Barcice — cmentarz mennonicki przy drodze do ośrodka AGAPE

Drugi z barcickich cmentarzy mennonickich leży przy drodze prowadzącej do ośrodka dla bezdomnych AGAPE. Ewidencja konserwatorska podaje rodzaj obiektu i to wskazanie drogi; w źródłach nie znaleziono daty założenia ani granic. W rejestrze zabytków cmentarz nie figuruje. Program Opieki nad Zabytkami Gminy Ryjewo na lata 2024–2027 opisuje drugi z barcickich cmentarzy mennonickich przy drodze DW602 i posesji numer 85, na działce o powierzchni 0,27 hektara: pośrodku stał dom modlitwy wzniesiony w 1866 roku, rozebrany po drugiej wojnie światowej, przed cmentarzem postawiono kamień upamiętniający z napisami po polsku i po niemiecku, a na cmentarzu jest 11 steli. Pierwszy cmentarz zachował się za zabudowaniami gospodarstwa numer 70.

Barcice to dawne Tragheimerweide, siedziba zboru mennonickiego na prawym brzegu Wisły między Kwidzynem a Malborkiem. Wspólnota należała do gałęzi fryzyjskiej i długo nosiła nazwę od nizin sztumskich, „Stuumsche Needering”, albo od wsi Schweingrube. Dom modlitwy mennonitów wzniesiono tu za zgodą biskupa chełmińskiego z 1728 roku, a w 1763 roku powiększono go i założono przy nim cmentarz. W latach 1733–1779, gdy zbory fryzyjskie w Prusach Zachodnich chciały zakazać małżeństw z katolikami i ewangelikami, trzej członkowie zboru mieszkający w Rosenkranz sprzeciwili się temu i zaczęli wybierać własnych duchownych. Rozłamowi zapobiegła konferencja starszych fryzyjskich, zebrana w 1779 roku w Schweingrube; rację przyznano grupie z Rosenkranz i małżeństwa mieszane znów dopuszczono we wszystkich zborach fryzyjskich. Zbór prowadził własne księgi od 1792 roku.

Nazwa Tragheimerweide przyjęła się około 1820 roku; w latach 1892–1929 zbór nazywano Zwanzigerweide, po czym wrócono do nazwy Tragheimerweide. W 1866 roku na miejscu starej szachulcowej świątyni stanęła nowa, murowana, na planie gotyckim; w 1892 roku sprawiono do niej organy.

W 1852 roku zbór liczył 336 ochrzczonych członków, w 1888 roku 357, w 1928 roku 550 dusz, w 1940 roku 510. Wierni, w większości rolnicy, mieszkali rozproszeni w 27 wsiach i dwóch miastach na obszarze sztumskim, kwidzyńskim i gniewskim, a zbór należał do Konferencji Mennonitów Prus Wschodnich i Zachodnich. W zborze posługiwali starszy i pięciu duchownych. Filie miał w Kwidzynie i w Zandersfelde.

W 1868 roku urzędowy podręcznik rejencji kwidzyńskiej opisywał Tragheimerweide jako wieś. Notował tu 12 domów mieszkalnych i 101 mieszkańców, w tym 14 ewangelików, 24 katolików i 63 osoby innych wyznań. Ewangelicy należeli do parafii Kletzewko; katolicy — do parafii Pestlin; dzieci należały do okręgu szkolnego Schweingrube.

W 1885 roku wieś liczyła 86 mieszkańców, wśród nich 54 mennonitów, a w 1928 roku połączono ją ze Zwanzigerweide i Schweingrube w jedną miejscowość. W lutym 1945 roku okolicę zajęła Armia Czerwona; niemieccy mieszkańcy uciekli albo zostali wysiedleni. Po wojnie kościół rozebrano — z całego założenia zostały fundamenty i dwa cmentarze.

Źródła: Wojewódzki Urząd Ochrony Zabytków w Gdańsku, wojewódzka ewidencja zabytków, arkusz gminy Ryjewo, pozycje 16 i 17, stan z 29 sierpnia 2026 roku; Global Anabaptist Mennonite Encyclopedia Online, hasło „Tragheimerweide (Pomeranian Voivodeship, Poland)”; Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich, Warszawa 1880–1902, tom XII, hasło „Tragenheimskie Pastwiska”; Gemeindelexikon für die Provinz Westpreussen. Auf Grund der Materialien der Volkszählung vom 1. Dezember 1885, Berlin 1887 — powiat Stuhm, gmina wiejska Tragheimerweide, strony 70–71, pozycja 73; rejestr zabytków nieruchomych województwa pomorskiego, Narodowy Instytut Dziedzictwa, stan na 30 czerwca 2026 roku; E. Jacobson, „Topographisch-statistisches Handbuch für den Regierungsbezirk Marienwerder”, Danzig 1868, s. 202–203; Program Opieki nad Zabytkami Gminy Ryjewo na lata 2024–2027, uchwała nr LI/392/24 z 27 marca 2024 roku, Dz. Urz. Woj. Pomorskiego 2024, poz. 2044, s. 45 i 47.