Czarna Dąbrówka — kościół ewangelicki (Schwarz Damerkow)

Kościół w Czarnej Dąbrówce, po niemiecku Schwarz Damerkow, zbudowano jako świątynię ewangelicką w 1936 roku. Po wojnie, 6 stycznia 1947 roku, przejął go i poświęcił Kościół rzymskokatolicki; dziś jest siedzibą parafii pod wezwaniem świętego Stanisława Kostki.

Czarna Dąbrówka to dawna wieś szlachecka. W 1346 roku lokowali ją Krzyżacy; w 1457 roku należała do Martina von Puttkamera, a w XVI i XVII wieku była lennem rodów von Lettow, von Wobeser i von Stojentin, a potem znów przeszła w ręce Puttkamerów. Do 1945 roku leżała w powiecie słupskim i była gospodarczym ośrodkiem jego południowo-wschodniej części, ze stacją na linii kolejowej z Bytowa do Lęborka.

W 1784 roku Czarna Dąbrówka liczyła 15 dymów; mieszkańcy łowili w Łupawie pstrągi i ryby nazwane w druku „Muränen”. Wieś należała do parafii w Nożynie (Groß-Nossin) w synodzie słupskim.

W wykazie Ernsta Müllera (1912) parafia w Nożynie do 1817 roku była w synodzie słupskim, potem w kołczygłowskim, a w 1871 roku, przy podziale synodu kołczygłowskiego, przyłączono ją do bytowskiego. W Nożynie prawo obsadzania duchownego miał właściciel tamtejszych dóbr.

Spis z 2 grudnia 1895 roku wykazał w gminie wiejskiej 314 ewangelików i dziesięciu Żydów, bez katolików, a w obwodzie dworskim 134 ewangelików i szesnastu katolików, przypisanych do parafii w Lęborku. Karl-Heinz Pagel podaje, że w 1925 roku we wsi mieszkało 22 katolików, czyli 3,4% mieszkańców, a ludność była w przeważającej części ewangelicka.

Kościół w Czarnej Dąbrówce kosztował 26 000 marek, z czego 7000 pokrył jednorazowy zasiłek pruskiego ministerstwa do spraw wyznań. Konsystorz w Szczecinie, prosząc 19 lipca 1935 roku o to wsparcie, uzasadniał budowę brakiem jakiejkolwiek sali kościelnej we wsi, ale także względami narodowymi na pograniczu. W 1936 roku utworzono tu gminę kościelną, która pozostała częścią parafii w Nożynie i okręgu kościelnego bytowskiego. Do dziś zachowała się księga pamiątkowa świątyni z hasłem „Wznosimy pracą i ofiarą” i 83 podpisami parafian. Jednym z inicjatorów przedsięwzięcia był nauczyciel Max Pieper, starszy kościoła, któremu księgę dedykował ewangelicki proboszcz z Nożyna, ksiądz Winfried Behling, duszpasterz tej parafii w latach 1933–1945.

Pagel podaje też, że 9 marca 1945 roku wieś zajęły wojska radzieckie. Mieszkańców wysiedlono w latach 1945–1947. Później odnaleziono 430 z nich w RFN i 154 w NRD. Straty wyniosły 28 poległych, 25 zmarłych cywilów i 98 zaginionych.

Strona diecezji pelplińskiej podaje, że po poświęceniu kościół włączono do użytku jako filię parafii Kozin, a parafię pod wezwaniem świętego Stanisława Kostki erygował biskup koszalińsko-kołobrzeski 25 stycznia 1978 roku.

Źródła: Ernst Müller, „Die evangelischen Geistlichen Pommerns von der Reformation bis zur Gegenwart”, Teil II: Regierungsbezirk Köslin, Stettin 1912, s. 73; wykaz gmin prowincji Pomorze według spisu powszechnego z 2 grudnia 1895 roku, powiat słupski, strona 168 pozycja 15 i strona 176 pozycja 173; Jan Wild, „Ewangelickie Pomorze — miejsca i ludzie”, Informator Parafialny Parafii Ewangelicko-Augsburskiej w Słupsku nr 6–8/2023; „Czarna Dąbrówka. Własność rodu Puttkamerów”, Solidarność Gdańsk; K.-H. Pagel, „Der Landkreis Stolp in Pommern”, Lubeka 1989, hasła Schwarz Damerkow (s. 895–898) i Groß Nossin (s. 533–538); dziennik urzędowy konsystorza prowincji Pomorze („Kirchliches Amtsblatt”), rocznik 1871, obwieszczenie z 14 lutego 1871 roku o podziale synodu Alt-Colziglow; wykaz parafii na stronie diecezji pelplińskiej (odczyt 13 października 2026 roku); L. W. Brüggemann, „Ausführliche Beschreibung des gegenwärtigen Zustandes des Königl. Preußischen Herzogthums Vor- und Hinterpommern”, t. II cz. 2, Stettin 1784, s. 957–958.