Bożepole Wielkie — cmentarz ewangelicki

Cmentarz w Bożepolu Wielkim założono w XVIII wieku przy kościele, na niewielkim wzniesieniu porośniętym starymi drzewami, u północnego krańca wsi. Dziś jest cmentarzem katolickim przykościelnym; wojewódzka ewidencja zabytków wymienia go pod pozycją 19 wykazu gminy Łęczyce, przy ulicy Chmielenieckiej, na działce 47/2. Franz Schultz zapisał, że kościół i cmentarz były własnością dworu: właściciel majątku miał do nich pełne prawo i pobierał dochody z jednego i z drugiego. Pod kościołem, w kolebkowo sklepionej krypcie, urządzono grobowiec rodziny von Weiher — starsze trumny spoczęły wcześniej na cmentarzu. Pochowano tu także księżnę Karolinę von Hohenzollern-Hechingen.

Bożepole Wielkie, po niemiecku Groß Boschpol, leżało przed 1945 rokiem w powiecie lęborskim (Kreis Lauenburg i. Pom.) w rejencji koszalińskiej i w prowincji Pomorze — po pomorskiej, nie zachodniopruskiej stronie granicy. Schultz opisuje je jako obszar dworski o powierzchni 1012 hektarów, liczący 274 mieszkańców, w okręgu urzędowym Boschpol.

Pochodzenie tutejszej świątyni jest sporne. Katolicka wizytacja odnotowała w 1659 roku, za rejestrami parafii w Luzinie, że karczma zwana Borno pod Bożepolem stała się tymczasem dworem szlacheckim i że od blisko dwudziestu czterech lat nie oddaje już należnego korca żyta i korca owsa, kolędy, jajek ani chleba; a dalej, że blisko tej gospody stała niegdyś kaplica katolicka, w której proboszcz luziński kilka razy do roku odprawiał msze; teraz jednak jest ona zburzona do fundamentów, a na tym miejscu luteranie wystawili swój zbór. Franz Schultz odrzuca tę wersję: pisze, że ani spis z 1402 roku, ani starsze wizytacje kościelne, skądinąd skrupulatnie rejestrujące dawne roszczenia katolickie, o tym kościele nie wspominają, a najstarszym poświadczeniem jest figura świętego Piotra z wyrytą na odwrociu datą 1602.

Chorągiewka na dachu nosi rok 1743 i z tego samego czasu pochodzą inwentarze przybudowanej zakrystii.

W 1641 roku schronił się w Dzięcielcu Jakob Grulike, dotąd pastor w Rozłazinie; jeden z jego następców, Jakob Demetrius Haase, przybysz z Węgier, zawarł w 1693 roku ugodę z Bożepolem Wielkim. Spisano ją z Bartholem von Lantoschem (🟡 tak u Schultza; u Müllera: Barthold von Lantosch), który kilkadziesiąt lat wcześniej wystawił na swoim gruncie własny kościół i utrzymywał przy nim własnego duchownego. Lantosch, uznawszy ten ciężar za zbyt wielki, umówił się z patronami i duchownym z Dzięcielca, że odtąd pastor dzięcielecki będzie tu głosił kazania w co trzecią niedzielę i w oznaczone święta.

W 1764 roku jeden duchowny, Michael Magunna, obsługiwał obie miejscowości.

W 1784 roku Bożepole Wielkie leżało półtorej mili na wschód od Lęborka, w dolinie, a Łeba płynęła środkiem wsi. Obok folwarku mieszkali trzej gospodarze, trzech zagrodników i zakrystian; był nasiębierny młyn wodny o jednym kole i kuźnia, a na polach folwark Golecza i karczma Groß-Ankerholz przy trakcie z Lęborka do Gdańska — razem 16 dymów. Przy wsi rosły lasy dębowe, bukowe i sosnowe, a na Łebie stała przepławka na łososie i węgorze.

Według księgi adresowej majątków rycerskich Pomorza z 1879 roku właścicielem majątku rycerskiego Bożepole Wielkie, po niemiecku Groß Boschpol (w księdze: Bocepol, Gross-), był porucznik von Weiher. W 1879 roku Bożepole Wielkie liczyło 1001,60 hektara, a sąsiednie Bożepole Małe (1031,80 hektara) należało do majora von Braunschweiga. Od 1905 do 1928 roku majątek należał do Maxa von Weiher, a w 1928 roku dzierżawił go Carl Eugen von Weiher.

