Bronisławowo — cmentarz ewangelicki

Cmentarz ewangelicki w Bronisławowie, po niemiecku Schinkenberg, założono na początku XX wieku przy drodze do Okrągłej Łąki, na działce 18; wojewódzka ewidencja zabytków wymienia go pod pozycją 43 arkusza gminy Sadlinki. Dokumentacja z 1987 roku odnotowała na nim trzynaście nagrobków.

W Nebrowie Wielkim kościół stał za wałem wiślanym i wiele razy go odbudowywano: świątynię średniowieczną zniszczyły przerwanie wałów w 1505 roku i wojna z 1520, nową postawiono około 1590 roku, ta spłonęła wraz z plebanią w 1624 roku, a szachulcowa następczyni ustąpiła w 1747 roku murowanemu kościołowi, który stoi do dziś. Parafia w Nebrowie Wielkim miała duchownych ewangelickich co najmniej od 1586 roku — pierwszym znanym z nazwiska był według Rhesy George Popitzer.

Erich Wernicke podaje, że Bronisławowo, po niemiecku Schinkenberg, miało własny cmentarz już w 1624 roku. W 1687 i 1693 roku ustalono dla niego opłatę za dzwonienie i organistę z Nebrowa, a o tę niewielką opłatę toczył się w latach 1716–1717 długi proces, który prowadził organista Jacob Grunau. W 1672 roku nauczycielem był tu Martin Engelbrecht, którego płyta nagrobna leżała w kościele w Nebrowie. Czy tamten cmentarz leżał w tym samym miejscu co dzisiejszy, założony na początku XX wieku, nie ustalono.

Wieś leży w gminie Sadlinki nad dolną Wisłą. W 1868 roku urzędowy podręcznik rejencji kwidzyńskiej opisywał Schinkenberg jako wieś. Notował tu 44 domy mieszkalne i 386 mieszkańców, w tym 370 ewangelików, sześciu katolików i dziesięć osób innych wyznań. W tym samym podręczniku zapisano, że miejscowość miała własny okręg szkolny.

Wykaz gmin z 1 grudnia 1885 roku naliczył tu 360 mieszkańców, w tym 346 ewangelików, siedmioro katolików i siedmioro Żydów (powiat kwidzyński, strona 78, pozycja 103). W tym samym wykazie ewangelików przypisano do parafii w Nebrowie Wielkim, po niemiecku Groß Nebrau, a katolików do Nowego nad Wisłą. Agathon Harnoch wymienia Bronisławowo wśród miejscowości szkolnych parafii nebrowskiej, która liczyła w 1890 roku 3980 dusz.

W 1889 roku Słownik geograficzny opisywał Bronisławowo, wówczas Schinkenberg, jako wieś w nizinach nadwiślańskich, której najbliższa stacja pocztowa znajdowała się w Rundewiese. W tym haśle obszar wsi wynosił 514 hektarów, w tym 118 hektarów roli ornej i 149 hektarów łąk. W 1885 roku stały tu 53 domy, a liczono 70 dymów, czyli gospodarstw domowych. We wsi działała szkoła ewangelicka.

Spis z 1 grudnia 1910 roku, w tym samym powiecie pod pozycją 93, notuje 690 hektarów, 86 domów mieszkalnych i 586 mieszkańców, z czego 584 niemieckojęzycznych — wśród nich 573 ewangelików, dziesięciu katolików i jeden inny chrześcijanin. W tym samym spisie dwie osoby podały polski jako język ojczysty, w tym jeden ewangelik.

Almanach parafii Prus Zachodnich z 1913 roku zalicza tę miejscowość do parafii Nebrowo Wielkie (Groß Nebrau) i podaje tu 569 ewangelików.

Źródła: Gemeindelexikon für die Provinz Westpreussen, na podstawie spisu powszechnego z 1 grudnia 1885 roku, oprac. Königliches statistisches Bureau, strona 78, pozycja 103; Gemeindelexikon für die Regierungsbezirke Allenstein, Danzig, Marienwerder, Posen, Bromberg und Oppeln, Heft III: Regierungsbezirk Marienwerder, Berlin 1912 (spis powszechny z 1 XII 1910), strona 42, pozycja 93; „Die Bau- und Kunstdenkmäler des Kreises Marienwerder östlich der Weichsel” (Die Bau- und Kunstdenkmäler der Provinz Westpreussen, z. 11), Danzig 1898, s. 88–89; wojewódzka ewidencja zabytków, arkusz gminy Sadlinki, poz. 43; L. Rhesa, „Kurzgefaßte Nachrichten von allen seit der Reformation an den evangelischen Kirchen in Westpreußen angestellten Predigern”, Königsberg 1834, s. 238; „Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich”, t. X, hasło „Schinkenberg”; E. Jacobson, „Topographisch-statistisches Handbuch für den Regierungsbezirk Marienwerder”, Danzig 1868, s. 110–111; „Die evangelischen Kirchengemeinden in Ostpreußen und Westpreußen in den Pfarr-Almanachen von 1912 und 1913”, wyd. 2, Hamburg 2000 (Sonderschrift 59), almanach Prus Zachodnich 1913, s. 70; Erich Wernicke, „Kreis Marienwerder. Aus der Geschichte des Landkreises bis zum 19. Jahrhundert”, Hamburg 1979 (Sonderschrift 42), s. 147, 150.