Chmieleniec — cmentarz ewangelicki

Chmieleniec — w spisach niemieckich Chmelenz — leży w gminie Łęczyce, nieopodal Bożepola Wielkiego, w pradolinie Łeby, na skraju Puszczy Wierzchucińskiej. Przed 1945 rokiem wieś leżała w powiecie lęborskim (Kreis Lauenburg i. Pom.), w rejencji koszalińskiej i prowincji Pomorze. Franz Schultz podaje dla tej wsi dawne formy nazwy: Chmelenitz, Chmellnitz (1409) i Schmelentz (1618).

Majątek należał od XVI wieku do rodziny Bochen, która przyjęła od wsi nazwisko Chmielinski i pisała się von Bochen-Chmielinski; przywilej lenny nosi datę 9 marca 1575 roku, a w 1628 roku Chmelentz wymieniono wśród wolnych dóbr panowskich. Z początkiem XVIII wieku ród ustąpił z rodzinnej siedziby: w 1756 roku gospodarzyli tu von Woedtkowie, w 1804 roku hrabia Karl von Rödern, który kupił dobra za 43 350 talarów, w 1807 roku hrabia Eugen von Krockow z linii osieckiej, od 1834 roku rodzina Schulzów, a od 1876 roku bracia von Plachetzki.

W 1784 roku Chmieleniec był siedzibą szlachecką półtorej mili na wschód-północny wschód od Lęborka, nad strumieniem wpadającym do Łeby. Obok folwarku mieszkało czterech półchłopów i sześciu zagrodników; był młyn wodny, karczma, kuźnia, cegielnia i garncarnia, a na polach sześć folwarków: Philippinenbruch, Leopoldshof, Peterhof, Charlottenhof, Antonenhof i Langenstück — razem 18 dymów, wśród znacznych dąbrów.

Wieś „hält sich jetzt zu der Dzintelitzschen Kirche, war aber ehemals zu Bresen eingepfarret” — trzymała się wtedy kościoła w Dzięcielcu, choć dawniej należała do parafii w Brzeźnie Lęborskim.

W 1876 roku osadzono w Bożepolu Wielkim duchownego pomocniczego parafii w Dzięcielcu dla doliny Łeby, a w 1900 roku utworzono w parafii drugie stanowisko proboszcza. Stefan Ramułt, przeliczając spis z 1 grudnia 1890 roku, zaliczył Chmieleniec do czterech obwodów dworskich powiatu lęborskiego o ludności przeważnie kaszubskiej: na 257 mieszkańców naliczył 159 Kaszubów, wszystkich katolików, a ewangelikami było 97 Niemców.

Spis powszechny z 2 grudnia 1895 roku zastał w obwodzie dworskim Chmelenz 82 ewangelików wobec 191 katolików. Ewangelicy należeli do parafii w Dzięcielcu, katolicy — do parafii w Rozłazinie, a urząd stanu cywilnego i obwód urzędowy mieli w Bożepolu Wielkim. W 1906 roku urzędową pisownię nazwy parafii zmieniono z Dzincelitz na Zinzelitz. Franz Schultz opisał Chmieleniec w 1912 roku jako obwód dworski o powierzchni 1044 hektarów z 250 mieszkańcami.

Grzebano tu ludzi mieszkających i pracujących w tutejszym dworze, z którego do dziś przetrwało jedno skrzydło. Na mapach cmentarz zajmuje duży obszar. W terenie zostały z niego dwa groby — zadbane, otoczone opieką rodziny: Johanny Kreft z domu Krause (1860–1958) oraz Hermana Krefta, zmarłego w 1960 roku. To niemieccy mieszkańcy wsi, którzy zostali tu po 1945 roku i spoczęli na dawnym cmentarzu ewangelickim. Reszta została zdewastowana; nagrobki zniknęły, a dawne granice zatarły się bez śladu. W maju 2015 roku grupa entuzjastów historii z Bożepola Wielkiego oczyściła teren z zarośli; pod ziemią odnaleziono wtedy kilka grobów, a miejsca po mogiłach ziemnych oznaczono. Kilkadziesiąt metrów dalej działa dziś cmentarz katolicki.

Źródła: Ewidencja cmentarzy Pomorza (Białe Karty konserwatorskie); M. Drzewiecki, „Cmentarze Ziemi Lęborskiej” (dawna witryna, kopia archiwalna z 3 sierpnia 2016 roku); F. Schultz, „Geschichte des Kreises Lauenburg in Pommern”, Lauenburg i. Pom. 1912, s. 344–345; Gemeindelexikon für die Provinz Pommern, spis powszechny z 2 grudnia 1895 roku, Kreis Lauenburg, strona 191, pozycja 74; „Kirchliches Amtsblatt des Königlichen Konsistoriums der Provinz Pommern”, roczniki 1876, 1900 i 1906; L. W. Brüggemann, „Ausführliche Beschreibung des gegenwärtigen Zustandes des Königl. Preußischen Herzogthums Vor- und Hinterpommern”, t. II cz. 2, Stettin 1784, s. 1067–1068; S. Ramułt, „Statystyka ludności kaszubskiej”, Kraków 1899, s. 196, 198.