Szklana Góra — sołectwo Kozia Góra, gmina Przywidz, powiat gdański, pięć kilometrów na wschód od Przywidza.1 Mała wieś. Kamienny mur, zarośnięty, w lesie lub przy lesie. To co zostało po ewangelickim cmentarzu.
Nagrobki zniknęły. „Rozkradzione w latach osiemdziesiątych" — taka relacja krążyła na forum pasjonatów eksploracji, gdy ktoś opisywał to miejsce w sierpniu 2008 roku. Żeliwne krzyże, ozdobne płyty — tego szukali szabrownicy. Kamienne mury zostawiali.
✦ ✦ ✦I wtedy pada słowo „podobno". Wieś wysiedlono — tak twierdził forumowicz — pod „duży poligon" Układu Warszawskiego.2 Kiedy? Nieustalone. Który organ wydał decyzję? Nieustalone. Skąd wiadomo? Z relacji. Czyjej? Niesprecyzowanej.
Potem pojawia się „bodajże". Budynek z 1887 roku — budynek szkoły, jak wynikało z kontekstu — „bodajże z 1887". Autor sam sygnalizuje niepewność własnego wspomnienia.
Szkoła z 1887 roku — bodajże.
Dwa słowa. Jedno źródło z 2008 roku.
Inne: brak.
Kamienny mur trwa. To jedyna rzecz, którą można potwierdzić bez cudzysłowu — jest, był fotografowany, opisywany przez eksploratorów.2 Wokół niego możliwe są różne historyczne scenariusze: wysiedlenie pod wojsko, zwykłe wyludnienie w wyniku powojennych przesiedleń Niemców, stopniowe zamieranie wsi bez dramatycznego epizodu. Żadnego z nich nie można potwierdzić ani wykluczyć w oparciu o dostępne źródła.
Historia regionu gminy Przywidz po 1945 roku — wypędzenie ludności niemieckiej, napływ osadników z Kresów, reorganizacja administracyjna — dostarcza wielu podobnych wzorców. Wsie się wyludniały. Budynki stały puste lub zajęto je na nowe funkcje. Cmentarze zostawały za zasiekami wspomnień, bez opiekunów.
Szklana Góra mogła przejść przez to wszystko bez poligonu. Albo poligon był — i nie ma po nim żadnej dokumentacji dostępnej publicznie. Tak bywa z tajemnicami wojskowymi z tamtej epoki.
Kamień milczy. Mur stoi. Słowo „podobno" wisi w powietrzu od 2008 roku.
← wszystkie odcinki cyklu