Boroszewo — cmentarz ewangelicki

Boroszewo, po niemiecku Groß Borroschau, leży na Kociewiu, w gminie Tczew w powiecie tczewskim. Do 1920 roku należało do powiatu tczewskiego (Kreis Dirschau) w rejencji gdańskiej prowincji Prusy Zachodnie, w latach 1920–1939 było w granicach II Rzeczypospolitej, na obszarze zwanym korytarzem, a od 1939 do 1945 roku — w utworzonym przez Niemców okręgu Gdańsk–Prusy Zachodnie. W Boroszewie jest cmentarz ewangelicki z przełomu dziewiętnastego i dwudziestego wieku, położony na działce 56 i ujęty w wojewódzkiej ewidencji zabytków dla gminy Tczew pod pozycją 11.

Według studium uwarunkowań i kierunków zagospodarowania przestrzennego gminy Tczew cmentarz zamknięto po 1945 roku; zachowały się czytelne granice i dwa nagrobki, a zdewastowany teren zarasta trawą, krzakami i drzewami samosiejkami.

Urzędowy spis rejencji gdańskiej z 1820 roku zastał w Boroszewie majątek szlachecki o czternastu dymach i 67 mieszkańców: 52 katolików i piętnastu luteranów. Urzędowy podręcznik rejencji gdańskiej z 1869 roku przedstawiał Groß Borroschau jako majątek rycerski z 16 budynkami mieszkalnymi. Mieszkańców było wtedy 264, w tym 121 ewangelików i 143 katolików. Ewangelicy należeli do parafii w Starogardzie Gdańskim; katolicy — do parafii w Godziszewie; dzieci należały do okręgu szkolnego w Wentkau.

Spis powszechny z 1 grudnia 1885 roku, w którym wieś figuruje jako obwód dworski powiatu tczewskiego pod pozycją 34, naliczył 254 osoby — 114 ewangelików, 139 katolików i jednego chrześcijanina innego wyznania. Pierwszy powszechny spis ludności Rzeczypospolitej z 30 września 1921 roku podał 258 mieszkańców, w tym 50 osób wyznania ewangelickiego. W tym spisie narodowość polską zgłosiło 236 osób, a niemiecką 22.

Ewangelicy chodzili do kościoła w Starogardzie: tak notuje spis z 1820 roku, kiedy wieś leżała w powiecie starogardzkim, i spis z 1885 roku, który zalicza ją do powiatu tczewskiego i zaznacza, że kościół parafialny leży poza jego granicami. Katolików spis z 1820 roku kieruje do Lubiszewa, a spis z 1885 roku — do Godziszewa; do Godziszewa odsyła również Słownik geograficzny. Słownik geograficzny notuje Boroszewo w powiecie starogardzkim, z obszarem 3372 mórg, i wspomina, że w 1648 roku właścicielem wsi był Dębiński. W tym haśle Słownik wskazuje pocztę w Skórczu.

Boroszewo z Bojarami należało od co najmniej 1891 roku do Carla (Karla) Harrassa, który figuruje we wszystkich księgach do 1923 roku. W majątku Boroszewo z Bojarami było około 1050 hektarów, gorzelnia i mleczarnia. Między 1923 a 1926 rokiem majątek przejęła Małgorzata Harrass; w 1926 i 1929 roku część jej ziemi wpisano do wykazu przymusowego wykupu. Według ogłoszenia Sądu Powiatowego w Tczewie z 15 grudnia 1930 roku („Pomorski Dziennik Wojewódzki” 1931, nr 1) Państwowy Bank Rolny złożył do depozytu wynagrodzenie za przymusowo wykupione 200 hektarów z Boroszewa; ogłoszenie nie mówi, z którego wykazu.

🟡 Jako właściciela dóbr rycerskich w Boroszewie ogłoszenie podaje Hansa Harahsa, a wykazy z 1926 i 1929 roku — Małgorzatę Harrass.

Almanach parafii Prus Zachodnich z 1913 roku zalicza tę miejscowość, pod nazwą Borroschau, do parafii Turze (Groß Turse) i podaje tu 93 ewangelików w obszarze dworskim.

Źródła: wojewódzka ewidencja zabytków, gmina Tczew (pozycja 11, działka 56); karty ewidencyjne Narodowego Instytutu Dziedzictwa; Gminna Ewidencja Zabytków gminy Tczew; Studium uwarunkowań i kierunków zagospodarowania przestrzennego gminy Tczew (zmiana, 2010–2019), rozdz. 6.3.1, s. 149; „Uebersicht der Bestandtheile und Verzeichniss aller Ortschaften des Danziger Regierungs-Bezirkes”, Danzig 1820, Kreis Stargard, s. 52, nr 19; Gemeindelexikon für die Provinz Westpreussen (spis powszechny z 1 grudnia 1885), Kreis Dirschau, s. 28, poz. 34; Skorowidz miejscowości Rzeczypospolitej Polskiej, t. XI: Województwo pomorskie, Główny Urząd Statystyczny, Warszawa 1926 (spis z 30 IX 1921), powiat tczewski, s. 55, poz. 2; Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich, Warszawa 1880–1902, t. I, hasło „Boroszewo”; Topographisch-statistisches Handbuch des Regierungs-Bezirks Danzig, Danzig 1869, s. 200, pozycja 24; „Handbuch des Grundbesitzes in Westpreussen”, Danzig 1891, s. 66; „Handbuch des Grundbesitzes”, Prusy Zachodnie, 1909, s. 38; „Księga Adresowa Obywateli Ziemskich Rzeczypospolitej Polskiej”, 1923, s. XXXV; Wykaz imienny nieruchomości ziemskich przeznaczonych do przymusowego wykupu, Dz.U. 1926 nr 2 poz. 14, pozycja 249; Wykaz imienny nieruchomości ziemskich przeznaczonych do przymusowego wykupu, Dz.U. 1929 nr 9 poz. 74, pozycja 19; „Pomorski Dziennik Wojewódzki” 1931, nr 1; „Die evangelischen Kirchengemeinden in Ostpreußen und Westpreußen in den Pfarr-Almanachen von 1912 und 1913”, wyd. 2, Hamburg 2000 (Sonderschrift 59), almanach Prus Zachodnich 1913, s. 22.