Cewice — dawna kaplica ewangelicka (rozebrana w 1980 roku)

W Cewicach (po niemiecku Zewitz), siedzibie gminy w powiecie lęborskim, około 12 kilometrów na południe od Lęborka, istniała — jak podaje opis parafii na stronie diecezji pelplińskiej — poewangelicka kaplica, rozebrana w 1980 roku. W tym opisie podano, że na miejscu kaplicy wzniesiono nowy kościół rzymskokatolicki pod wezwaniem Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny. Dekretem z 28 sierpnia 1974 roku biskup Ignacy Jeż erygował parafię z siedzibą w Krępkowicach; kościół w Cewicach był w niej kościołem proparafialnym.

Wieś wzmiankowano po raz pierwszy w 1362 roku, gdy wielki mistrz krzyżacki Winrych von Kniprode nadał dobra braciom Grella; lokowano ją na prawie magdeburskim na 60 łanach. Majątek należał do rodu Grella, następnie do Demińskich, a od 1784 roku do podkomorzego Joachima Wobessera-Objezierzyckiego; w latach 1911–1945 większą jego częścią władał przedsiębiorca Rudolf Sinner z Karlsruhe. Cewice leżały półtorej mili na południowy zachód od Lęborka, w okolicy górzystej, przy trakcie pocztowym ze Słupska do Lęborka. Mieszkało tu siedmiu zagrodników; jedna z dwóch karczem, Heidekrug, stała przy trakcie, a nad Bukowiną leżał folwark Bohr — razem 27 dymów.

W 1784 roku Brüggemann przypisuje Cewice — dwa folwarki, siedmiu chłopów, dwie karczmy i nauczyciela — do parafii w Łebuni.

Przed 1945 rokiem Cewice należały do parafii ewangelickiej w Łebuni (Labuhn), w lęborskim okręgu kościelnym (Kirchenkreis Lauenburg). Franz Schultz w 1912 roku wymienia w parafii łebuńskiej tylko jeden kościół, w Łebuni. W pełnym wykazie Schultza dwudziestu czterech kościołów, czterech kaplic i trzech punktów nabożeństw w szkołach w okręgu kościelnym Lębork nie ma Cewic w żadnej postaci (F. Schultz, „Geschichte des Kreises Lauenburg in Pommern”, 1912, s. 278; zob. też s. 456–457, hasło Zewitz). Urzędowy wykaz parafii ewangelickich prowincji pomorskiej z 1924 roku także zna w parafii łebuńskiej tylko kaplicę w Maszewie Lęborskim (Groß Massow), a „Słownik historyczny miast i wsi województwa słupskiego” z 1998 roku notuje w Cewicach „kościół z 1930 roku”. W źródłach nie znaleziono druku sprzed 1945 roku, który wymieniałby kaplicę w Cewicach; poewangelicką nazywa ją opis parafii katolickiej.

W źródłach nie znaleziono, czy była to kaplica cmentarna.

Dawny cmentarz ewangelicki, niegdyś na skraju wsi, dziś niemal w jej środku (przy drodze w kierunku Maszewa Lęborskiego), zachował resztki kamiennego muru, jedno żeliwne ogrodzenie grobu, liczne podstawy krzyży oraz nieliczne obramowania grobów rodzinnych. Wyróżniają się kamienna płyta Hermanna Blockusewsky’ego, zmarłego w 1869 roku w wieku ośmiu miesięcy, oraz tablica z fragmentem pieśni „Christus der ist mein Leben. Sterben ist mein Gewinn”. Teren jest zaśmiecony. Karta ewidencyjna tego cmentarza nie zawiera opisu ani datowania. Pod koniec XIX wieku założono drugi cmentarz ewangelicki na obrzeżach wsi, w kierunku Oskowa; jego kaplicę rozebrano, groby zniwelowano, a teren służy dziś jako czynny cmentarz katolicki. Oba cmentarze figurują w gminnej ewidencji zabytków.

🟡 Źródła nie zgadzają się w jednym szczególe. Drzewiecki podaje, że ród Grella władał majątkiem do 1749 roku, a Schultz — że do około 1760 roku.

Źródła: wojewódzka i gminna ewidencja zabytków; karty ewidencyjne Narodowego Instytutu Dziedzictwa; M. Drzewiecki, „Cmentarze Ziemi Lęborskiej”; F. Schultz, „Geschichte des Kreises Lauenburg in Pommern”, 1912, s. 278 i 456–457; L. W. Brüggemann, „Ausführliche Beschreibung des gegenwärtigen Zustandes des Königl. Preußischen Herzogthums Vor- und Hinterpommern”, t. II, cz. 2, Stettin 1784, s. 1085; A. Bretschneider (oprac.), „Verzeichnis der evangelischen Pfarrstellen, Kirchen und Kapellen, der Kirchenpatrone, sowie der im Amt befindlichen evangelischen Geistlichen der Provinz Pommern mit Angabe des Besetzungsrechts der Pfarrstellen”, wyd. 4, Stettin 1924; A. Świetlicka, E. Wisławska, „Słownik historyczny miast i wsi województwa słupskiego. Przewodnik bibliograficzny”, Stowarzyszenie Bibliotekarzy Polskich, Słupsk 1998, hasło Cewice; Parafia pw. Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny w Cewicach, portal internetowy Diecezji Pelplińskiej (diecezja-pelplin.pl), odczyt z 11 października 2026 roku; L. W. Brüggemann, „Ausführliche Beschreibung des gegenwärtigen Zustandes des Königl. Preußischen Herzogthums Vor- und Hinterpommern”, t. II cz. 2, Stettin 1784, s. 1085; „Koszalińsko-Kołobrzeskie Wiadomości Diecezjalne”, 1974, nr 11, s. 314–315.