuje na 1878 mi…