Bąsewice — cmentarz ewangelicki

Cmentarz ewangelicki w Bąsewicach leży około 350 metrów na zachód od wsi. Prowadziła do niego droga, po której nie pozostał ślad; dojście prowadzi przez chaszcze i pole uprawne. Teren o wymiarach mniej więcej 20 × 20 metrów porasta młodnik, głównie dębowy, z jednym dużym świerkiem pośrodku; z trzech stron otacza go pole uprawne, z czwartej stroma skarpa, a wyraźnych granic brak. Po pochówkach zostały dwie podstawy krzyży i trzy kamienne obramowania mogił. W pobliżu świerku leży duży kamień polny ze śladami obróbki. Tak opisał cmentarz Marek Drzewiecki, który wskazał też jego położenie. W gminnej ewidencji zabytków cmentarz figuruje na fragmencie działki numer 302/28.

Bąsewice, po niemiecku Bonswitz, leżą 1,2 kilometra na północ od Tawęcina, przy zachodnim brzegu doliny Kisewskiej Strugi, w dawnym powiecie lęborskim (Kreis Lauenburg in Pommern). Według Reinholda Cramera należały do dóbr „im Lande Saulin” — ziemi salińskiej, którą zakon krzyżacki zastał, obejmując w 1310 roku wójtostwo lęborskie. Najwcześniej wymienia je rejestr powinności wasalnych z 1402 roku jako Bosofnitz, potem wykaz dóbr rycerskich z 1424 roku jako Bondsownitz. Dalej występuje w kolejnych listach lennych: jako Bontzewitze w nadaniu księcia Bogusława X dla Wawrzyńca Krokowskiego z 26 lutego 1493 roku, Bonsevitz w liście Jana Fryderyka z 1575 roku, Bonsefitz w liście Barnima X dla Jürgena Bonsefitza z 1601 roku.

Najstarszym znanym rodem byli tu Dębowscy; po bezpotomnej śmierci Maćka Dębowskiego Bogusław X przekazał zwolnione lenno Wawrzyńcowi Krokowskiemu, ale od 1496 roku Bąsewice odeszły od dóbr krokowskich na rzecz rodziny Bąsewiczów. W 1628 roku figurują w rejestrze czterdziestu dóbr szlacheckich ziemi lęborskiej, a około 1637 roku większość włości była w rękach von Taddenów. Później wieś przechodziła kolejno do Boninów, Freyholdów, Pirchów, Neitzków, Restorffów i wreszcie, w 1925 roku, do Karola Zimdarsa, który pełnił zarazem funkcję folwarcznego sołtysa.

W zapisach urzędowych z początku XX wieku — w akcie konsystorza z 1901 roku, u Franza Schultza i w leksykonie Meyersa z 1912 roku — wieś nosi nazwę Bonswitz. Marek Drzewiecki podaje formę Bonsewitz jako używaną do 1945 roku. Dzisiejszą nazwę przyjął Wojciech Kętrzyński, a za nim Komisja Ustalania Nazw Miejscowych.

W 1784 roku Bąsewice były siedzibą szlachecką z folwarkiem, półtorej mili na północ od Lęborka. Przy wsi, na mocy przywileju z 16 marca 1776 roku i za 1800 talarów królewskich pieniędzy łaskawych, założono nową kolonię trzech zagrodników i dwóch chałupników-budników; za kolonię i 137 mórg wykarczowanego wrzosowiska ustalono od Trójcy Świętej 1779 roku czynsz 36 talarów rocznie. Wieś liczyła siedem dymów, miała las dębowy i należała do parafii w Salinie (Saulin).

Spis powszechny z 2 grudnia 1895 roku wykazał w obwodzie dworskim Bąsewice 69 ewangelików i ani jednego katolika. W 1895 roku ewangelicy z Bąsewic należeli według spisu do parafii ewangelickiej w Salinie (Saulin). W tym spisie urząd stanu cywilnego mieszkańcy mieli w Zwartowie, a obwód urzędowy w Tawęcinie. Z dniem 1 stycznia 1902 roku ewangelików z Bąsewic wypisano z parafii w Salinie i przyłączono do nowo utworzonej parafii w Zwartowie (Schwartow).

W 1880 roku wieś liczyła 106 osób, potem 65, w 1911 roku miała 144 mieszkańców, a pod koniec 1978 roku 170.

Od 1910 roku, przez Tawęcino, dojeżdżało się stąd koleją do Lęborka, a od 1912 roku — przez Tawęcino i Choczewo — do Wejherowa; tej linii dziś nie ma. Grunty Bąsewic w latach 1891–1940 wyłączono z akcji parcelacyjnej prowadzonej pod hasłem kolonizacji wewnętrznej. Wieś zajęła Armia Czerwona 10 marca 1945 roku, a po upaństwowieniu folwarku dawną ludność wysiedlono.

Źródła: M. Drzewiecki, „Cmentarze Ziemi Lęborskiej”, karta „Bąsewice — Bonswitz”, oraz wykaz punktów cmentarnych (plik GPX); pruski spis powszechny z 2 grudnia 1895 roku; R. Cramer, „Geschichte der Lande Lauenburg und Bütow”, t. 1, Königsberg 1858, s. 141–142; „Kirchliches Amtsblatt des Königlichen Konsistoriums der Provinz Pommern”, rocznik 1901; F. Schultz, „Geschichte des Kreises Lauenburg in Pommern”, Lauenburg i. Pom. 1912, s. 326; Meyers Orts- und Verkehrs-Lexikon des Deutschen Reichs, 1912, t. 1, s. 209; Wojewódzka i gminne ewidencje zabytków województwa pomorskiego — scalony wykaz cmentarzy, stan 29 VIII 2026; L. W. Brüggemann, „Ausführliche Beschreibung des gegenwärtigen Zustandes des Königl. Preußischen Herzogthums Vor- und Hinterpommern”, t. II cz. 2, Stettin 1784, s. 1065; E. Müller, „Die evangelischen Geistlichen Pommerns von der Reformation bis zur Gegenwart”, cz. II, Stettin 1912, s. 260–262 (hasła Saulin i Schwartow).