Dziedzictwo › Katalog › Ciekocino

Kościół · powiat wejherowski

Ciekocino — kościół ewangelicki

niem. Zackenzin

Rodzaj
kościół (dawny ewangelicki)
Nazwa niemiecka
Zackenzin
Czas budowy
1891
Miejscowość
Ciekocino, gm. Choczewo
Dawny powiat
Kreis Lauenburg i. Pomm. (Regierungsbezirk Köslin, Provinz Pommern)
Powiat dziś
wejherowski
Parafia ewangelicka
Kirchspiel Zackenzin (samodzielna parafia ewangelicka; własny kościół murowany z 1891 r.)
Po 1945
przejęty przez katolików
Dziś
kościół rzymskokatolicki filialny pw. śś. Piotra i Pawła
Wycinek niemieckiej mapy topograficznej 1:25 000
Kółko wskazuje położenie obiektu. Niemiecka mapa topograficzna 1:25 000 z lat około 1900–1940 (Messtischblatt; Mapster / Archiwum Map WIG).

Ciekocino — po niemiecku Zackenzin, w powiecie lęborskim — było przed 1945 rokiem siedzibą samodzielnej parafii ewangelickiej. Murowany, ceglany kościół neogotycki wzniesiono tu w 1891 roku i poświęcono 18 października. Był to trzeci z trzech kościołów poświęconych w powiecie lęborskim w ciągu jednego tygodnia: 13 października w Godętowie, 16 października w Łebieniu i wreszcie w Ciekocinie.

W 1889 roku Magdalene von Braunschweig z Wolinii koło Cecenowa prowadziła na utworzenie parafii w Ciekocinie kolektę łańcuszkową, tak zwaną kolektę „kuli śniegowej” (Schneeballkollekte); w kwietniu tego roku musiała ją wstrzymać z powodu błędu pisarskiego w części listów kolektowych i prosiła, by zebrane datki przesyłać bezpośrednio do niej. Kolekta nie została doprowadzona do końca, ale według relacji z Ciekocina, ogłoszonej w „Reichsbote” 27 października 1891 roku, dała kapitał zakładowy 7000 marek. Ta sama relacja podaje, że wszystkie trzy kościoły poświęcił w dniach 14–18 października generalny superintendent Poetter, przy czym kościół w Godętowie — 14 października (w opisie wyżej: 13 października); według tej relacji środki na budowę pochodziły w większości z dobrowolnych darów.

W mowie poświęceniowej w Ciekocinie Poetter zauważył, że poświęcenia trzech kościołów w ciągu zaledwie pięciu dni nie było od czasów Ottona z Bambergu. Wszystkie trzy wyrosły z tej samej decyzji — po wizytacji generalnej w 1887 roku, gdy okazało się, że tutejsze parafie liczą po dwadzieścia i więcej wsi, a do kościoła bywa mila albo dwie drogi, utworzono sześć wikariatów, które kolejno przekształcały się w samodzielne parafie.

W 1784 roku Ciekocino leżało dwie i pół mili na północ od Lęborka, nad strumieniem. Obok folwarku mieszkało pięciu gospodarzy, dwóch zagrodników i nauczyciel; był młyn wodny o jednym biegu, karczma i kuźnia — razem 18 dymów. Wieś należała do parafii w Osiekach Lęborskich (Ossecken).

Według Słownika geograficznego Królestwa Polskiego (tom XIV, 1895) wieś Ciekocino liczyła w 1885 roku 128 mieszkańców wyznania ewangelickiego; dobra rycerskie miały 241 mieszkańców, a katolicy należeli do parafii w Lęborku. Ciekociński wikariat powstał w 1888 roku i wtedy też objął go pierwszy duchowny, Robert Johann Christian Wulff z Tribsees, ordynowany 29 kwietnia. W spisie powszechnym z 2 grudnia 1895 roku w gminie wiejskiej Zackenzin mieszkało 138 osób, wszystkie wyznania ewangelickiego; spis przypisał wieś do parafii katolickiej w Lęborku i urzędu stanu cywilnego w Sasinie.

W 1902 roku aktem z 24 października wydzielono z parafii w Osiekach Lęborskich ewangelików Ciekocina, Słajszewa i Sasina oraz obszarów dworskich Kurowa, Choczewka i Biebrowa, tworząc gminę kościelną Zackenzin. Akt wszedł w życie 1 stycznia 1903 roku i od tej daty gmina kościelna Zackenzin miała własne stanowisko proboszcza. Spis parafii pomorskich z 1932 roku podaje dla parafii 1996 dusz.

Parafia była wolna od patronatu, a pastorem był od 1 grudnia 1927 roku Werner Benkendorff. W 1933 roku przyłączono Stilo i Bergensin z parafii w Łebie, ale dwa lata później konsystorz sprostował akt, skreślając z niego dobra Bergensin. Według księgi duchownych Ernsta Müllera z 1912 roku po pierwszym wikariuszu Wulffie (1888–1889) posługiwali w Ciekocinie: Otto Funk (1889–1890), Hermann Scheske (1890–1892), Albert Platzer (1892–1896), Georg Platzer (1896–1904, od 1903 roku jako pastor) i Ferdinand Hirt (od 1905 roku).

