Pomorska Wieś — dawny kościół ewangelicki (Pomehrendorf)
Pomehrendorf
- Rok powstania
- 1672
- Powiat
- elbląski
- Typ
- Kościół
- Denominacja
- ewangelicko-augsburskie
Z Wikipedii (PL)
Pomorska Wieś, po niemiecku Pomehrendorf, leżała w staropruskiej ziemi Pogezanii. Przywilej na pierwsze nadanie otrzymał Niemiec Johann Scharfenort z ręki komtura elbląskiego Ludwiga von Schippen, który urząd ten sprawował w latach 1292–1298; odnowiona ustawa wsi pochodzi z 1344 roku. Proboszczów wymienia się tu od 1367 roku, a w 1423 roku, za wielkiego mistrza Pawła von Rusdorf, kościół związano ze szpitalem w Elblągu. Wieś należała do domeny luterańskiego Elbląga, a w 1874 roku została siedzibą okręgu (Amtsbezirk). Według Harnocha w kościele w Pomorskiej Wsi stała jeszcze ławka zwana Serpiner Bank — pamiątka po tym, że wieś Serpin od początku nie należała na stałe do żadnego kościoła, choć dziesięcinę w naturze pobierał od niej proboszcz z Pomorskiej Wsi. Dnia 28 marca 1378 roku wprowadzono tu na urząd proboszcza Matthiasa z „Pommern”, a 8 sierpnia 1481 roku Michaela Stangenwalda, kapłana z diecezji warmińskiej. Ludność była tu ewangelicka niemal bez wyjątku, a ewangelickich proboszczów wymienia się od 1558 roku. Pierwszy z nich objął urząd „po swoim przejściu z papiestwa” i sprawował go do 1561 roku, kiedy z powodu podeszłego wieku przyjęto go do szpitala Świętego Ducha. Prezbiterium kościoła pochodzi z XIV wieku. 26 maja 1671 roku pożar strawił świątynię wraz z wieżą, a także szkołę, dziewięć gospodarstw i trzy domy ogrodników; spłonęła też księga kościelna. Nawę odbudowano w 1672 roku; dzisiejszą budowlę, pod patronatem królewskim, wzniósł sędzia ziemski Samuel Barner…
Źródła zewnętrzne
- encyklopedia.warmia.mazury.pl — strona internetowa
- pl.wikipedia.org — strona internetowa
- edzienniki.olsztyn.uw.gov.pl — strona internetowa
- Gemeindelexikon für die Provinz Westpreussen, spis powszechny z 1 XII 1885, Kreis Elbing Land — źródło drukowane
- A. Harnoch, „Chronik und Statistik der evangelischen Kirchen in den Provinzen Ost- und Westpreussen”, Neidenburg 1890, s. 418 — źródło drukowane
- B. Szady, „Geografia struktur religijnych i wyznaniowych w Koronie w II połowie XVIII w.”, Lublin 2010 — monografia (atlas wyznań)
- L. Rhesa, „Kurzgefaßte Nachrichten von allen seit der Reformation an den evangelischen Kirchen in Westpreußen angestellten Predigern”, Königsberg 1834, s. 162 — wykaz duchownych (druk 1834)
- „Germany, Prussia, West Prussia, Catholic and Lutheran Church Records — Inventory”, FamilySearch Wiki (inwentarz mikrofilmów i kopii cyfrowych) — inwentarz archiwalny
- M. Bär, „Die Kirchenbücher der Provinz Westpreussen”, Danzig 1908, poz. 89 „Pomehrendorf”, Diözese Elbing — wykaz ksiąg metrykalnych
- J. F. Goldbeck, „Volständige Topographie des Königreichs Preussen”, cz. 2: „Topographie von West-Preussen”, Marienwerder 1789, s. 172 — źródło drukowane
- „Elbinger Jahrbuch”, Elbing 1919–1937, s. 62 — źródło drukowane
- „Adreßbuch für Elbing”, Elbing 1912, s. 436 — źródło drukowane
- A. Harnoch, „Chronik und Statistik der evangelischen Kirchen in den Provinzen Ost- und Westpreussen”, Neidenburg 1890, s. 419 — źródło drukowane
- „Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich”, t. VIII, hasło „Pomehrendorf” — źródło drukowane
- Topographisch-statistisches Handbuch des Regierungs-Bezirks Danzig, Danzig 1869, s. 86–87, pozycja 164 — źródło drukowane
- „Die evangelischen Kirchengemeinden in Ostpreußen und Westpreußen in den Pfarr-Almanachen von 1912 und 1913”, wyd. 2, Hamburg 2000 (Sonderschrift 59), almanach Prus Zachodnich 1913, s. 30 — źródło drukowane
- „Das Zwischenmanuskript zum Altpreußischen evangelischen Pfarrerbuch”, Hamburg 2012–2014 (QMS 19), t. 1, s. 3, 209, 336; t. 2, s. 576; t. 3, s. 756, 948; t. 4, s. 1061, 1116, 1143, 1227, 1260; t. 5, s. 1482, 1487, 1498, 1531; t. 7, s. 1875 — źródło drukowane
- „Ostpreußische Zeitung” (Królewiec), 1 grudnia 1853 roku, s. 3 (obraz strony: Staatsbibliothek zu Berlin, Deutsches Zeitungsportal) — źródło drukowane
- „Königsberger Hartungsche Zeitung” (Królewiec), 5 grudnia 1862 roku, s. 9 (obraz strony: Staatsbibliothek zu Berlin, Deutsches Zeitungsportal) — źródło drukowane
- W. Zawadzki, „Dzieje kościoła Bożego Ciała w Elblągu do 1945 roku”, „Studia Elbląskie” 22, 2021, s. 28 — artykuł naukowy
- W. Z. Łyjak, „Katalog reklamowy firmy organmistrzowskiej »August Terletzki« z Elbląga (1857–1908)”, „Komunikaty Mazursko-Warmińskie” 1999, nr 1, s. 61 — artykuł naukowy
- Robert Ziemiański, „Duszpasterstwo protestanckie na terenach obecnej diecezji elbląskiej w latach 1945–1999”, „Studia Elbląskie” II, 2000, s. 191 — artykuł naukowy
- A. N. Tolckemit, „Elbingscher Lehrer Gedächtniss”, Danzig 1753, s. 222–226 (Elbląska Biblioteka Cyfrowa) — artykuł naukowy
- Evangelisches Zentralarchiv in Berlin, księga parafii Pomehrendorf („Sonstige Verzeichnisse 1558–1840”), opis pożaru z 1671 roku i odbudowy kościoła, katalog pastorów i kronika parafii, skany 3–6 i 12, dostęp przez portal Archion (238009) — źródło archiwalne
Zauważyłeś błąd, znasz historię obiektu, masz zdjęcia z archiwum rodzinnego? Napisz — każda informacja idzie do bazy z atrybucją źródła. Baza w budowie.