Radzyń Chełmiński — dawny kościół ewangelicki (nieistniejący)

Z Wikipedii (PL)

Kościoła ewangelickiego w Radzyniu Chełmińskim — po niemiecku Rehden — nie ma. Wzniesiono go od podstaw w latach 1777–1780. Wieżę dostawiono w 1856 roku. We wnętrzu stały ołtarz połączony z amboną w jedną całość, marmurowa chrzcielnica i niewielkie organy. Po wojnie budowla służyła za magazyn nawozów, w 1957 roku została rozebrana, a w jej miejscu założono park z pomnikiem 47 ofiar nazizmu. Zachował się odrębny cmentarz ewangelicki z XIX wieku, zdewastowany. Samo miasto zawdzięcza początek Hermanowi Balkowi, pierwszemu mistrzowi krajowemu krzyżackiemu, który wzniósł tu obronny zamek na skraju puszczy dzielącej ziemię chełmińską od Pomezanii, tam, gdzie Prusowie raz po raz wdzierali się w głąb kraju. Piotr z Dusburga umieszcza tę budowę pod rokiem 1234, ksiądz Jakub Fankidejski pod 1233. Wokół zamku, nad Jeziorem Zamkowym, wyrosło miasto; przywilej Hermana Balka odnowił w 1285 roku mistrz krajowy Konrad von Thierberg. W źródłach nie znaleziono wiadomości, by protestanci przejęli farę świętej Anny; Fankidejski takiego przejęcia nie odnotowuje. Świątynię spalili Szwedzi w swojej pierwszej wojnie, a katolicy nie mieli wtedy nawet miejsca, gdzie mogliby wygodnie odprawiać nabożeństwo; prezbiterium odnowił z gruntu w 1640 roku starosta Mikołaj Wejher, późniejszy wojewoda chełmiński. W kościele chór wielki przywrócił do dawnej świetności Jan Gniński, wojewoda chełmiński. Przez lata między pożarem a odbudową zwykłe nabożeństwo parafialne odprawiano w kaplicy Przemienienia Pańskiego…