Chrząstówko — cmentarz ewangelicki

Chrząstówko to niewielka osada w gminie Człuchów, położona na wschód od Chrząstowa. Cmentarz ewangelicki figuruje w wojewódzkim wykazie zabytków gminy pod pozycją 35, bez numeru rejestru i bez datowania.

Wykaz gmin z 1 grudnia 1885 roku nie zna Chrząstówka; najbliższą jednostką spisową jest sąsiednie Chrząstowo, po niemiecku Christfelde (powiat człuchowski, strona 158, pozycja 14): 638 mieszkańców, wśród nich 225 ewangelików, 402 katolików i 11 Żydów. Ewangelicy i katolicy należeli stąd do parafii w Człuchowie. Katolicka parafia człuchowska prowadziła w Chrząstowie szkołę, a Słownik geograficzny odnotowuje, że urządzono tam wikariat miejscowy z osobnym duchownym.

Według Harnocha ewangelicką gminę w Człuchowie odnowiono w 1826 roku: 1 lipca pastorem został Gustav Wiede, a w 1827 roku na ruinach zamku, przy ocalałej wieży, zbudowano nowy kościół.

Karta cmentarza z 30 września 1992 roku ocenia jego stan słowami: „nagrobki usunięte, w pełni zachowany drzewostan”. Cmentarz leżał wtedy w pobliżu dziedzińca dawnego państwowego gospodarstwa rolnego, 10 metrów od drogi dojazdowej, na wzniesieniu w kształcie kopca otoczonym wieńcem ośmiu starych lip w dobrym stanie zdrowotnym. Kolisty układ przestrzenny pozostawał czytelny, natomiast układ mogił był zatarty.

🟡 Źródła nie zgadzają się w jednym szczególe. Słownik geograficzny pisze, że pierwszy pastor przybył do Człuchowa dopiero w 1826 roku, kiedy budowano nowy kościół; Harnoch wymienia duchownych ewangelickich w Człuchowie w latach około 1560–1609.

Źródła: Ewidencja cmentarzy Pomorza (Białe Karty konserwatorskie); wojewódzka ewidencja zabytków (wykaz cmentarzy, gmina Człuchów, pozycja 35); Zabytki — Urząd Gminy w Człuchowie; Gemeindelexikon für die Provinz Westpreussen: auf Grund der Materialien der Volkszählung vom 1. Dezember 1885 und anderer amtlicher Quellen, bearb. vom Königlichen statistischen Bureau, Kreis Schlochau, s. 158–159, pozycja 14; Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich, Warszawa 1880–1902, hasło Człuchowo; A. Harnoch, „Chronik und Statistik der evangelischen Kirchen in den Provinzen Ost- und Westpreussen”, Neidenburg 1890, s. 504; karta cmentarza w Chrząstówku, oprac. H. Grecki, 1992 (Narodowy Instytut Dziedzictwa, serwis zabytek.pl).