Człuchów — dawny kościół ewangelicki (ob. Muzeum Regionalne, zamek)
Schlochau
- Rok powstania
- 1826
- Czy aktywny dziś
- Nie / zniszczony / nieużywany
- Powiat
- człuchowski
- Typ
- Kościół / zbór
- Denominacja
- ewangelicka
Z Wikipedii (PL)
Człuchów, po niemiecku Schlochau, był miastem powiatowym na pograniczu Prus Zachodnich i Pomorza. Do lat 1919–1920 należał do prowincji Prusy Zachodnie i rejencji kwidzyńskiej, w latach 1920–1938 do prowincji Marchia Graniczna Poznańsko-Zachodniopruska z rejencją w Pile, a od 1 października 1938 roku do prowincji Pomorze. Także po tej zmianie pozostał w rejencji z siedzibą w Pile (Regierungsbezirk Grenzmark Posen-Westpreußen): powiat człuchowski zaliczyła do niej ustawa z 21 marca 1938 roku, która w tej części weszła w życie 1 października 1938 roku. Kościół ewangelicki wbudowano tu w ruinę zamku krzyżackiego; z zamkowego założenia przetrwały mury i wieża, w których mieści się dziś Muzeum Regionalne. Reformacja przyszła do miasta wcześnie, za starostów Latalskich. Wolność nabożeństw według konfesji augsburskiej zapewnił tu Zygmunt August, panujący w latach 1548–1572, a według inwentarza zabytków z 1887 roku starosta Jan Latalski oddał ewangelikom około 1550 roku kaplicę zamkową, później zaś także farę. Pierwszym pewnym świadectwem zmiany jest lustracja z 1564 roku, która zapisała, że „pleban ma żonę”. W tym samym roku przybył ze Szczecina Paweł Elhard, ordynowany w Wittenberdze 30 lipca 1564 roku i sprowadzony z inicjatywy księżniczki pomorskiej Georgii, żony starosty Stanisława Latalskiego (ślub w Wołogoszczy 24 września 1563 roku). Ksiądz P. Panske uważa go za pierwszego duchownego luterańskiego Człuchowa znanego z nazwiska. Hermann Freytag, który w 1905 roku opisał refor…
Źródła zewnętrzne
- J. Heise, „Die Bau- und Kunstdenkmäler der Kreise Marienwerder (westlich der Weichsel), Schwetz, Konitz, Schlochau, Tuchel, Flatow und Dt. Krone” (Die Bau- und Kunstdenkmäler der Provinz Westpreussen, z. 4), Danzig 1887 — inwentarz zabytków
- Człuchów, kościół ewangelicki na zamku — Wikipedia — encyklopedia
- Historia zamku – Muzeum Regionalne w Człuchowie — audyt workflow
- Jan Wild, „Ewangelickie Pomorze – miejsca i ludzie", Informator Parafialny Parafii EA w Słupsku nr 9/2023 — opracowanie
- Gemeindelexikon für die Provinz Westpreussen, spis powszechny z 1 XII 1885, Kreis Schlochau — źródło drukowane
- Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich, hasło Człuchowo (powiat / dekanat człuchowski) — źródło drukowane
- B. Reszka, „Ewangelicy na Gochach”, Borowy Młyn — Rumia 2008 — monografia
- E. Waschinski, „Das kirchliche Bildungswesen in Ermland, Westpreußen und Posen”, t. I, Breslau 1928 (Aneks I: wypisy z wizytacji pomorskich 1649–1781; Aneks II: ewangelickie szkolnictwo wiejskie terytorium gdańskiego) — źródło drukowane (wypisy archiwalne)
- P. Panske, „Chojnice i Człuchowo w czasach tak zwanej reformacji i przeciwreformacji”, Toruń 1925, s. 8–9, 20 — monografia
- „Die Bau- und Kunstdenkmäler der Provinz Westpreussen”, z. IV: „Die Bau- und Kunstdenkmäler der Kreise Marienwerder (westlich der Weichsel), Schwetz, Konitz, Schlochau, Tuchel, Flatow und Dt. Krone”, oprac. J. Heise, Danzig 1887 — inwentarz zabytków
- L. Rhesa, „Kurzgefaßte Nachrichten von allen seit der Reformation an den evangelischen Kirchen in Westpreußen angestellten Predigern”, Königsberg 1834, s. 23–24 (Conitzer Superintendentur, hasło „Schlochau und Bärenwalde”) — wykaz duchownych (druk 1834)
- „Kirchliches Amtsblatt des Königlichen Konsistoriums der Provinz Westpreussen”, Danzig 1913, nr 7 — dziennik urzędowy konsystorza
- J. Heise, „Die Bau- und Kunstdenkmäler der Provinz Westpreußen”, z. 4: „Die Kreise Konitz, Schlochau, Tuchel, Flatow”, Danzig 1887, s. 393, 394, 396 — źródło drukowane
- A. Harnoch, „Chronik und Statistik der evangelischen Kirchen in den Provinzen Ost- und Westpreussen”, Neidenburg 1890, s. 505 — źródło drukowane
- „Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich”, t. I, hasło „Człuchów” — źródło drukowane
- „Die evangelischen Kirchengemeinden in Ostpreußen und Westpreußen in den Pfarr-Almanachen von 1912 und 1913”, wyd. 2, Hamburg 2000 (Sonderschrift 59), almanach Prus Zachodnich 1913, s. 82 — źródło drukowane
- „Das Zwischenmanuskript zum Altpreußischen evangelischen Pfarrerbuch”, Hamburg 2012–2014 (QMS 19), t. 1, s. 176; t. 2, s. 436, 635; t. 3, s. 713; t. 5, s. 1353; t. 6, s. 1600; t. 7, s. 1983 — źródło drukowane
- Isaak Gottfried Goedtke, „Kirchengeschichte der evangelischen kleinen Städte im Polnischen Preußen”, wyd. Hans-Christoph Surkau (Sonderschrift 112 Verein für Familienforschung in Ost- und Westpreußen), s. 158, 259–260, 263, 279, 299, 301 — źródło drukowane
- „Amtliche Mitteilungen des Königlichen Konsistoriums der Provinzen Ost- und Westpreußen” (Königsberg), 1884, nr 1, s. 8 (Warmińsko-Mazurska Biblioteka Cyfrowa) — źródło drukowane
Połączone źródła: koscioly_json
Zauważyłeś błąd, znasz historię obiektu, masz zdjęcia z archiwum rodzinnego? Napisz — każda informacja idzie do bazy z atrybucją źródła. Baza w budowie.