Bożepole Królewskie — cmentarz ewangelicki

Bożepole Królewskie — po niemiecku Königlich Boschpol, w spisach zapisywane też jako „Boschpol, Königlich” — leżało w powiecie kościerskim (Kreis Berent), w prowincji Prusy Zachodnie, w rejencji gdańskiej. Karta cmentarza z października 1986 roku ocenia jego stan słowami: „Zły. Bardzo zarośnięty, zniszczony”. Teren, położony na niewielkim wzniesieniu na południe od zabudowań wsi, zarastał wtedy samosiew topolowy i krzewy bzu, a z dawnego wyposażenia pozostało sześć nagrobków wolnostojących, napisy epitafijne i kilka ozdobnych ogrodzeń przy zniszczonym obwałowaniu kamiennym. Najstarszy zachowany nagrobek nosił datę 1890 roku.

Wieś założyli Krzyżacy. W 1755 roku sołtys Klatt otrzymał w dzierżawę wieczystą Reinwasser. 1 października 1757 roku August III nadał sołectwo Michaelowi Kulasowi, a 30 września 1758 roku starosta Mostowski dał Michaelowi Klattowi dwie włóki na 40 lat (1759–1799). Dziesięcinę płacono kościołowi w Skarszewach. W 1772 roku folwark dzierżawił sołtys; we wsi było ośmiu chłopów, ośmiu komorników z własnymi domami, dwóch bez domów i trzech rzemieślników, wszyscy luteranie, na 22 włókach.

W 1789 roku był to folwark królewski o 16 paleniskach. We wsi był wtedy także majątek emfiteutyczny i wolne sołectwo.

W 1869 roku urzędowy podręcznik rejencji gdańskiej notował w Königl. Boschpol 26 budynków mieszkalnych i 227 mieszkańców, w tym 218 ewangelików i dziewięciu katolików. Wymieniał tu 15 gospodarstw chłopskich. Ewangelicy i katolicy należeli do parafii w Skarszewach; miejscowość miała własny okręg szkolny. Odnotowano tu także szkołę ewangelicką.

Własnego kościoła w Bożepolu Królewskim nie było. Spis z 1 grudnia 1885 roku zastał we wsi 37 domów mieszkalnych i 306 mieszkańców: 259 ewangelików, 39 katolików i ośmiu innych chrześcijan. Ewangelicy i katolicy należeli do parafii w tych samych Skarszewach (Schöneck) — jedni do tamtejszej parafii ewangelickiej, drudzy do katolickiej. Spis z 1 grudnia 1910 roku wykazał 42 domy i 310 mieszkańców, a wśród 269 osób podających język niemiecki 249 ewangelików, sześciu katolików i czternastu innych chrześcijan.

W 1910 roku po polsku mówiło 39 mieszkańców. Urząd stanu cywilnego i obwód urzędowy mieściły się w Groß Paglau. W spisach z 1885 i 1910 roku „innych chrześcijan” — ośmiu i czternastu — wykazano bez bliższego określenia wyznania.

W tym samym powiecie leżało drugie Bożepole — szlacheckie (Boschpol, adlig), w 1885 roku liczące 100 mieszkańców, wszystkich katolików, z parafiami w Nowych Polaszkach i Starej Kiszewie. Słownik geograficzny opisuje pod hasłem „Bożepole” w powiecie kościerskim właśnie tę drugą, szlachecką, z pocztą w Starej Kiszewie.

Almanach parafii Prus Zachodnich z 1913 roku zalicza tę miejscowość do parafii Skarszewy (Schöneck) i podaje tu 249 ewangelików.

Źródła: Ewidencja cmentarzy Pomorza (Białe Karty konserwatorskie); Cmentarze — Parafia Skarszewy; Gemeindelexikon für die Provinz Westpreussen: auf Grund der Materialien der Volkszählung vom 1. Dezember 1885 und anderer amtlicher Quellen, bearb. vom Königlichen statistischen Bureau, Kreis Berent, s. 38, poz. 13 oraz s. 44, poz. 118; Gemeindelexikon für die Regierungsbezirke Allenstein, Danzig, Marienwerder, Posen, Bromberg und Oppeln, Heft II: Regierungsbezirk Danzig, Berlin 1912 (spis powszechny z 1 grudnia 1910 roku), Kreis Berent, poz. 13; Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich, t. I, hasło Bożepole 2; karta cmentarza w Bożepolu Królewskim, oprac. G. Olszewska-Hellmann, Gdańsk 1986 (Narodowy Instytut Dziedzictwa, serwis zabytek.pl); Topographisch-statistisches Handbuch des Regierungs-Bezirks Danzig, Danzig 1869, s. 4, pozycja 26; H. Schuch, „Die Zustände der Landbevölkerung im Kreise Berent am Schlusse der polnischen Herrschaft 1772”, „Zeitschrift des Westpreußischen Geschichtsvereins”, z. 15 (1886), s. 73, 150–151, 161; „Die evangelischen Kirchengemeinden in Ostpreußen und Westpreußen in den Pfarr-Almanachen von 1912 und 1913”, wyd. 2, Hamburg 2000 (Sonderschrift 59), almanach Prus Zachodnich 1913, s. 44.