Bzowo (gmina Kobylnica) — rodowy cmentarz ewangelicki w parku przydworskim

Cmentarz rodowy w Bzowie, po niemiecku Besow, wydzielono w parku przydworskim, niedaleko dawnego zbiornika wodnego i po jego wschodniej stronie. Według monografii dawnych cmentarzy powiatu słupskiego założono go najprawdopodobniej jako kwaterę rodzinną z ceglanymi kryptami. Grobowca ani kaplicy dziś nie ma, a w źródłach nie znaleziono wiadomości, by kiedykolwiek stanęły; zachowały się częściowo rozebrane sklepienia krypt oraz szczątki żeliwnych krzyży z fragmentarycznie czytelnymi inskrypcjami, wskazującymi na nagrobki rodziny von Besow. Wpis do rejestru zabytków dotyczy zespołu folwarcznego z XIX i pierwszej połowy XX wieku oraz parku pałacowego, a nie samej nekropolii. Program Opieki nad Zabytkami Gminy Kobylnica na lata 2023–2026 ujmuje cmentarz w wykazie zabytków nieruchomych jako „park historyczny wraz z cmentarzem rodowym”, wpisany do rejestru zabytków pod numerem A-1684.

Bzowo było majątkiem szlacheckim w powiecie sławieńskim, w rejencji koszalińskiej i prowincji Pomorze; dziś wieś leży w powiecie słupskim, w gminie Kobylnica. Według opisu Pomorza Ludwiga Wilhelma Brüggemanna z 1784 roku Bzowo miało dom szkolny i było przypisane do kościoła w Słonowicach (Schlönwitz) w synodzie sławieńskim. W spisie z 2 grudnia 1895 roku wieś występuje jako obwód dworski, z 205 ewangelikami i bez katolików. Liczba mieszkańców wzrosła z 300 osób w 1818 roku do 541 w 1939.

Kolejność właścicieli źródła podają rozbieżnie. Według jednej wersji majątek należał do von Boehnów w latach 1529–1857, do von Blumenthalów w latach 1857–1892, od 1892 roku do Siemersów, a potem do von Boninów do parcelacji w 1931 roku. Monografia dawnych cmentarzy podaje inaczej: do 1857 roku majątek należał do rodziny von Besow, potem do von Blumenthalów, którzy sprzedali go w 1892 roku rodzinie von Bonin.

Według ksiąg adresowych majątków von Boehnowie byli właścicielami w 1870 roku, von Blumenthalowie w 1892 roku, kiedy Siemers był dzierżawcą folwarku Segenberg; w latach 1905–1911 majątek należał do Ericha von Bonina, a w 1928 roku do Albrechta von Bonina. Według księgi adresowej majątków rycerskich Pomorza z 1879 roku właścicielem majątku był von Böhn, dyrektor ziemstwa kredytowego (Landschaftsdirektor).

Ludność była ewangelicka i należała do parafii w Słonowicach, po niemiecku Groß Schlönwitz, gdzie stał kościół parafialny; w źródłach nie znaleziono kościoła w Bzowie.

W marcu 1945 roku wieś zajęła Armia Czerwona, a do 1947 roku ludność niemiecką wysiedlono.

Źródła: L. W. Brüggemann, „Ausführliche Beschreibung des gegenwärtigen Zustandes des Königl. Preußischen Herzogthums Vor- und Hinter-Pommern”, cz. II, t. 2, Stettin 1784, s. 866; P. Ellerholz, H. Lodemann, H. von Wedell, „General-Adressbuch der Ritterguts- und Gutsbesitzer im Deutschen Reiche”, z. 2: „Die Provinz Pommern”, Berlin 1879, s. 167; wojewódzka i gminna ewidencja zabytków; karty ewidencyjne Narodowego Instytutu Dziedzictwa; K. Mazurkiewicz-Palacz, „Dawne cmentarze w powiecie słupskim”, Słupsk 2013, hasło Bzowo, s. 115; pruski spis powszechny z 2 grudnia 1895 roku, powiat sławieński; Program Opieki nad Zabytkami Gminy Kobylnica na lata 2023–2026 (uchwała nr LXXIII/650/2023 z 30 listopada 2023 roku); „General-Adressbuch der Ritterguts- und Gutsbesitzer im Norddeutschen Bunde”, Berlin 1870, s. 446; P. Ellerholz, H. Lodemann, H. von Wedell, „General-Adressbuch der Ritterguts- und Gutsbesitzer im Deutschen Reiche”, z. 2: „Die Provinz Pommern”, Berlin 1879, s. 166; „Pommersches Güter-Adressbuch”, Stettin 1892, s. 146–147; „Pommersches Güter-Adressbuch”, wyd. 2, Stettin 1905, s. 158–159; „Güter-Adressbuch für die Provinz Pommern”, wyd. 3, Leipzig 1911, s. 168–169; „Parey's Handbuch des Grundbesitzes im Deutschen Reiche”, t. „Pommern”, 1928, s. 312.