Radzyń Chełmiński (parafia)

Z Wikipedii (PL)

Radzyń Chełmiński — Rehden — zawdzięcza początek Hermanowi Balkowi, mistrzowi krajowemu krzyżackiemu, który wzniósł tu w 1233 roku obronny zamek naprzeciw pogańskim Pomezanom. Wokół niego, w okolicy pięknej nad jeziorem, wyrosło miasto. 📌 Fary świętej Anny protestanci nigdy nie przejęli — Fankidejski takiego przejęcia nie odnotowuje, choć spisuje straty katolickie skrupulatnie. Świątynię spalili Szwedzi w pierwszej wojnie, a katolicy nie mieli wtedy gdzie odprawiać nabożeństwa; prezbiterium odnowił z gruntu w 1640 roku starosta Mikołaj Wejher, późniejszy wojewoda chełmiński, a chór wielki przywrócił do dawnej świetności Jan Gniński, również wojewoda chełmiński. Przez lata między pożarem a odbudową zwykłe nabożeństwo parafialne odprawiano w kaplicy Przemienienia Pańskiego, którą w 1601 roku zbudował starosta Hugo Dąbrowski wraz z rodzinnymi grobami w sklepieniu; jego żona, Katarzyna z Działyńskich, przeznaczyła na tę kaplicę blisko dwie włóki roli. 📌 Inaczej potoczyły się losy kaplicy zamkowej: po rozbiorze protestancki urzędnik królewski zamienił ją na magazyn. To jedyny w Radzyniu ślad przejścia obiektu sakralnego w ręce nowej administracji — i, jak się okazało, zapowiedź tego, co spotka później sam kościół ewangelicki. Ewangelicką świątynię wzniesiono tu bowiem od podstaw, w latach 1777–1780, z dotacji Fryderyka II. Po wojnie służyła za magazyn nawozów, a w 1957 roku została rozebrana; w jej miejscu założono park z pomnikiem 47 ofiar nazizmu. Zachował się odrębny cmentar…