Bogusze — cmentarz ewangelicki

Cmentarz w Boguszach, po niemiecku Boggusch, leży na terenie leśnym, na działce 50/1. Wojewódzka ewidencja zabytków wymienia go w arkuszu gminy Sadlinki pod pozycją 10, z nazwą „Bogusze (Białki)”. W tej ewidencji figuruje jako dawny cmentarz ewangelicki.

Bogusze to dawna wieś szlachecka z leśnictwem w ówczesnym powiecie kwidzyńskim. W gminie Sadlinki Bogusze są dziś przysiółkiem. Pocztę i telegraf miała w Kwidzynie. 16 lipca 1938 roku władze niemieckie zmieniły nazwę wsi na Hildebrandsdorf.

Spis z 1885 roku, w części poświęconej obwodom dworskim, na stronie 80 pod pozycją 131, wykazał tu 189 mieszkańców: 169 ewangelików i 20 katolików. Słownik geograficzny notuje 15 domów i 198 mieszkańców, w tym 25 katolików; do majątku należały 62 morgi. W okolicy rozciągało się 10 928 mórg lasu rządowego. W spisie z 1910 roku wieś miała 119 mieszkańców i wszyscy podali niemiecki jako język ojczysty: 104 ewangelików i 15 katolików.

Ewangelicy należeli do parafii w Kwidzynie i Agathon Harnoch wymienia Bogusze wśród jej miejscowości szkolnych; parafia kwidzyńska liczyła w 1890 roku 17 000 dusz. W 1939 roku Bogusze należały do parafii ewangelickiej w Sadlinkach (Sedlinen). W wykazie duchownych Rhesy z 1834 roku listę przy katedrze kwidzyńskiej otwiera Simon Klein, określony jako „uczeń Lutra”; od 1560 roku katedra miała też osobnego diakona dla wiernych mówiących po polsku — pierwszym z nich był Johann Oningius, poświadczony w 1560 i 1567 roku.

Almanach parafii Prus Zachodnich z 1913 roku zalicza tę miejscowość do parafii Kwidzyn (Marienwerder) i podaje tu 104 ewangelików.

Źródła: Gemeindelexikon für die Provinz Westpreussen: auf Grund der Materialien der Volkszählung vom 1. Dezember 1885 und anderer amtlicher Quellen, bearb. vom Königlichen statistischen Bureau, strona 80, pozycja 131; Gemeindelexikon für die Regierungsbezirke Allenstein, Danzig, Marienwerder, Posen, Bromberg und Oppeln, zeszyt III: Regierungsbezirk Marienwerder, Berlin 1912 (spis powszechny z 1 grudnia 1910 roku), strona 44, pozycja 113; Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich, Warszawa 1880–1902; wojewódzka ewidencja zabytków, arkusz gminy Sadlinki, poz. 10; L. Rhesa, „Kurzgefaßte Nachrichten von allen seit der Reformation an den evangelischen Kirchen in Westpreußen angestellten Predigern”, Königsberg 1834, s. 230–237; A. Harnoch, „Chronik und Statistik der evangelischen Kirchen in den Provinzen Ost- und Westpreussen”, Neidenburg 1890, s. 515–516; D. Lange, „Geographisches Ortsregister Ostpreußen”, 2005, karta miejscowości Hildebrandsdorf w Bildarchiv Ostpreußen; „Die evangelischen Kirchengemeinden in Ostpreußen und Westpreußen in den Pfarr-Almanachen von 1912 und 1913”, wyd. 2, Hamburg 2000 (Sonderschrift 59), almanach Prus Zachodnich 1913, s. 69.