Chocielewko — cmentarz ewangelicki

Chocielewko w gminie Nowa Wieś Lęborska dzieliło się dawniej na dwie osady: zachodnią, Chocielewo (po niemiecku Chotzlow), zwane Chocielewkiem Dolnym, i wschodnią, Witoradz (Vitröse), czyli Chocielewko Górne. Każda z osad zachowała własny cmentarz.

Pierwsze zapiski o Chocielewie pochodzą z lat 1335–1341, gdy było ono dobrem przybocznym Redkowic. Pirchowie byli tu właścicielami prawdopodobnie od 1523 roku; na hołdzie w 1658 roku reprezentowali Chocielewo Benedykt i Jerzy Pirchowie. Na cmentarzu w Chocielewku Dolnym stoi luterańska kaplica grobowa. Wzniósł ją w 1640 roku Jerzy Pierzcha (Georg von Pirch), który osadził przy niej kandydata teologii jako duchownego i zmusił poddanych, by zamiast do Janowic chodzili na nabożeństwa do niej. W kwietniu 1778 roku przyznano na melioracje wsi królewskie pieniądze łaskawe.

W 1784 roku Chocielewko leżało milę na zachód od Lęborka, nad Łebą. Obok folwarku mieszkali czterej gospodarze, pięciu zagrodników i nauczyciel — razem 12 dymów. Opis Brüggemanna z 1784 roku wymienia należącą do Pirchów kaplicę grobową z cmentarzem, na którym chowali zmarłych mieszkańcy Chocielewa i Witoradza.

Pod względem kościelnym ewangelicy należeli do parafii w Janowicach (Groß Jannewitz), a katolicy — do parafii w Lęborku. Według księgi adresowej majątków rycerskich Pomorza z 1879 roku właścicielką majątku rycerskiego Chocielewko, po niemiecku Chotzlow, była pani Kaiser. W 1879 roku majątek Chotzlow liczył 528,29 hektara i miał cegielnię. Spis powszechny z 2 grudnia 1895 roku wykazał w obwodzie dworskim Chotzlow 104 ewangelików i 10 katolików (strona 190, pozycja 77), a w osobnym wierszu obwodu dworskiego Vitröse — 190 ewangelików i 30 katolików (strona 194, pozycja 163). Po rodzinie Kaiserów, która trzymała go do 1905 roku, majątek przejęło Pomorskie Towarzystwo Ziemskie (Pommersche Landgesellschaft) ze Szczecina, parcelujące majątki pod osadnictwo; księga z 1911 roku wymienia je jako właściciela.

W 1928 roku z majątku została resztówka o powierzchni 188 hektarów, należąca do Hansa Krampa.

Kaplica w Chocielewku Dolnym zachowała się w znośnym stanie, choć nie ma dachu, a strop łukowy się zapadł i wnętrze wypełnia gruz. Po dwuspadowym dachu z ceramiczną dachówką zostały ślady na ścianie frontowej. Przed wejściem leżą nieczytelne fragmenty epitafiów. Teren porastają stare drzewa obrośnięte bluszczem. Z nagrobków zostało niewiele: kilka kamiennych podstaw krzyży, dwa nagrobki mennonickie i dwa metalowe słupki po krzyżach kaszubskich. Na skraju cmentarza stoi kamień z napisem „Ruhestätte der Familien Kramp in Churaw”, opodal mniejszy z datą 1937, a odnaleziony krzyż żeliwny upamiętnia Emilie Blumm z domu Huffnagel, zmarłą w 1897 roku, i Johanna Blumma, zmarłego w 1898.

Cmentarz w Chocielewku Górnym zajmuje teren około 60 na 50 metrów i z trzech stron otaczają go drogi; od frontu widać resztki kamiennego muru, a dwie granice wyznaczają wały ziemne. Groby leżą gęsto — można się ich doliczyć ponad 80, ułożonych na osi wschód–zachód. Przy jednym z większych ocalał kowalskiej roboty fragment metalowego ogrodzenia z rozetą kwiatową. Wśród rozpoznanych pochowanych są Hubert Lietzow, zmarły w 1938 roku, Hermine Seils z domu Gräber, zmarła w 1931, i Herman Pantel, zmarły w 1935.

Źródła: P. Ellerholz, H. Lodemann, H. von Wedell, „General-Adressbuch der Ritterguts- und Gutsbesitzer im Deutschen Reiche”, z. 2: „Die Provinz Pommern”, Berlin 1879, s. 247; M. Drzewiecki, „Cmentarze Ziemi Lęborskiej”, hasło Chocielewko — Chotzlow, Vitröse; F. Schultz, „Geschichte des Kreises Lauenburg in Pommern”, Lauenburg i. Pom. 1912, s. 347–348; pruski spis powszechny z 2 grudnia 1895 roku (strona 190, pozycja 77, i strona 194, pozycja 163); L. W. Brüggemann, „Ausführliche Beschreibung des gegenwärtigen Zustandes des Königl. Preußischen Herzogthums Vor- und Hinterpommern”, t. II cz. 2, Stettin 1784, s. 1068; „Pommersches Güter-Adressbuch”, wyd. 2, Stettin 1905, s. 126–127; „Güter-Adressbuch für die Provinz Pommern”, wyd. 3, Leipzig 1911, s. 134–135; „Landwirtschaftliches Adressbuch der Rittergüter, Güter und Höfe der Provinz Pommern”, wyd. 8, Leipzig 1928, s. 122.