Parafia na granicy

Łebunia — po niemiecku Labuhn — leży w dawnym powiecie lęborskim, w wąskim pasie, który przylegał do Prus Zachodnich. Stała na granicy dwóch diecezji, biegnącej rzeką Łebą: Franz Schultz, dziejopis powiatu, zalicza ją do parafii lewobrzeżnych, podległych biskupstwu kamieńskiemu, i zaraz dodaje, że bywa wymieniana po obu stronach tej granicy.1 Kościół jest tu starszy niż pierwsza wzmianka o nim. Schematyzm diecezji chełmińskiej notuje go dopiero w 1410 roku, ale zakłada, że ufundował go znacznie wcześniej jeden z biskupów kujawskich, do których wieś należała. Z obszaru tej parafii wydzielono później kościoły w Rozłazinie, Dzięcielcu i Bukowinie.2

O wyznaniu przesądził rok 1566. Biskup Wolski sprzedał wtedy wieś Ernstowi von Weiher, a ten — jako prywatny patron — trwale wprowadził tu Reformację. Pierwszego pastora źródła zgodnie datują na około 1570 rok: Schultz pisze o Cassiusie, księga duchownych Ernsta Müllera otwiera listę Johannem Cossiusem.3 Według opisu parafii z 1850 roku do 1637 roku patronami byli Grellowie.

Nie zawsze była to parafia samodzielna. W wykazie ewangelickich domów modlitwy dekanatu lęborskiego z lat 1710–1711 Łebunia figuruje jako filia Bukowiny. Opis Pomorza z 1784 roku notuje już świątynię, „która niegdyś była filią Bukowiny, teraz jednak jest parafią macierzystą należącą do inspekcji charbrowskiej”.4 Wcielono do niej kilkanaście wsi szlacheckich, między innymi Cewice, Popowo, Osowo, Maszewo i Krępkowice. Jeden rok znamy co do osoby: w 1719 parafia zapisała pięćdziesiąt jeden chrztów, siedem ślubów i trzydzieści dwa pogrzeby.

Pastorów znamy z księgi Ernsta Müllera — od Christiana Henzeliusa, który służył tu około 1680–1700 roku, po Gustava Barckowa, proboszcza od 1903 roku.3 Najdłużej, niemal pół wieku, urząd sprawował August Schwarze, urodzony w Łebuni 23 października 1768 roku. Znano go z wiedzy medycznej: w 1831 roku, podczas epidemii cholery, pełnił obowiązki komisarza sanitarnego. 2 lipca 1846 roku obchodził pięćdziesięciolecie służby; zmarł 1 maja 1850 roku.

Obecny kościół — ceglany, neogotycki, na siedemset pięćdziesiąt miejsc, z wieżą wysoką na sto cztery stopy — stanął w miejscu starszej, zrujnowanej świątyni i został poświęcony 14 listopada 1870 roku. Dzwony odlano w tym samym roku w Bochum, organy sprowadzono w 1906 roku ze Szczecina. Trzydzieści lat po poświęceniu parafia zaczęła się dzielić: 15 lutego 1901 roku wydzielono z niej gminę w Krępkowicach z własnym proboszczem.6

Spis powszechny z 2 grudnia 1895 roku naliczył w Łebuni — w gminie wiejskiej i w obwodzie dworskim razem — 494 ewangelików i 47 katolików. Katolicy należeli wtedy do parafii w Lęborku.5

Po 1945 roku świątynię przejęli katolicy. Poświęcił ją 29 września 1946 roku ksiądz Stefan Chodukiewicz, a parafię rzymskokatolicką pod wezwaniem świętego Michała Archanioła erygowano w 1951 roku. Kościół stoi do dziś i jest wpisany do rejestru zabytków.6

Łebunia miała trzy cmentarze ewangelickie. Pierwszy leży przy kościele; ewidencja zabytków prowadzi go jako nieczynny, z nagrobkami i drzewostanem w bardzo złym stanie. Drugi, około 150 metrów na północ od kościoła, zarósł lasem: zachowały się rzędy podstaw krzyży, kwatera dziecięca i zawalony grobowiec rodziny von Rotteck, do której majątek należał do 1944 roku. Trzeci, z grobowcem Grelów na południe od pałacu, zlikwidowano w czasach PGR-u.7

Na tym drugim, leśnym cmentarzu spoczęły po wojnie dwie małe dziewczynki z rodziny wysiedlonej w lipcu 1944 roku z ziem wschodnich i skierowanej do Łebuni przez niemiecki urząd pracy. Ich ojciec zmarł w 1950 roku i jako pierwszy dorosły został pochowany na nowym cmentarzu katolickim — jego grób jest tam najstarszy.7 Dwa łebuńskie cmentarze, ewangelicki i katolicki, łączy więc los jednej rodziny.