Baldram — cmentarz ewangelicki

Cmentarz leży na południowym krańcu Baldramu, po wschodniej stronie drogi do Kwidzyna, na działce numer 92/2. Wojewódzka ewidencja zabytków datuje go na początek XIX wieku. Program Opieki nad Zabytkami Gminy Kwidzyn na lata 2023–2026 również datuje go na początek XIX wieku i podaje, że kompozycja wnętrza jest zatarta, zachował się nieliczny starodrzew okalający teren, a nagrobki nie przetrwały.

Cmentarz zamknięto w 1961 roku. W latach osiemdziesiątych dwudziestego wieku były tu, według programu, jeszcze fragmenty stel dwojga zmarłych w 1882 roku.

W 1333 roku kapituła pomezańska lokowała tu wieś na 32 łanach. Wykaz duchownych Rhesy z 1834 roku otwiera przy katedrze Simon Klein, „uczeń Lutra”, który „pierwszy głosił tu czyste Słowo Ewangelii według Pisma Świętego”; po nim urząd miał sprawować około 1537 roku Hans von Sadatz. Niemieckich diakonów wymienia się od 1586 roku, polskich od 1560, a pod koniec XIX wieku nabożeństwa w katedrze odprawiano po niemiecku.

W 1868 roku urzędowy podręcznik rejencji kwidzyńskiej notował w Baldram 47 domów mieszkalnych i 390 mieszkańców, w tym 301 ewangelików i 89 katolików. Ewangelicy i katolicy należeli do parafii w Kwidzynie; miejscowość miała własny okręg szkolny. W 1880 roku Słownik geograficzny opisywał Baldram jako wieś i kolonię w powiecie kwidzyńskim, położoną niedaleko Kwidzyna. Spis powszechny z 1 grudnia 1885 roku naliczył tu 342 mieszkańców, w tym 210 ewangelików i 132 katolików. Pod koniec XIX wieku parafia obejmowała około siedemnastu tysięcy dusz i kilkadziesiąt miejscowości szkolnych, a jedną z nich był Baldram.

W spisie z 1 grudnia 1910 roku wieś liczyła 298 mieszkańców. Spis ten dzieli ludność najpierw według języka ojczystego: niemieckim mówiło 256 osób, polskim — 39, a wśród niemieckojęzycznych było 178 ewangelików, 77 katolików i jeden inny chrześcijanin. W spisie tym urząd stanu cywilnego i obwód urzędowy wskazano w Mareese. 16 lipca 1938 roku władze niemieckie zmieniły nazwę wsi na Mergental.

🟡 Źródła nie zgadzają się w jednym szczególe. W części historycznej ten sam program podaje, że cmentarz założono w połowie XIX wieku.

Almanach parafii Prus Zachodnich z 1913 roku zalicza tę miejscowość do parafii Kwidzyn (Marienwerder) i podaje tu 180 ewangelików.

Źródła: Gemeindelexikon für die Provinz Westpreussen, na podstawie spisu powszechnego z 1 grudnia 1885 roku, oprac. Königliches statistisches Bureau; Gemeindelexikon. Auf Grund der Ergebnisse der Volkszählung vom 1. Dezember 1910 und anderer amtlicher Quellen, oprac. Königlich Preußisches Statistisches Landesamt, zeszyt III: Regierungsbezirk Marienwerder, Berlin 1912; wojewódzka ewidencja zabytków, arkusz gminy Kwidzyn, poz. 13; L. Rhesa, „Kurzgefaßte Nachrichten von allen seit der Reformation an den evangelischen Kirchen in Westpreußen angestellten Predigern”, Königsberg 1834, s. 230; A. Harnoch, „Chronik und Statistik der evangelischen Kirchen in den Provinzen Ost- und Westpreussen”, Neidenburg 1890, s. 510–513; D. Lange, „Geographisches Ortsregister Ostpreußen”, 2005, karta miejscowości Mergental w Bildarchiv Ostpreußen; Program Opieki nad Zabytkami Gminy Kwidzyn na lata 2023–2026 (uchwała nr XLIX/342/23 z 31 maja 2023 roku); „Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich”, t. I, hasło „Baldram”; E. Jacobson, „Topographisch-statistisches Handbuch für den Regierungsbezirk Marienwerder”, Danzig 1868, s. 98–99; „Die evangelischen Kirchengemeinden in Ostpreußen und Westpreußen in den Pfarr-Almanachen von 1912 und 1913”, wyd. 2, Hamburg 2000 (Sonderschrift 59), almanach Prus Zachodnich 1913, s. 69.