Dziedzictwo › Katalog › Wybicko

Miejscowość · powiat nowodworski

Wybicko (Beiershorst) — osada bez kościoła i domu modlitwy

niem. Beiershorst

Obiekt leży poza obszarem opracowania atlasu (Pomorze Gdańskie, Kaszuby, Powiśle, Żuławy) — zachowany dla porządku.

Rodzaj
miejscowość bez własnego kościoła
Nazwa niemiecka
Beiershorst
Miejscowość
Wybicko
Dawny powiat
Marienburg (do 1920); Großes Werder — Wolne Miasto Gdańsk (1920–1939); Reichsgau Danzig-Westpreußen (1939–1945)
Powiat dziś
nowodworski
Parafia ewangelicka
Parafia ewangelicko-luterańska w Tiegenort (Tujsk, gmina Stegna) — tam znajdował się kościół parafialny luteran z Beiershorst.
Dziś
dawna osada żuławska, brak potwierdzonego kościoła

Beiershorst (dziś Wybicko w gminie Stegna) to osada żuławska założona w 1591 roku przez osadników niderlandzkich — osadnictwo olęderskie — na osuszanym terenie delty Wisły i Nogatu. Do 1920 roku leżała w powiecie malborskim (Kreis Marienburg) w Prusach Zachodnich, a w latach 1920–1939 w Wolnym Mieście Gdańsku, w powiecie Großes Werder.

Mieszkańców było tu zawsze niewielu: 125 osób w 1820 roku, 164 w 1910. Pruski spis powszechny z 1885 roku zastał 105 osób, a wśród nich wyraźną większość ewangelicką — 81 ewangelików wobec zaledwie 6 katolików i 18 innych chrześcijan (na Żuławach zwykle mennonitów).

Struktura wyznaniowa była mieszana, a każda wspólnota musiała chodzić gdzie indziej: luteranie należeli do parafii ewangelickiej w Tiegenort, dzisiejszym Tujsku, katolicy do Fürstenwerder, czyli Żuławek, a od 1912 roku do Bärwalde, dzisiejszego Marzęcina. Działał tu również zbór mennonicki, powstały po podziale gminy Wielkich Żuław Malborskich w 1735 roku — w Beiershorst liczył 8 rodzin (1793) i 47 osób wyznania mennonickiego (1820). W samej osadzie kościoła nie było; mieszkańcy korzystali z cmentarza — do potwierdzenia.

📌 Mimo że wieś nie miała własnej świątyni, jej mieszkańcy bywali w gminach sąsiednich ludźmi pierwszego szeregu. Bernhard Schmid, wyliczając nagrobki przy mennonickim domu modlitwy w Orłowskim Polu, wymienia wśród nich pomnik starszego zboru Johanna Donnera z Beiershorst, zmarłego w 1830 roku — obok kupców z Nowego Dworu Gdańskiego.

Po 1945 roku ludność niemiecką wysiedlono; wieś znalazła się w Polsce, a od 1973 roku należy do gminy Stegna.

Źródła: Bernhard Schmid, „Die Bau- und Kunstdenkmäler des Kreises Marienburg”, I: „Die Städte Neuteich und Tiegenhof und die ländlichen Ortschaften”, Danzig 1919; Gemeindelexikon für die Provinz Westpreussen: auf Grund der Materialien der Volkszählung vom 1. Dezember 1885 und anderer amtlicher Quellen, bearb. vom Königlichen statistischen Bureau.

Położenie: 54,2398° N, 19,0593° E Pokaż w atlasie →

Pinezka wskazuje obiekt.

Źródła

  1. GAMEO — Global Anabaptist Mennonite Encyclopedia [kopia archiwalna 2005-11-26]
  2. Cmentarze — Żuławy Wiślane (infopl.info)
  3. Gemeindelexikon für die Provinz Westpreussen, spis powszechny z 1 XII 1885, Kreis Marienburg

Metryczka

Identyfikator w atlasie
KOS-0319
Stan weryfikacji
do dalszego sprawdzenia w źródłach
Pewność ustaleń
średnia
Opis powstał z kwerendy źródłowej dla atlasu dziedzictwa ewangelickiego Pomorza. Zawiera wyłącznie fakty potwierdzone w wymienionych źródłach; szczegóły niepewne oznaczono [?]. Uwagi i sprostowania: lukasz@plexisystem.pl.