W grudniu 1904 roku ogłoszono, że probostwo w Ciekocinie jest wolne i od 1 stycznia zostanie obsadzone w drodze wyboru przez połączone organy gminy kościelnej, z uposażeniem podstawowym 1800 marek i 300 marek dodatku mieszkaniowego; w styczniu 1905 roku pastorem mianowano wikariusza Hirta z Gieselitz (tak podaje prasa; według Müllera Hirt był od 1 czerwca 1904 roku wikariuszem w Giesebitz, w synodzie Stolp-Altstadt).

W 1925 roku wśród 441 mieszkańców naliczono 419 ewangelików i 11 katolików, a w 1939 roku wieś liczyła 339 osób. Katolicy podlegali parafii w Wierzchucinie.

Na początku marca 1945 roku wieś zajęła Armia Czerwona, a ludność niemiecką wysiedlono. Świątynię przejął Kościół rzymskokatolicki; dziś jest to kościół filialny pod wezwaniem świętych Piotra i Pawła. Do rejestru zabytków województwa pomorskiego wpisano go 16 maja 1988 roku pod numerem A-1221.

Źródła: „Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich”, t. XIV, hasło „Zakoniczyno”; E. Müller, „Die evangelischen Geistlichen Pommerns”, cz. II, Stettin 1912, s. 259–260; wojewódzka i gminna ewidencja zabytków; karty ewidencyjne Narodowego Instytutu Dziedzictwa; rejestr zabytków nieruchomych województwa pomorskiego; F. Schultz, „Geschichte des Kreises Lauenburg in Pommern”, 1912; Ernst Müller, „Die evangelischen Geistlichen Pommerns”, część II, Stettin 1912, s. 259–260; „Kirchliches Amtsblatt” konsystorza ewangelickiego prowincji Pomorze, roczniki 1869–1943 (akty z 24 X 1902, 29 XI 1933 i 23 V 1935); Gemeindelexikon für die Provinz Pommern (spis powszechny z 2 XII 1895), Kreis Lauenburg, strony 188–189, pozycja 64; L. W. Brüggemann, „Ausführliche Beschreibung des gegenwärtigen Zustandes des Königl. Preußischen Herzogthums Vor- und Hinterpommern”, t. II cz. 2, Stettin 1784, s. 1085; „Das Evangelische Pommern”, cz. II, Stettin 1932, s. 114; „Der Reichsbote” (Berlin), 13 kwietnia 1889 roku, s. 8 (obraz strony: Staatsbibliothek zu Berlin, Deutsches Zeitungsportal); „Der Reichsbote” (Berlin), 27 października 1891 roku, s. 10 (obraz strony: Staatsbibliothek zu Berlin, Deutsches Zeitungsportal); „Der Reichsbote” (Berlin), 9 grudnia 1904 roku, s. 2 (obraz strony: Staatsbibliothek zu Berlin, Deutsches Zeitungsportal); „Tägliche Rundschau” (Berlin), 15 stycznia 1905 roku, s. 22 (obraz strony: Staatsbibliothek zu Berlin, Deutsches Zeitungsportal).

Położenie: 54,7561° N, 17,7882° E Pokaż w atlasie →

Pinezka wskazana przez dokumentalistę cmentarzy albo sprawdzona na miejscu. (M. Drzewiecki — położenie wskazane przez autora opracowania „Cmentarze Ziemi Lęborskiej”; zgodny z dotychczasowym)

Źródła

  1. Ciekocino — kościół ewangelicki, ob. rzym.-kat. fil. pw. śś. Piotra i Pawła (Zabytek.pl)
  2. F. Schultz, Geschichte des Kreises Lauenburg in Pommern (1912)
  3. „Kirchliches Amtsblatt” konsystorza ewangelickiego prowincji Pomorze, roczniki 1869–1943
  4. E. Müller, „Die evangelischen Geistlichen Pommerns”, cz. II, Stettin 1912, s. 259
  5. „Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich”, t. XIV, hasło „Zakoniczyno”
  6. L. W. Brüggemann, „Ausführliche Beschreibung des gegenwärtigen Zustandes des Königl. Preußischen Herzogthums Vor- und Hinterpommern”, t. II cz. 2, Stettin 1784, s. 1085
  7. „Das Evangelische Pommern”, cz. II: „Behörden, Kirchen, Pfarrstellen, Geistliche, Anstalten und Vereine”, wyd. Evangelischer Pfarrerverein der Provinz Pommern, Stettin 1932, s. 114
  8. „Der Reichsbote” (Berlin), 13 kwietnia 1889 roku, s. 8 (obraz strony: Staatsbibliothek zu Berlin, Deutsches Zeitungsportal)
  9. „Der Reichsbote” (Berlin), 27 października 1891 roku, s. 10 (obraz strony: Staatsbibliothek zu Berlin, Deutsches Zeitungsportal)
  10. „Der Reichsbote” (Berlin), 9 grudnia 1904 roku, s. 2 (obraz strony: Staatsbibliothek zu Berlin, Deutsches Zeitungsportal)
  11. „Tägliche Rundschau” (Berlin), 15 stycznia 1905 roku, s. 22 (obraz strony: Staatsbibliothek zu Berlin, Deutsches Zeitungsportal)

Metryczka

Identyfikator w atlasie
KOS-0223
Stan weryfikacji
sprawdzony w źródłach
Pewność ustaleń
wysoka
Opis powstał z kwerendy źródłowej dla atlasu dziedzictwa ewangelickiego Pomorza. Zawiera wyłącznie fakty potwierdzone w wymienionych źródłach; szczegóły niepewne oznaczono [?]. Uwagi i sprostowania: lukasz@plexisystem.pl.