Aniołowo — cmentarz ewangelicki

Cmentarz ewangelicki w Aniołowie — wsi notowanej w wykazie dawnych nazw wschodniopruskich jako Rapendorf w powiecie pruskoholądzkim — założono w pierwszej połowie XIX wieku. Leży w południowej części wsi, na niewielkim wzniesieniu, i zajmuje około 81 arów. Dojazd prowadzi aleją grabową. Stan zachowania jest zły, a kompozycja zieleni — lip, buków, dębów i grabów — w znacznym stopniu zniszczona.

W 1315 roku, 25 grudnia, lokowano wieś na 42 włókach, z nadania komtura elbląskiego Friedricha Wildenberga, na obszarze dawnej osady pruskiej. Leży na Wysoczyźnie Elbląskiej, osiem kilometrów od Pasłęka. Aniołowo powstało jako jedna z typowych wsi niemieckich, zakładanych przez Zakon w północnej części dzisiejszej gminy Pasłęk; do dziś zachował się tu czytelny układ owalnicy, objęty strefą ochrony konserwatorskiej.

Adolf Boetticher w inwentarzu zabytków z 1898 roku zanotował, że na drzwiach wejściowych kościoła parafialnego w Mariance, usuniętych w 1892 roku, widniał łaciński napis z 11 kwietnia 1627 roku: kościołowi ofiarował je Jacob Scholz z Rapendorfu, czyli z Aniołowa. W XIX wieku wieś należała do ewangelickiej parafii w Mariance, a po reformie samorządowej z 1828 roku tworzyła własną gminę ziemską. Przed 1945 rokiem wieś leżała w powiecie Preußisch Holland w prowincji Prusy Wschodnie.

Oprócz cmentarza przetrwały inne ślady dawnych mieszkańców: budynek szkoły z XIX wieku, dom podcieniowy z 1850 roku, zabytkowe domy mieszkalne oraz pomnik ku czci mieszkańców wsi poległych w pierwszej wojnie światowej.

Almanach parafii Prus Wschodnich z 1912 roku zalicza tę miejscowość do parafii Marianka (Marienfelde), liczącej 2624 dusze.

Źródła: Studium uwarunkowań i kierunków zagospodarowania przestrzennego miasta i gminy Pasłęk; A. Boetticher, „Die Bau- und Kunstdenkmäler der Provinz Ostpreußen”, z. III: „Das Oberland”, wyd. 2, Königsberg 1898, s. 76; „Die evangelischen Kirchengemeinden in Ostpreußen und Westpreußen in den Pfarr-Almanachen von 1912 und 1913”, wyd. 2, Hamburg 2000 (Sonderschrift 59), almanach Prus Wschodnich 1912, s. 16.