Barchnowy — cmentarz ewangelicki

Barchnowy, po niemiecku Barchnau, leżą w gminie Starogard Gdański. Słownik geograficzny opisuje je jako wieś rycerską w powiecie starogardzkim, w pobliżu Starogardu, własność Grabczewskiego. Gminny program opieki nad zabytkami opisuje wieś jako położoną na południowy zachód od Starogardu, z czytelnym fragmentem dawnej zabudowy, rozbudowaną o nowe osiedla w kierunku Owidza.

Według pruskich ksiąg hipotecznych Barchnowy należały do Rafała Kalksteina, od 1761 roku do Tomasza Czarnowskiego i jego żony Magdaleny z Rosochackich, od 1786 roku do Albrechta Ossowskiego, od 1796 roku do Heinricha Georga Christiana von Wobesera, w 1797 roku znów do Ossowskiego i w tym samym roku do Johanna Davida Johannota von Chagnian, a od 1803 roku do Wilhelma Theodora von der Schulenburga.

Urzędowy spis miejscowości rejencji gdańskiej z 1820 roku notuje we wsi 49 mieszkańców: 32 luteranów i 17 katolików, jednych i drugich należących do parafii w Starogardzie Gdańskim, po niemiecku Stargard. Urzędowy podręcznik rejencji gdańskiej z 1869 roku przedstawiał Barchnau jako majątek rycerski z siedmioma budynkami mieszkalnymi. Mieszkańców było wtedy 121, w tym 34 ewangelików i 87 katolików. Ewangelicy należeli do parafii w Starogardzie Gdańskim; katolicy — do parafii w Groß Jablau; dzieci należały do okręgu szkolnego w Groß Jablau.

Spis z 1 grudnia 1885 roku naliczył na 99 mieszkańców 88 katolików i jedenastu ewangelików; własnego kościoła we wsi ewangelicy nie mieli. Mieli natomiast własny cmentarz. Założono go na początku XIX wieku i chowano na nim do około 1905 roku. Leży na zboczu porośniętym starodrzewem; zachowało się tu około pięćdziesięciu nagrobków, w tym całe kwatery rodzinne. Gminny program opieki nad zabytkami na lata 2020–2023 opisuje go jako cmentarz „czytelny w terenie”, z dobrze widocznymi nagrobkami, położony w południowej części wsi, na jej skraju, przy drodze.

Ewidencja wymienia w Barchnowach osobno drugie miejsce pochówku — bezwyznaniowy cmentarz pocholeryczny o powierzchni siedmiu arów, odrębny od cmentarza ewangelickiego. Leży on na szczycie pagórka przy drodze z Owidza do Barchnów, około 800 metrów na północny zachód od wsi.

Almanach parafii Prus Zachodnich z 1913 roku zalicza tę miejscowość do parafii Starogard Gdański (Preußisch Stargard) i podaje tu 192 ewangelików.

Źródła: Ewidencja cmentarzy Pomorza (Białe Karty konserwatorskie); wojewódzka ewidencja zabytków, arkusz gminy Starogard Gdański, pozycje 1 i 2; Cmentarz ewangelicki — Kociewie24.eu; Cmentarze ewangelickie Kociewia i Chojnic (Gminny Ośrodek Kultury w Chojnicach, zabytek.pl); Gemeindelexikon für die Provinz Westpreussen: auf Grund der Materialien der Volkszählung vom 1. Dezember 1885 und anderer amtlicher Quellen, bearb. vom Königlichen statistischen Bureau, Kreis Preußisch Stargard, s. 34, poz. 66; Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich, Warszawa 1880–1902, t. I, hasło „Barchnowy”; „Uebersicht der Bestandtheile und Verzeichniss aller Ortschaften des Danziger Regierungs-Bezirkes”, Danzig 1820, s. 52, nr 4; Gminny program opieki nad zabytkami gminy Starogard Gdański na lata 2020–2023, Starogard Gdański 2020, s. 63–65; M. Bär, „Der Adel und der adlige Grundbesitz in Polnisch-Preußen zur Zeit der preußischen Besitzergreifung”, Leipzig 1911, nr 1135 (s. 57–58); Topographisch-statistisches Handbuch des Regierungs-Bezirks Danzig, Danzig 1869, s. 198, pozycja 7; „Die evangelischen Kirchengemeinden in Ostpreußen und Westpreußen in den Pfarr-Almanachen von 1912 und 1913”, wyd. 2, Hamburg 2000 (Sonderschrift 59), almanach Prus Zachodnich 1913, s. 45.