Cedry Wielkie, Wiślina i Rybina — wspólnoty mennonickie doliny Wisły

Z Wikipedii (PL)

Cedry Wielkie, Wiślina i Rybina to punkty Szlaku Mennonitów przez Żuławy Wiślane — trasy z Gdańska do Elbląga. Klub Nowodworski, twórca szlaku, ustawił w tych trzech wsiach (a także w Nowym Dworze Gdańskim i Cyganku) tablice informacyjne; centralnym punktem szlaku jest Muzeum Żuławskie w Nowym Dworze Gdańskim. Wpis ma charakter zbiorczy i tematyczny — dotyczy odcinka szlaku, nie pojedynczego obiektu sakralnego. Rzeczywista spuścizna mennonicka rozkłada się w tych trzech wsiach bardzo nierówno. Najmocniejsza jest w Wiślinie (do 1945 roku Hochzeit): w rejestrze zabytków województwa pomorskiego figuruje tu „brama cmentarna-dzwonnica cmentarza menonickiego” (nr rej. A-792, w dawnym rejestrze województwa gdańskiego nr 675, decyzja z 27 października 1973 roku), a ewidencja zabytków Narodowego Instytutu Dziedzictwa prowadzi „cmentarz mennonicki, ob. rzymskokatolicki” z 1792 roku wraz z drewnianą bramą-dzwonnicą z tego samego roku. Zgodnie z tym katalog zabytków osadnictwa holenderskiego Jerzego Szałygina podaje, że w 1820 roku wśród 274 mieszkańców Wiśliny mieszkało 46 mennonitów, a w 1776 roku wymieniono tu osiem rodzin, między innymi Claasen, Epp, Jantzen i Penner; na słupach bramy zachowały się napisy fundacyjne z datą i nazwiskiem cieśli (Jakub Jentzen, 1792). W Rybinie ślad mennonicki wiąże się z dawnym Popowem, dziś częścią wsi — według katalogu Szałygina w 1820 roku na 55 mieszkańców przypadało tam 25 mennonitów. W Cedrach Wielkich (Gross Zünder), ponownie lokowanych w 1552 r…