Dziedzictwo › Katalog › Błotnia

Cmentarz · powiat gdański

Błotnia (przysiółek Jaszkowo) — cmentarz ewangelicki

niem. Braunsdorf

Rodzaj
cmentarz (ewangelicki)
Nazwa niemiecka
Braunsdorf
Miejscowość
Błotnia, gm. Trąbki Wielkie
Dawny powiat
Kreis Danziger Höhe (Regierungsbezirk Danzig, Provinz Westpreußen)
Powiat dziś
gdański
Po 1945
pozostał cmentarzem
Dziś
nieczynny cmentarz poewangelicki
Wycinek niemieckiej mapy topograficznej 1:25 000
Kółko wskazuje położenie obiektu. Niemiecka mapa topograficzna 1:25 000 z lat około 1900–1940 (Messtischblatt; Mapster / Archiwum Map WIG).

Przysiółek Jaszkowo leży w pobliżu adresu Błotnia 28, w gminie Trąbki Wielkie, i ma własny, dziś nieczynny cmentarz ewangelicki na części działki 68/6. W wojewódzkiej ewidencji zabytków cmentarz wiejski w Błotni, na działce 54, figuruje pod pozycją 4, a przysiółkowy w Jaszkowie pod pozycją 62. Wieś Błotnia nosiła niemiecką nazwę Braunsdorf i leżała na Wyżynie Gdańskiej. Do rejestru zabytków województwa pomorskiego żaden z tych cmentarzy nie jest wpisany. Program opieki nad zabytkami powiatu gdańskiego na lata 2020–2023 opisuje cmentarz w Jaszkowie jako założony w XIX wieku, położony na skraju lasu, z zachowanym starodrzewem, zaniedbany. Znak cmentarza w osadzie podpisanej Gischkauer Gebiet, na północny zachód od wsi Braunsdorf, pokazuje mapa topograficzna w skali 1:25 000 wydana około 1900 roku. W źródłach nie znaleziono, która część działki 68/6 jest cmentarzem.

Błotnia była wsią miasta Gdańska, powstałą na wykarczowanych częściach lasu przy Prauster Krug. W 1783 roku las ten wymierzono na 2200 morgów pruskich, a obok Błotni wyrosły w nim inne osady. W latach 1783 i 1784 doszło do ostrego sporu granicznego między gospodarzami Błotni a sąsiedniej Olszanki o łąki: wysłanego dla zbadania granic kapitana miasta Gdańska, Rittera, olszanianie przepędzili, nadciągnąwszy z dziećmi, kosami i widłami, a błotnianie przyszli mu z pomocą. W 1785 roku łąki wymierzono i granice ustalono na nowo.

Urzędowy spis miejscowości rejencji gdańskiej z 1820 roku notuje w Braunsdorfie 77 mieszkańców: 46 luteranów i 31 katolików, z parafią luterańską w Skarszewach (Schöneck) i katolicką w Mierzeszynie (Meisterswalde). W 1869 roku urzędowy podręcznik rejencji gdańskiej notował w Braunsdorfie 57 budynków mieszkalnych i 470 mieszkańców, w tym 452 ewangelików i 18 katolików. Wymieniał tu 20 zagród chałupniczych. Katolicy należeli do parafii w Skarszewach.

Spis z 1 grudnia 1885 roku zapisał pod tą samą nazwą 397 mieszkańców: 386 ewangelików i 11 katolików, przy podziale parafialnym jak w 1820 roku. W spisie z 1885 roku Braunsdorf obejmował siedem osad, 55 domów i 77 gospodarstw domowych. Spis z 1905 roku podaje 390 mieszkańców, w tym 376 ewangelików.

Do 1920 roku wieś leżała w prowincji Prusy Zachodnie, w rejencji gdańskiej, w powiecie gdańskim wyżynnym (Kreis Danziger Höhe). W latach 1920–1939 wieś należała do Wolnego Miasta Gdańska, a w latach 1939–1945 — do okręgu Rzeszy Gdańsk-Prusy Zachodnie. Almanach parafii ewangelickich Wolnego Miasta Gdańska z sierpnia 1927 roku wymienia wśród czternastu cmentarzy parafii w Mierzeszynie, liczącej wtedy 3309 ewangelików, cmentarz w Braunsdorfie; nie podaje, czy chodzi o cmentarz wiejski, czy przysiółkowy.

