Bińcze — cmentarz ewangelicki przy drodze na Wygonki

W południowo-zachodniej części Bińcza, po niemiecku Bärenwalde, w gminie Czarne, przy drodze na Wygonki, na skraju lasu po południowej stronie drogi, leży dawny cmentarz ewangelicki. Z cmentarzem na Glinianej Górze i cmentarzem przy dawnym kościele ewangelickim nie należy go mylić. Karta cmentarza z 1992 roku datuje jego założenie na początek XX wieku, podaje powierzchnię 0,16 hektara i odnotowuje, że granice dawnego układu były czytelne, a kwatery i groby zatarte.

Karta cmentarza z 30 września 1992 roku ocenia jego stan słowami: „nagrobki usunięte, drzewostan zach. w 70 %”. Rosło na nim wówczas siedem świerków, kasztanowiec i klon, a w runie konwalie. W karcie służby konserwatorskie zaleciły ochronę układu przestrzennego. Według listu ks. Kriegera z 1948 roku, administratora rzymskokatolickiej parafii w Uniechowie, do której należało wtedy Bińcze, poniemieckie cmentarze tej parafii miały rozwalone płoty i były zarośnięte krzakami, a stały na nich tablice i pomniki z niemieckimi napisami.

Referendarz Wydziału Społeczno-Politycznego Urzędu Wojewódzkiego Szczecińskiego po lustracji referatu społeczno-politycznego w Starostwie Powiatowym w Człuchowie odnotował 13 sierpnia 1948 roku, powołując się na ten list, że księża sami interesują się „akcją repolonizacyjną” i pytają, czy i w jaki sposób można usuwać z cmentarzy niemieckie nagrobki; sprawę pozostawił do omówienia z naczelnikiem wydziału, a zarządzeń nie wydawał.

Według pruskich ksiąg hipotecznych Bińcze należało do starosty Franza von Weihera, potem do jego syna Franza Karla (zmarłego w 1763 roku) i pozostałych dzieci; w wyniku działu z 1767 roku przypadło córce Franzisce Albertinie, zamężnej von Somnitz (zmarłej w 1777 roku), od 1777 roku jej synowi Johannowi Friedrichowi von Somnitzowi, a od 1781 roku Johannowi Joachimowi von Brunnowi. W wykazie wasali z 1774 roku Bińcze figuruje wśród dóbr Franza von Somnitza, a w latach 1775–1776 — jego brata Johanna, mieszkającego w Królewcu.

W 1868 roku urzędowy podręcznik rejencji kwidzyńskiej opisywał Bärenwalde jako majątek rycerski. Notował tu 19 domów mieszkalnych i 169 mieszkańców, w tym 132 ewangelików, 22 katolików i 15 osób innych wyznań. Ewangelicy należeli do miejscowej parafii; katolicy — do parafii Heinrichswalde; miejscowość miała własny okręg szkolny.

Almanach parafii Prus Zachodnich z 1913 roku podaje tu 250 ewangelików w obszarze dworskim, a w całej tutejszej parafii 1227 dusz.

Źródła: karta cmentarza w Bińczu, 1992 (Narodowy Instytut Dziedzictwa, serwis zabytek.pl); M. Bär, „Der Adel und der adlige Grundbesitz in Polnisch-Preußen zur Zeit der preußischen Besitzergreifung”, Leipzig 1911, nr 355 (s. 15), nr 1241 (s. 103–104); E. Jacobson, „Topographisch-statistisches Handbuch für den Regierungsbezirk Marienwerder”, Danzig 1868, s. 126–127; „Die evangelischen Kirchengemeinden in Ostpreußen und Westpreußen in den Pfarr-Almanachen von 1912 und 1913”, wyd. 2, Hamburg 2000 (Sonderschrift 59), almanach Prus Zachodnich 1913, s. 79; Archiwum Państwowe w Szczecinie, Urząd Wojewódzki Szczeciński, sygn. 65/317/0/5/1295 („Sprawy wyznaniowe”, 1947–1948), k. 571–572 (list ks. Kriegera, administratora parafii rzymskokatolickiej w Uniechowie, do starostwa człuchowskiego, Bińcze, 22 lipca 1948 roku); Archiwum Państwowe w Szczecinie, Urząd Wojewódzki Szczeciński, sygn. 65/317/0/5/1295 („Sprawy wyznaniowe”, 1947–1948), k. 569 (notatka referendarza Wydziału Społeczno-Politycznego Urzędu Wojewódzkiego z 13 sierpnia 1948 roku).