Będziechowo — cmentarz ewangelicki

Cmentarz w Będziechowie, do 1945 roku Bandsechow, leży w północnej części wsi. Cmentarz leży na skraju dawnego parku przypałacowego von Massowów. Zostały po nim fragmenty kamiennych murów kaplicy cmentarnej i graniczne umocnienia wzdłuż parkowej alejki. Cały teren jest wyniesiony i wzmocniony kamiennym murem oporowym, a ruiny kaplicy — na rzucie wydłużonego prostokąta — przylegają do niego bezpośrednio. Sama powierzchnia cmentarza została wyrównana i nie ma na niej ani jednego nagrobka. Gminny program opieki nad zabytkami gminy Główczyce na lata 2024–2027 wymienia cmentarz w ewidencji konserwatorskiej jako cmentarz ewangelicki z lat 70. XIX wieku.

Będziechowo było wsią i majątkiem rycerskim (Dorf und Rittergut) w powiecie słupskim, w rejencji koszalińskiej, w prowincji Pomorze, z własnym urzędem stanu cywilnego. Od 1767 roku przez blisko dwieście lat wieś należała do rodu von Massow. Ewald von Massow, ostatni właściciel, gospodarował na około 570 hektarach i zmarł w obozie internowania w Kołobrzegu 6 października 1945 roku. Wieś liczyła 137 mieszkańców w 1910 roku i 305 w 1939.

Karl-Heinz Pagel podaje, że wszyscy mieszkańcy wsi byli ewangelikami; własnego kościoła we wsi nie było. Wieś należała pierwotnie do parafii w Gardnie Wielkiej (Groß Garde), a pod koniec XIX wieku przeszła do nowej parafii w Żelkowie (Wendisch Silkow, w latach 1937–1945 Schwerinshöhe), w okręgu synodalnym Słupsk-Stare Miasto Kościoła unii staropruskiej. W opisie Müllera parafia w Żelkowie obejmowała prócz Będziechowa Choćmirowo (Alt Gutzmerow) i Choćmirówko (Neu Gutzmerow), Żoruchowo (Sorchow) oraz majątek Zgojewo (Schojow), a wszystkie te dobra i gminy należały wcześniej do Gardny Wielkiej.

W 1891 roku utworzono w Żelkowie wikariat parafialny, a 31 marca 1899 roku zniesiono połączenie parafialne gmin kościelnych Gardna Wielka i Żelkowo oraz erygowano w Żelkowie samodzielne probostwo, wolne od patronatu. Katolicy należeli do parafii świętego Ottona w Słupsku (stan z 1932 roku).

Pagel podaje, że 9 marca 1945 roku Armia Czerwona zajęła Będziechowo bez walki. Pod koniec czerwca tego roku Polacy wysiedlili mieszkańców. W kartotece pomorskich wysiedlonych odnotowano później 119 dawnych mieszkańców w Republice Federalnej Niemiec i 131 w NRD. Straty wojenne i związane z wysiedleniem według Pagla to 16 poległych, 11 zmarłych cywilów i 12 zaginionych. Nauczycielem był w latach 1920–1945 Paul Tuschy.

Źródła: Ewidencja cmentarzy Pomorza (Białe Karty konserwatorskie); Gmina Główczyce — Cmentarze ewangelickie w powiecie słupskim; K. Mazurkiewicz-Palacz, „Dawne cmentarze w powiecie słupskim”, Słupsk 2013, s. 70; E. Müller, „Die evangelischen Geistlichen Pommerns”, Stettin 1912, hasło Wendisch-Silkow, s. 515; K.-H. Pagel, „Der Landkreis Stolp in Pommern”, Lubeka 1989, s. 384–386; Meyers Orts- und Verkehrs-Lexikon des Deutschen Reichs, t. 1, 1912, s. 105; Gminny Program Opieki nad Zabytkami Gminy Główczyce na lata 2024–2027 (uchwała nr XVII/137/25 z 28 sierpnia 2025 roku).