Almanach parafii Prus Zachodnich z 1913 roku zalicza tę miejscowość do parafii Mierzeszyn (Meisterswalde) i podaje tu 203 ewangelików (razem z przyległymi osadami).

Źródła: „Uebersicht der Bestandtheile und Verzeichniss aller Ortschaften des Danziger Regierungs-Bezirkes”, Danzig 1820, s. 194–195, nr 18; Gemeindelexikon für die Provinz Westpreussen: auf Grund der Materialien der Volkszählung vom 1. Dezember 1885 und anderer amtlicher Quellen, bearb. vom Königlichen statistischen Bureau, Kreis Danziger Höhe, s. 22–23, poz. 4; Gemeindelexikon für die Provinz Westpreussen, spis powszechny z 1905 roku; John Muhl, „Geschichte der Dörfer auf der Danziger Höhe”, Quellen und Darstellungen zur Geschichte Westpreußens, zeszyt 21, Gdańsk, s. 55 i 186; wojewódzka ewidencja zabytków, powiat gdański, gmina Trąbki Wielkie, poz. 4 i 62; wykaz obiektów gminnej ewidencji zabytków gminy Trąbki Wielkie; rejestr zabytków nieruchomych województwa pomorskiego, Narodowy Instytut Dziedzictwa, stan na 30 czerwca 2026 roku; Ewidencja cmentarzy Pomorza (Białe Karty konserwatorskie); „Evangelischer Pfarr-Almanach für die Freie Stadt Danzig”, Danzig 1927, s. 17; Program opieki nad zabytkami powiatu gdańskiego na lata 2020–2023, uchwała Rady Powiatu Gdańskiego nr XXVII/189/2020 z 25 września 2020 roku, s. 48–49; Messtischblatt 1:25 000, arkusz 1876, wydanie z około 1900 roku; Topographisch-statistisches Handbuch des Regierungs-Bezirks Danzig, Danzig 1869, s. 36, pozycja 26; „Die evangelischen Kirchengemeinden in Ostpreußen und Westpreußen in den Pfarr-Almanachen von 1912 und 1913”, wyd. 2, Hamburg 2000 (Sonderschrift 59), almanach Prus Zachodnich 1913, s. 20.

Położenie: 54,1788° N, 18,3918° E Pokaż w atlasie →

Pinezka wskazuje obiekt.

Źródła

  1. Ewidencja cmentarzy Pomorza (Białe Karty konserwatorskie)
  2. Wojewódzka ewidencja zabytków gminy Trąbki Wielkie (poz. 4 — Błotnia, dz. 54; poz. 62 — Jaszkowo przysiółek, cz. dz. 68/6)
  3. Gemeindelexikon für die Provinz Westpreussen, spis powszechny z 1 XII 1885, Kreis Danziger Höhe
  4. „Uebersicht der Bestandtheile und Verzeichniss aller Ortschaften des Danziger Regierungs-Bezirkes”, Danzig 1820
  5. Program opieki nad zabytkami powiatu gdańskiego na lata 2020–2023, uchwała Rady Powiatu Gdańskiego nr XXVII/189/2020 z 25 września 2020 roku
  6. Topographisch-statistisches Handbuch des Regierungs-Bezirks Danzig, Danzig 1869, s. 36, pozycja 26
  7. „Die evangelischen Kirchengemeinden in Ostpreußen und Westpreußen in den Pfarr-Almanachen von 1912 und 1913”, wyd. 2, Hamburg 2000 (Sonderschrift 59), almanach Prus Zachodnich 1913, s. 20

Metryczka

Identyfikator w atlasie
CM-0366
Stan weryfikacji
sprawdzony w źródłach
Pewność ustaleń
wysoka
Opis powstał z kwerendy źródłowej dla atlasu dziedzictwa ewangelickiego Pomorza. Zawiera wyłącznie fakty potwierdzone w wymienionych źródłach; szczegóły niepewne oznaczono [?]. Uwagi i sprostowania: lukasz@plexisystem.pl.