Szklana Góra — sołectwo Kozia Góra, gmina Przywidz, powiat gdański, pięć kilometrów na wschód od Przywidza.1 To mała wieś, a po tutejszym ewangelickim cmentarzu został tylko zarośnięty kamienny mur w lesie lub na jego skraju.
Nagrobki zniknęły. „Rozkradzione w latach osiemdziesiątych” — taka relacja krążyła na forum pasjonatów eksploracji, gdy ktoś opisywał to miejsce w sierpniu 2008 roku. Żeliwne krzyże, ozdobne płyty — tego szukali szabrownicy. Kamienne mury zostawiali.
✦ ✦ ✦I wtedy pada słowo „podobno”. Wieś wysiedlono — tak twierdził forumowicz — pod „duży poligon” Układu Warszawskiego.2 Nie wiadomo jednak ani kiedy to nastąpiło, ani który organ wydał taką decyzję; sama relacja pochodzi z niesprecyzowanego przekazu.
Potem pojawia się „bodajże”. Budynek z 1887 roku — budynek szkoły, jak wynikało z kontekstu — „bodajże z 1887”. Autor sam sygnalizuje niepewność własnego wspomnienia.
✦ ✦ ✦Kamienny mur trwa. To jedyna rzecz, którą można potwierdzić bez cudzysłowu — jest, był fotografowany, opisywany przez eksploratorów.2 Wokół niego możliwe są różne historyczne scenariusze: wysiedlenie pod wojsko, zwykłe wyludnienie w wyniku powojennych przesiedleń Niemców, stopniowe zamieranie wsi bez dramatycznego epizodu. Żadnego z nich nie można potwierdzić ani wykluczyć w oparciu o dostępne źródła.
Historia regionu gminy Przywidz po 1945 roku — wypędzenie ludności niemieckiej, napływ osadników z Kresów, reorganizacja administracyjna — dostarcza wielu podobnych wzorców. Wsie się wyludniały, budynki stały puste lub zajmowano je na nowe funkcje, a cmentarze zostawały bez opiekunów.
Szklana Góra mogła przejść przez to wszystko bez poligonu. Albo poligon był — i nie ma po nim żadnej dokumentacji dostępnej publicznie. Tak bywa z tajemnicami wojskowymi z tamtej epoki.
Pozostaje więc kamienny mur i jedna forumowa relacja z 2008 roku, w której losy wsi opisano słowem „podobno”.
← wszystkie odcinki cyklu