Choczewo — cmentarz ewangelicki

Choczewo — po niemiecku Chottschow, a od 1937/38 roku Gotendorf — leżało przed 1945 rokiem w powiecie lęborskim (Kreis Lauenburg i. Pom.), w rejencji koszalińskiej i prowincji Pomorze. Własnego kościoła ani kaplicy ewangelickiej wieś nie miała: należała do parafii ewangelickiej w Osiekach Lęborskich (Kirchspiel Ossecken), tam też miała urząd stanu cywilnego i siedzibę okręgu urzędowego. Nekropolia, położona na lekkim wzniesieniu za dzisiejszym kościołem parafialnym Matki Bożej Królowej Polski, służyła do 1945 roku.

Pierwsza pewna wiadomość o wsi to przywilej z 1348 roku, którym Jeschko („Schwinzken Sohn”, jak podaje Schultz) otrzymał Czoczecsschow i Streczow — 47 i 30 włók — na prawie magdeburskim w miejsce dotychczasowego polskiego. W 1784 roku Choczewo leżało trzy mile na północ-północny wschód od Lęborka, nad jeziorem noszącym nazwę wsi; do wsi należała połowa jeziora. Obok folwarku mieszkali trzej gospodarze, sześciu zagrodników i nauczyciel; była kuźnia i karczma — razem 41 dymów. W okolicy rósł las bukowy, dębowy i sosnowy.

Spis powszechny z 2 grudnia 1895 roku zapisał osobno gminę wiejską Chottschow, w której mieszkało 150 ewangelików, 8 katolików i 3 Żydów, oraz obwód dworski Chottschow ze 199 ewangelikami i 5 katolikami. Katolicy podlegali parafii w Lęborku. W swojej historii powiatu lęborskiego Franz Schultz naliczył w gminie wiejskiej 255 mieszkańców, a w obwodzie dworskim o powierzchni 711 hektarów — 237.

Po wojnie teren cmentarza zniwelowano. W czerwcu 1957 roku poświęcono na dawnym cmentarzu kaplicę. W latach 1983–1989 wzniesiono tu kościół. Z dawnej nekropolii zostały kamienne obramowania mogił i kilkanaście fragmentów granitowych nagrobków z niemieckimi inskrypcjami, ustawionych przy wejściu na teren parafii, oraz kamienny postument z dwujęzyczną, niemiecko-polską tablicą upamiętniającą pochowanych tu do 1945 roku. Jej polska strona brzmi: „W dowód pamięci naszym zmarłym do 1945 r. z Choczewa i okolic. Spoczywajcie w pokoju”; niemiecka mówi o zmarłych „aus Gotendorf und Umgebung”, czyli z Choczewa i okolic, pod nazwą nadaną wsi w latach 1937/38. Osobnym miejscem jest grób dawnych właścicieli majątku, rodziny von Diezelsky, położony w lesie.

Źródła: pruski spis powszechny z 2 grudnia 1895 roku (Gemeindelexikon für die Provinz Pommern, Kreis Lauenburg, strona 187 pozycja 8 i strona 191 pozycja 76); F. Schultz, „Geschichte des Kreises Lauenburg in Pommern”, Lauenburg i. Pom. 1912, s. 345–346; Ewidencja cmentarzy Pomorza (Białe Karty konserwatorskie); Cmentarze ewangelickie Nordow (ciekocinko.pl, kulturawlesie.pl); oględziny terenowe i fotografie Dominiki Gzowskiej, 1–2 października 2026 roku; L. W. Brüggemann, „Ausführliche Beschreibung des gegenwärtigen Zustandes des Königl. Preußischen Herzogthums Vor- und Hinterpommern”, t. II cz. 2, Stettin 1784, s. 1068; Jan Wild, „Ewangelickie Pomorze — miejsca i ludzie. Osieki Lęborskie, cz. II”, „Informator Parafialny” Parafii Ewangelicko-Augsburskiej w Słupsku, nr 11 (288)/2026, s. 11 (z fotografią tablicy).