Czarna Dąbrówka — cmentarz ewangelicki

Cmentarz ewangelicki w Czarnej Dąbrówce założono w XIX wieku; najstarszy odczytany nagrobek upamiętnia zmarłego w 1913 roku Rudolfa Stenzla. Cmentarz zajmuje niewielką działkę o powierzchni około 0,06 hektara, mniej więcej 250 metrów od zabudowań; prowadzi do niego droga leśna odbijająca około 200 metrów na zachód od szosy z Jasienia. W dokumentacji z 2017 roku odnotowano na nim rozrzucone bloki kamienne i fundamenty krzyży; teren, przetrzebiony wycinką około 2008 roku, znów zarasta lasem i bluszczem.

W 1784 roku Czarna Dąbrówka liczyła 15 dymów; mieszkańcy łowili w Łupawie pstrągi i ryby nazwane w druku „Muränen”. Wieś należała do parafii w Nożynie (Groß-Nossin) w synodzie słupskim.

Czarna Dąbrówka, po niemiecku Schwarz Damerkow, była wsią szlachecką lokowaną w 1346 roku; przed 1945 rokiem leżała w powiecie słupskim, w rejencji koszalińskiej prowincji Pomorze. W 1457 roku należała, razem z Kleschinz i Sochow, do Martina von Puttkamera; później trzymali ją Zitzewitzowie, a w XVI i XVII wieku von Lettowowie, von Wobeserowie i von Stojentinowie. W zbiorze dokumentów ziemi bytowskiej zachowało się królewskie potwierdzenie z 30 kwietnia 1670 roku dla trzydziestu łanów „w polu Czarna Dąbrowa w dystrykcie bytowskim”, nadanych niegdyś przez wielkiego mistrza krzyżackiego na dziedzicznym prawie magdeburskim i trzymanych potem przez Dąbrowskich alias Mądrzewskich; w źródłach nie znaleziono rozstrzygnięcia, czy zapis dotyczy tej wsi.

Wykaz miejscowości parafii Groß-Nossin u Ernsta Müllera wymienia Schwarz-Damerkow. Sama parafia do 1817 roku należała do synodu słupskiego, następnie do synodu kołczygłowskiego (Alt Kolziglow), w 1871 roku zaś przeszła do bytowskiego. W Nożynie kolatorem był każdorazowy właściciel dóbr nożyńskich. Kościół w Nożynie spłonął w 1638 roku, w czasie zapustów, wraz ze wszystkimi budynkami parafialnymi; odbudowa się przeciągała: w 1644 roku wzniesiono drewnianą konstrukcję kościoła, która jeszcze przez kilka lat stała bez dachu. Własny kościół Czarna Dąbrówka otrzymała w 1936 roku; budowa kosztowała 26 000 marek, a państwo pruskie przyznało na nią 7000 marek zapomogi. Gmina kościelna pozostała w parafii Nożyno i w bytowskim okręgu kościelnym.

Spis powszechny z 2 grudnia 1895 roku ujął wieś w dwóch pozycjach: w gminie wiejskiej naliczono 314 ewangelików i dziesięcioro Żydów, w obwodzie dworskim 134 ewangelików i 16 katolików; urząd stanu cywilnego i okręg urzędowy mieściły się w samej wsi, a nielicznych katolików przypisano do parafii w Lęborku. W 1925 roku mieszkały tu 22 osoby wyznania katolickiego, czyli 3,4 procent ludności; w 1939 roku wieś liczyła 686 mieszkańców.

Wojska radzieckie zajęły wieś 9 marca 1945 roku, a dawnych mieszkańców wysiedlono w latach 1945–1947. 6 stycznia 1947 roku miejscową świątynię przejął Kościół rzymskokatolicki, a nagrobki na cmentarzu w większości usunięto i zwalono.

🟡 Źródła nie zgadzają się w kilku szczegółach. Punkt wskazany przez Marka Drzewieckiego leży jednak w lesie po wschodniej stronie tej drogi.

Źródła: Ewidencja cmentarzy Pomorza (Białe Karty konserwatorskie); Czarna Dąbrówka (województwo pomorskie) — FotoExploracje; Jan Wild, „Ewangelickie Pomorze — miejsca i ludzie”, Informator Parafialny Parafii EA w Słupsku nr 6–8/2023; Ernst Müller, „Die evangelischen Geistlichen Pommerns”, część II, Stettin 1912, hasło Groß-Nossin, s. 72–73; pruski spis powszechny z 2 grudnia 1895 roku; Reinhold Cramer, „Geschichte der Lande Lauenburg und Bütow”, Urkundenbuch, Königsberg 1858; Informator Parafialny Parafii Ewangelicko-Augsburskiej w Słupsku; K.-H. Pagel, „Der Landkreis Stolp in Pommern. Zeugnisse seiner deutschen Vergangenheit”, Lubeka 1989, hasło Schwarz Damerkow, s. 895–898; A. Świetlicka, E. Wisławska, Słownik historyczny miast i wsi województwa słupskiego. Przewodnik bibliograficzny, Słupsk 1998, hasło Kołczygłowy, s. 99; M. Giedz, „Czarna Dąbrówka. Własność rodu Puttkamerów”, „Solidarność” (solidarnosc.gda.pl); L. W. Brüggemann, „Ausführliche Beschreibung des gegenwärtigen Zustandes des Königl. Preußischen Herzogthums Vor- und Hinterpommern”, t. II cz. 2, Stettin 1784, s. 957–958.