Dziedzictwo › Katalog › Ciekocino
Kościół · powiat wejherowski
Ciekocino — kościół ewangelicki
niem. Zackenzin
- Rodzaj
- kościół (dawny ewangelicki)
- Nazwa niemiecka
- Zackenzin
- Czas budowy
- 1891
- Miejscowość
- Ciekocino, gm. Choczewo
- Dawny powiat
- Kreis Lauenburg i. Pomm. (Regierungsbezirk Köslin, Provinz Pommern)
- Powiat dziś
- wejherowski
- Parafia ewangelicka
- Kirchspiel Zackenzin (samodzielna parafia ewangelicka; własny kościół murowany z 1891 r.)
- Po 1945
- przejęty przez katolików
- Dziś
- kościół rzymskokatolicki filialny pw. śś. Piotra i Pawła

Ciekocino — po niemiecku Zackenzin, w powiecie lęborskim — było przed 1945 rokiem siedzibą samodzielnej parafii ewangelickiej. Murowany, ceglany kościół neogotycki wzniesiono tu w 1891 roku i poświęcono 18 października. Był to trzeci z trzech kościołów poświęconych w powiecie lęborskim w ciągu jednego tygodnia: 13 października w Godętowie, 16 października w Łebieniu i wreszcie w Ciekocinie.
W 1889 roku Magdalene von Braunschweig z Wolinii koło Cecenowa prowadziła na utworzenie parafii w Ciekocinie kolektę łańcuszkową, tak zwaną kolektę „kuli śniegowej” (Schneeballkollekte); w kwietniu tego roku musiała ją wstrzymać z powodu błędu pisarskiego w części listów kolektowych i prosiła, by zebrane datki przesyłać bezpośrednio do niej. Kolekta nie została doprowadzona do końca, ale według relacji z Ciekocina, ogłoszonej w „Reichsbote” 27 października 1891 roku, dała kapitał zakładowy 7000 marek. Ta sama relacja podaje, że wszystkie trzy kościoły poświęcił w dniach 14–18 października generalny superintendent Poetter, przy czym kościół w Godętowie — 14 października (w opisie wyżej: 13 października); według tej relacji środki na budowę pochodziły w większości z dobrowolnych darów.
W mowie poświęceniowej w Ciekocinie Poetter zauważył, że poświęcenia trzech kościołów w ciągu zaledwie pięciu dni nie było od czasów Ottona z Bambergu. Wszystkie trzy wyrosły z tej samej decyzji — po wizytacji generalnej w 1887 roku, gdy okazało się, że tutejsze parafie liczą po dwadzieścia i więcej wsi, a do kościoła bywa mila albo dwie drogi, utworzono sześć wikariatów, które kolejno przekształcały się w samodzielne parafie.
W 1784 roku Ciekocino leżało dwie i pół mili na północ od Lęborka, nad strumieniem. Obok folwarku mieszkało pięciu gospodarzy, dwóch zagrodników i nauczyciel; był młyn wodny o jednym biegu, karczma i kuźnia — razem 18 dymów. Wieś należała do parafii w Osiekach Lęborskich (Ossecken).
Według Słownika geograficznego Królestwa Polskiego (tom XIV, 1895) wieś Ciekocino liczyła w 1885 roku 128 mieszkańców wyznania ewangelickiego; dobra rycerskie miały 241 mieszkańców, a katolicy należeli do parafii w Lęborku. Ciekociński wikariat powstał w 1888 roku i wtedy też objął go pierwszy duchowny, Robert Johann Christian Wulff z Tribsees, ordynowany 29 kwietnia. W spisie powszechnym z 2 grudnia 1895 roku w gminie wiejskiej Zackenzin mieszkało 138 osób, wszystkie wyznania ewangelickiego; spis przypisał wieś do parafii katolickiej w Lęborku i urzędu stanu cywilnego w Sasinie.
W 1902 roku aktem z 24 października wydzielono z parafii w Osiekach Lęborskich ewangelików Ciekocina, Słajszewa i Sasina oraz obszarów dworskich Kurowa, Choczewka i Biebrowa, tworząc gminę kościelną Zackenzin. Akt wszedł w życie 1 stycznia 1903 roku i od tej daty gmina kościelna Zackenzin miała własne stanowisko proboszcza. Spis parafii pomorskich z 1932 roku podaje dla parafii 1996 dusz.
Parafia była wolna od patronatu, a pastorem był od 1 grudnia 1927 roku Werner Benkendorff. W 1933 roku przyłączono Stilo i Bergensin z parafii w Łebie, ale dwa lata później konsystorz sprostował akt, skreślając z niego dobra Bergensin. Według księgi duchownych Ernsta Müllera z 1912 roku po pierwszym wikariuszu Wulffie (1888–1889) posługiwali w Ciekocinie: Otto Funk (1889–1890), Hermann Scheske (1890–1892), Albert Platzer (1892–1896), Georg Platzer (1896–1904, od 1903 roku jako pastor) i Ferdinand Hirt (od 1905 roku).
