Ciepłe — cmentarz ewangelicki

Ciepłe, po niemiecku Warmhof, to dawna wieś folwarczna nad Wisłą, tuż na północ od Gniewu. Słownik geograficzny ma dla tej wsi osobne hasło, w którym nazywa ją osadą bardzo starą i wspomina odkryte w jej obrębie groby pogańskie. Według Słownika w 1229 roku książę Wracisław zapisał wieś wraz z całą ziemią gniewską klasztorowi cystersów w Oliwie, a w 1282 roku książę Mściwój II odstąpił ją krzyżakom; niemiecką nazwę Warmhof nadano jej w 1860 roku. Do 1918 roku należała do powiatu kwidzyńskiego (Kreis Marienwerder) w rejencji kwidzyńskiej, w Prusach Zachodnich, miała własny urząd stanu cywilnego, a jej mieszkańcy — i ewangelicy, i katolicy — należeli do parafii w Gniewie. W latach 1920–1939 Ciepłe leżało w granicach II Rzeczypospolitej, najpierw w powiecie gniewskim, potem tczewskim. W latach 1939–1945 wieś była pod okupacją niemiecką.

Zmarłych z Ciepłego zapisywano w Gniewie. Tamtejsza parafia ewangelicka prowadziła osobne rejestry pogrzebowe dla gminy wiejskiej od 1783 roku; około 1890 roku liczyła 3052 dusze, a jej kościół na rynku poświęcono 3 sierpnia 1823 roku, w dzień urodzin króla. Ciepłe było jednym z jej okręgów szkolnych — Harnoch wymienia Warmhof wśród miejscowości parafii, w których była szkoła. Harnoch naliczył w granicach tej parafii dwadzieścia cztery cmentarze prywatne, nie podając ich nazw.

W 1868 roku urzędowy podręcznik rejencji kwidzyńskiej opisywał Warmhof jako wieś. Notował tu 20 domów mieszkalnych i 265 mieszkańców, w tym 52 ewangelików, 212 katolików i jedną osobę innego wyznania. W tym czasie miejscowość miała własny okręg szkolny. W 1885 roku wieś liczyła 180 mieszkańców, w 1905 roku 205, a w 1943 roku 275. Spis grudniowy z 1885 roku notuje 98 mężczyzn i 82 kobiety, wśród nich 23 ewangelików i 157 katolików.

W księgach z lat 1891–1909 Ciepłe nie ma osobnego majątku; Niekammer z 1912 roku wymienia tylko gospodarstwo „Warmhof, Abbau” o 95 hektarach, należące do Maxa Kirschsteina. W 1928 roku największe grunty we wsi mieli Fiebelkornowie: Arnold, Kurt i Maks, razem ponad 600 hektarów. W 1937 roku 175 hektarów Zofii Fiebelkorn wpisano do wykazu nieruchomości przeznaczonych do przymusowego wykupu. Do 1938 roku przymusowo wykupiono od Kurta Fibelkorna prawie 149 hektarów.

Ewidencja konserwatorska wymienia tutejszy cmentarz ewangelicki pod pozycją 26 dla powiatu tczewskiego i gminy Gniew, ale podaje samą nazwę obiektu — bez położenia, bez roku założenia, bez oceny stanu. Karta cmentarza z 30 września 1985 roku ocenia jego stan słowami: „Zły. Nagrobków brak. Jedyny metalowy krzyż w złym stanie”. Cmentarz o powierzchni ośmiu arów leżał po zachodniej stronie wsi, przy zakręcie polnej drogi do Przeczek, a jego układ był już wtedy nieczytelny.

W 1985 roku rozpoznano sześć umocnionych mogił i jedną starą brzozę o średnicy pnia stu dziesięciu centymetrów. Najstarszy zachowany nagrobek, metalowy krzyż, upamiętniał Hermanna Reinholda Steckmanna, zmarłego 17 maja 1853 roku.

Almanach parafii Prus Zachodnich z 1913 roku zalicza tę miejscowość do parafii Gniew (Mewe) i podaje tu 34 ewangelików.

Źródła: Ewidencja cmentarzy Pomorza (Białe Karty konserwatorskie), powiat tczewski, gmina Gniew, pozycja 26; Gemeindelexikon für die Provinz Westpreussen: auf Grund der Materialien der Volkszählung vom 1. Dezember 1885 und anderer amtlicher Quellen, bearb. vom Königlichen statistischen Bureau, Kreis Marienwerder, s. 80–81, poz. 117; A. Harnoch, Chronik und Statistik der evangelischen Kirchen in den Provinzen Ost- und Westpreussen (1890), hasło „Mewe”; Cmentarze ewangelickie Kociewia i Chojnic (Wikipedia, GOK Chojnice, zabytek.pl); karta cmentarza w Ciepłem, oprac. A. Haase, A. Haase, Gdańsk 1985 (Narodowy Instytut Dziedzictwa, serwis zabytek.pl); E. Seyfert (oprac.), „Güter-Adreßbuch für die Provinz Westpreußen” (Niekammer's Güter-Adreßbücher, t. II), wyd. 2, Leipzig 1912, s. 156–157; Wykaz imienny nieruchomości ziemskich przeznaczonych do przymusowego wykupu, Dz.U. 1937 nr 10 poz. 74, pozycja 215; „Pomorski Dziennik Wojewódzki” 1938, nr 14; „Księga adresowa Polski (wraz z w. m. Gdańskiem) dla handlu, przemysłu, rzemiosł i rolnictwa”, Warszawa 1928, s. 1143; E. Jacobson, „Topographisch-statistisches Handbuch für den Regierungsbezirk Marienwerder”, Danzig 1868, s. 112–113; Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich, t. I, Warszawa 1880, hasło „Ciepłe”; „Die evangelischen Kirchengemeinden in Ostpreußen und Westpreußen in den Pfarr-Almanachen von 1912 und 1913”, wyd. 2, Hamburg 2000 (Sonderschrift 59), almanach Prus Zachodnich 1913, s. 70.