Czarnocin — cmentarz ewangelicki nad Wierzycą

Drugi cmentarz ewangelicki Czarnocina leży na terenie leśnym, na południowo-wschodnim brzegu Wierzycy, około 2,8 kilometra od wsi w kierunku północno-wschodnim. Program opieki nad zabytkami miasta i gminy Skarszewy na lata 2024–2027 wymienia go jako cmentarz ewangelicki o powierzchni 0,13 ha. Wojewódzka ewidencja zabytków wymienia go pod pozycją 76 arkusza gminy Skarszewy. Stan jest bardzo zły — pozostało kilka mogił obramowanych polnymi kamieniami.

Pierwszy, o powierzchni 0,06 hektara, leży po południowo-wschodniej stronie drogi ze Skarszew do Kleszczewa, przy drodze do Czarnocina. Pierwszy cmentarz leży około 400 metrów od wsi w kierunku północno-zachodnim. Jego granice zatarły się zupełnie, a na części terenu urządzono przystanek autobusowy. To pozycja 75 tej samej ewidencji.

Słownik geograficzny podaje 355 katolików i 144 ewangelików. W spisie z 30 września 1921 roku naliczono 433 mieszkańców, w tym 82 ewangelików i 351 katolików. Wierni należeli do parafii ewangelickiej w Skarszewach (Schöneck). Ani kościoła, ani domu modlitwy we wsi nie było. Agathon Harnoch wymienia Czarnocin i Czarnocińskie Piece wśród miejscowości szkolnych parafii skarszewskiej. W tej parafii Harnoch naliczył 6403 dusze i osiem cmentarzy ewangelickich, nie wskazując, w których wsiach leżały.

Według Słownika geograficznego już w 1198 roku Czarnocin wraz z całą okolicą Skarszew i Starogardu został darowany joannitom. W tym samym haśle zapisano, że w 1828 roku rząd pruski wydał wieś włościanom w wieczystą dzierżawę. Według tego samego hasła było tu pod koniec XIX wieku 27 posiadłości i dziesięciu chałupników, 1061 mórg roli i pięćdziesiąt domów mieszkalnych. Po 1945 roku ludność niemiecka opuściła Czarnocin i oba cmentarze uległy dewastacji.

W 1772 roku królewski folwark w Czarnocinie był w sześcioletniej dzierżawie za 333 talary 30 groszy, a ludność była mieszanego wyznania. Czarnoczin-Ofen trzymał od 1771 roku w dzierżawie wieczystej na pięćdziesiąt lat von Prądzyński; tam wszyscy mieszkańcy byli katolikami.

Źródła: wojewódzka ewidencja zabytków, arkusz gminy Skarszewy, pozycje 75 i 76; Ewidencja cmentarzy Pomorza (Białe Karty konserwatorskie); Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich, t. I, hasło „Czarnocin”; Skorowidz miejscowości Rzeczypospolitej Polskiej, t. XI: Województwo pomorskie, Warszawa 1926 (spis z 30 września 1921 roku), powiat kościerski, s. 30, poz. 5; A. Harnoch, „Chronik und Statistik der evangelischen Kirchen in den Provinzen Ost- und Westpreussen”, Neidenburg 1890, s. 458 (parafia Schöneck); Program Opieki nad Zabytkami miasta i gminy Skarszewy na lata 2024–2027 (uchwała nr VII/52/2024 z 29 października 2024 roku); H. Schuch, „Die Zustände der Landbevölkerung im Kreise Berent am Schlusse der polnischen Herrschaft 1772”, „Zeitschrift des Westpreußischen Geschichtsvereins”, z. 15 (1886), s. 155–157; H. Schuch, „Nachweis über den adligen Grundbesitz und dessen Vertheilung in den Kreisen Berent und Karthaus im Jahre 1772”, „Zeitschrift des Westpreußischen Geschichtsvereins”, z. 30 (1892), s. 60.