Chrzanowo — cmentarz ewangelicki

Cmentarz ewangelicki w Chrzanowie leży na niewielkim wzniesieniu przy skrzyżowaniu dróg z Chrzanowa do Żurawińca i Wysokiego. Z opisu Marka Drzewieckiego wynika, że teren otacza kamienny mur.

W 1784 roku Chrzanowo leżało półtorej mili na północny wschód od Lęborka. W pobliżu było wielkie bagno z jeziorem Schwarzesee.

Groby zwrócone są w jednym kierunku, a w części przy drodze ułożone owalnie. Pod sporym starodrzewem, wśród którego wyróżnia się okazała tuja, kryje się około dwunastu dużych grobów i piętnastu pojedynczych. Są tu też nieliczne podstawy krzyży, w tym jedna dziecięca, oraz mogiły obwiedzione polnymi kamieniami. Najstarszy odnaleziony nagrobek pochodzi z 1867 roku — to piaskowcowa płyta dziecka, Augusta Schultza.

Metalowe elementy z cmentarza zniknęły, a wraz z nimi większość napisów; ocalałe epitafia trudno dziś odszukać. Jedno mówi o pochowanych tu Auguście, zmarłym w 1918 roku, i Caroline z domu Schröder, zmarłej w 1927. Zachowały się także resztki drewnianego krzyża, konserwowanego niegdyś smołą, z metalową owalną tabliczką imienną zmarłego. Najpóźniejszy z odczytanych nagrobków, z 1943 roku, ma napis cyrylicą i upamiętnia Ukrainkę.

Chrzanowo, po niemiecku Krahnsfelde, leży w gminie Łęczyce. Powstało jako jedna z trzech kolonii założonych za Fryderyka II, z inicjatywy księcia Maurycego z Anhaltu-Dessau, w rozległym lesie świetlińskim; dwie pozostałe to Bismark i Wysokie. Franz Schultz datuje osadnictwo na 1753 rok, w każdym razie przed 1756; w haśle o samej wsi pisze o 1740 roku jako czasie osiedlenia się porucznika von Krahna, od którego wzięła się nazwa. Erbverschreibung — dziedziczny przywilej na wykarczowane cztery włóki i piętnaście mórg — porucznik otrzymał w 1766 roku.

W 1784 roku Chrzanowo składało się z jego działu oraz kolonii siedmiu rodzin; jego własne gospodarstwo, zwane Krahnshof, włączono do gminy Krahnsfelde w 1876 roku.

W spisie z 2 grudnia 1895 roku zapisano tu 127 mieszkańców — 70 mężczyzn i 57 kobiet — samych ewangelików. Parafię ewangelicką i urząd stanu cywilnego wskazuje w Brzeźnie Lęborskim (Bresin), katolicką — w Lęborku, a obwód urzędowy nosił nazwę Schweslin, czyli Świetlino. Około 1912 roku Schultz podaje dla gminy 156 mieszkańców.

🟡 Źródła nie zgadzają się w jednym szczególe. W opisie Marka Drzewieckiego cmentarz ma wymiary około 20 na 40 metrów, a ewidencja notuje przy nim powierzchnię 0,27 hektara.

Źródła: M. Drzewiecki, „Cmentarze Ziemi Lęborskiej”; Gemeindelexikon für die Provinz Pommern, spis powszechny z 2 grudnia 1895 roku, powiat lęborski, pozycja 25 wykazu gmin wiejskich; F. Schultz, „Geschichte des Kreises Lauenburg in Pommern”, 1912; Ewidencja cmentarzy Pomorza (Białe Karty konserwatorskie); L. W. Brüggemann, „Ausführliche Beschreibung des gegenwärtigen Zustandes des Königl. Preußischen Herzogthums Vor- und Hinterpommern”, t. II cz. 2, Stettin 1784, s. 1050.