Nowa Brda — cmentarz (ewangelickie)

Z Wikipedii (PL)

Nowa Brda, po niemiecku Neu Braa, była majętnością chełmińską w powiecie człuchowskim. *Słownik geograficzny* wylicza jej ziemie co do ułamka hektara: z 1213,7 hektara ogółem na rolę przypadało 249,75, na łąki 123,82, na wody 61,92, a na bór aż 764,74 — blisko trzy czwarte całości. Stąd i profil osady: był tu młyn o czterech gankach, piła i smolarnia. *Słownik* nie podaje dla niej liczby mieszkańców. 📌 Podaje ją natomiast zestawienie ze stanu z 1 grudnia 1910 roku: Nowa Brda liczyła wtedy 223 mieszkańców, z czego 138 było ewangelikami. W okolicy wyznaniowo mieszanej, z ogólną przewagą katolików, ta wieś należała więc do jej ewangelickiej części — i to tłumaczy obecność cmentarza. Ewangelicy podlegali parafii w Przechlewie, która własne księgi chrztów i ślubów prowadziła już od 1829 roku. 📌 Daty 1893 i 1889, powtarzane jako rok jej usamodzielnienia, oznaczają w rzeczywistości początki ksiąg komunikantów i konfirmacji. ⚠ Samemu cmentarzowi żadne źródło nie poświęca osobnego hasła. 🟡 Trop do sprawdzenia w terenie: gminny folder Przechlewa wymienia w Nowej Brdzie stary cmentarz z grobem Nehringów, rodziny papierników — być może chodzi właśnie o ten obiekt. *Źródło: Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich, Warszawa 1880–1902.*