W grudniu 1904 roku ogłoszono, że probostwo w Ciekocinie jest wolne i od 1 stycznia zostanie obsadzone w drodze wyboru przez połączone organy gminy kościelnej, z uposażeniem podstawowym 1800 marek i 300 marek dodatku mieszkaniowego; w styczniu 1905 roku pastorem mianowano wikariusza Hirta z Gieselitz (tak podaje prasa; według Müllera Hirt był od 1 czerwca 1904 roku wikariuszem w Giesebitz, w synodzie Stolp-Altstadt).
W 1925 roku wśród 441 mieszkańców naliczono 419 ewangelików i 11 katolików, a w 1939 roku wieś liczyła 339 osób. Katolicy podlegali parafii w Wierzchucinie.
Na początku marca 1945 roku wieś zajęła Armia Czerwona, a ludność niemiecką wysiedlono. Świątynię przejął Kościół rzymskokatolicki; dziś jest to kościół filialny pod wezwaniem świętych Piotra i Pawła. Do rejestru zabytków województwa pomorskiego wpisano go 16 maja 1988 roku pod numerem A-1221.
Źródła: „Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich”, t. XIV, hasło „Zakoniczyno”; E. Müller, „Die evangelischen Geistlichen Pommerns”, cz. II, Stettin 1912, s. 259–260; wojewódzka i gminna ewidencja zabytków; karty ewidencyjne Narodowego Instytutu Dziedzictwa; rejestr zabytków nieruchomych województwa pomorskiego; F. Schultz, „Geschichte des Kreises Lauenburg in Pommern”, 1912; Ernst Müller, „Die evangelischen Geistlichen Pommerns”, część II, Stettin 1912, s. 259–260; „Kirchliches Amtsblatt” konsystorza ewangelickiego prowincji Pomorze, roczniki 1869–1943 (akty z 24 X 1902, 29 XI 1933 i 23 V 1935); Gemeindelexikon für die Provinz Pommern (spis powszechny z 2 XII 1895), Kreis Lauenburg, strony 188–189, pozycja 64; L. W. Brüggemann, „Ausführliche Beschreibung des gegenwärtigen Zustandes des Königl. Preußischen Herzogthums Vor- und Hinterpommern”, t. II cz. 2, Stettin 1784, s. 1085; „Das Evangelische Pommern”, cz. II, Stettin 1932, s. 114; „Der Reichsbote” (Berlin), 13 kwietnia 1889 roku, s. 8 (obraz strony: Staatsbibliothek zu Berlin, Deutsches Zeitungsportal); „Der Reichsbote” (Berlin), 27 października 1891 roku, s. 10 (obraz strony: Staatsbibliothek zu Berlin, Deutsches Zeitungsportal); „Der Reichsbote” (Berlin), 9 grudnia 1904 roku, s. 2 (obraz strony: Staatsbibliothek zu Berlin, Deutsches Zeitungsportal); „Tägliche Rundschau” (Berlin), 15 stycznia 1905 roku, s. 22 (obraz strony: Staatsbibliothek zu Berlin, Deutsches Zeitungsportal).
Pinezka wskazana przez dokumentalistę cmentarzy albo sprawdzona na miejscu. (M. Drzewiecki — położenie wskazane przez autora opracowania „Cmentarze Ziemi Lęborskiej”; zgodny z dotychczasowym)
Źródła
- Ciekocino — kościół ewangelicki, ob. rzym.-kat. fil. pw. śś. Piotra i Pawła (Zabytek.pl)
- F. Schultz, Geschichte des Kreises Lauenburg in Pommern (1912)
- „Kirchliches Amtsblatt” konsystorza ewangelickiego prowincji Pomorze, roczniki 1869–1943
- E. Müller, „Die evangelischen Geistlichen Pommerns”, cz. II, Stettin 1912, s. 259
- „Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich”, t. XIV, hasło „Zakoniczyno”
- L. W. Brüggemann, „Ausführliche Beschreibung des gegenwärtigen Zustandes des Königl. Preußischen Herzogthums Vor- und Hinterpommern”, t. II cz. 2, Stettin 1784, s. 1085
- „Das Evangelische Pommern”, cz. II: „Behörden, Kirchen, Pfarrstellen, Geistliche, Anstalten und Vereine”, wyd. Evangelischer Pfarrerverein der Provinz Pommern, Stettin 1932, s. 114
- „Der Reichsbote” (Berlin), 13 kwietnia 1889 roku, s. 8 (obraz strony: Staatsbibliothek zu Berlin, Deutsches Zeitungsportal)
- „Der Reichsbote” (Berlin), 27 października 1891 roku, s. 10 (obraz strony: Staatsbibliothek zu Berlin, Deutsches Zeitungsportal)
- „Der Reichsbote” (Berlin), 9 grudnia 1904 roku, s. 2 (obraz strony: Staatsbibliothek zu Berlin, Deutsches Zeitungsportal)
- „Tägliche Rundschau” (Berlin), 15 stycznia 1905 roku, s. 22 (obraz strony: Staatsbibliothek zu Berlin, Deutsches Zeitungsportal)
Metryczka
- Identyfikator w atlasie
- KOS-0223
- Stan weryfikacji
- sprawdzony w źródłach
- Pewność ustaleń
- wysoka