Spis powszechny z 2 grudnia 1895 roku zastał w Bożepolu Wielkim 242 ewangelików i 37 katolików, przy parafii ewangelickiej w Dzięcielcu (Zinzelitz) i katolickiej w Rozłazinie (Roslasin); zapis znajduje się na stronie 190, pod pozycją 89, w dziale obwodów dworskich — samodzielnej gminy wiejskiej ta miejscowość w wykazie nie ma. Sąsiednie Bożepole Małe zapisano dwa razy: jako gminę wiejską, na stronie 186 pod pozycją 19, z 67 ewangelikami i pięcioma katolikami, oraz jako obwód dworski, na stronie 190 pod pozycją 101, ze 156 ewangelikami i 61 katolikami. Urząd stanu cywilnego obie te jednostki miały tutaj.

W 1887 roku utworzono w parafii dzięcieleckiej wikariat z siedzibą w Godętowie, a w 1900 roku drugie probostwo tej parafii, także z siedzibą w Godętowie. Z dniem 1 kwietnia 1911 roku Godętowo wraz z kaplicą w Bożepolu Wielkim wydzielono z parafii w Dzięcielcu jako osobną parafię; drugie probostwo przeszło na nią i na wydzieloną wtedy gminę kościelną w Lubowidzu (Luggewiese) jako ich wspólne probostwo. Franz Schultz pisze, że odkąd w Godętowie był wikariat, a potem probostwo, kaplicę otwierano na nabożeństwa w każdą niedzielę i święto. Drewniany kościół ewangelicki był filialny — do 1911 roku wobec Dzięcielca, potem wobec Godętowa.

Spis parafii pomorskich z 1932 roku wymienia wieś z kaplicą przy parafii w Godętowie, 6 kilometrów od Godętowa, a dla całej parafii podaje 2076 dusz. Urząd pastora w Godętowie był wtedy nieobsadzony.

Po wojnie był zniszczony, ale mieszkańcy go wyremontowali i 18 lipca 1948 roku poświęcono go na kościół katolicki, filialny wobec Rozłazina. Od 2 lipca 1977 roku istnieje tu osobna parafia pod wezwaniem świętego Piotra. Zabytkową drewnianą świątynię rozebrano w 2004 roku i przeniesiono do Kaszubskiego Parku Etnograficznego we Wdzydzach Kiszewskich — sześć lat wcześniej, w 1998 roku, konsekrowano nowy kościół murowany.

Źródła: P. Ellerholz, H. Lodemann, H. von Wedell, „General-Adressbuch der Ritterguts- und Gutsbesitzer im Deutschen Reiche”, z. 2: „Die Provinz Pommern”, Berlin 1879, s. 245; F. Schultz, „Geschichte des Kreises Lauenburg in Pommern”, Lauenburg i. Pom. 1912; E. Müller, „Die evangelischen Geistlichen Pommerns”, cz. II, Stettin 1912, s. 241–245; Gemeindelexikon für die Provinz Pommern (spis powszechny z 2 XII 1895), powiat lęborski, s. 186, 190–191; J. Fankidejski, „Utracone kościoły i kaplice w dzisiejszej dyecezyi chełmińskiej”, Pelplin 1880, s. 234 (zapis z 1659 roku); Meyers Orts- und Verkehrs-Lexikon des Deutschen Reichs; wojewódzka i gminna ewidencja zabytków; M. Drzewiecki, „Cmentarze Ziemi Lęborskiej” — gmina Łęczyce; L. W. Brüggemann, „Ausführliche Beschreibung des gegenwärtigen Zustandes des Königl. Preußischen Herzogthums Vor- und Hinterpommern”, t. II cz. 2, Stettin 1784, s. 1065; „Pommersches Güter-Adressbuch”, wyd. 2, Stettin 1905, s. 126–127; „Parey's Handbuch des Grundbesitzes im Deutschen Reiche”, t. „Pommern”, 1928, s. 168; „Das Evangelische Pommern”, cz. II, Stettin 1932, s. 111.