Czarnówko — cmentarz ewangelicki

Czarnówko, po niemiecku Scharnhorst, to nieduża osada przy drodze łączącej Lębork z Redkowicami i Główczycami, na północnej krawędzi pradoliny Łeby, około 3 kilometrów od Lęborka; przed 1945 rokiem należała do powiatu lęborskiego (Kreis Lauenburg i. Pom.) w rejencji koszalińskiej. W badaniach archeologicznych odkryto cmentarzysko kultury pomorskiej z I–IV wieku przed naszą erą, a wydobyte przedmioty trafiły do Muzeum Archeologicznego w Gdańsku.

Wieś przylega od wschodu do Czarnych Gór i nosi nazwę słowiańską, od źródłosłowu „czarny”. Niemiecka nazwa Scharnhorst pojawiła się w XIX wieku, po wojnach napoleońskich, gdy dzierżawca Sydow wykupił gospodarstwa chłopskie oraz zagrody chałupnicze i utworzył z nich folwark; mapa topograficzna z 1876 roku pokazuje Vorwerk Scharnhorst. Folwark nie przynosił zysków i wykupiono go na cele kolonizacji wewnętrznej — w okresie międzywojennym jego ziemie nabyło Pomorskie Towarzystwo Rolnicze, a w 1932 roku rozparcelowano je między 30 gospodarzy.

W źródłach nie znaleziono kościoła ani kaplicy w osadzie. Najbliższy kościół ewangelicki stał w Nowej Wsi Lęborskiej — filii parafii w Garczegorzu; jako filię wymieniają ją zgodnie Ernst Müller i Franz Schultz. Związek osady z tamtejszym kościołem widać na zachowanej mapie Czarnówka, na której zaznaczono teren należący do kościoła w Nowej Wsi Lęborskiej.

W spisach folwark nie figurował jako osobna gmina ani obwód dworski. Spis powszechny z 2 grudnia 1895 roku, który dzieli powiat na 172 pozycje (miasta 1–2, gminy wiejskie 3–65, obwody dworskie 66–172), wymienia Scharnhorst w przypisie o osadach należących do gmin. Folwark liczono razem z Nową Wsią Lęborską: przy pozycji 34, czyli gminie wiejskiej Neuendorf (Nowa Wieś Lęborska), obok Fichtkathen i Neuendorfer Mühle, zapisano „Scharnhorst 4 u. 69” — cztery budynki mieszkalne i 69 mieszkańców. Ten sam układ powtarza spis z 1 grudnia 1905 roku: „Scharnhorst 4 u. 68” przy tej samej gminie, która liczyła wtedy 1100 mieszkańców, w tym 1078 ewangelików; należała do parafii ewangelickiej w Garczegorzu, a urząd stanu cywilnego i obwód urzędowy miała u siebie.

Cmentarz leży głęboko w lesie za wsią, na skrzyżowaniu rzadko uczęszczanych dróg leśnych. Granic nie ma żadnych, wymiary to około dwudziestu na dwadzieścia metrów; las jest względnie młody i nie zachowało się w nim żadne stare drzewo. Widać ślady dawnego rabunku grobów albo innych wykopów; zarysów mogił nie ma. Zostały: jedna podstawa krzyża żeliwnego, dwie betonowe podstawy pod epitafia, połamana tablica epitafijna oraz przewrócony kamień polny o wymiarach około 50 na 80 centymetrów z rytym napisem „Ruhe statte der Familien Stade - König”. Stoi tam też kamienny pomnik z ułamkiem epitafium właściciela ziemskiego, zmarłego 9 sierpnia 1925 roku. W gminnej ewidencji zabytków obiekt figuruje na fragmencie działki 322L (322h) jako cmentarz zabytkowy.

Źródła: M. Drzewiecki, „Cmentarze Ziemi Lęborskiej”, karta „Czarnówko — Scharnhost” (dawna witryna, kopia archiwalna z 3 sierpnia 2016 roku); Ewidencja cmentarzy Pomorza (Białe Karty konserwatorskie); F. Schultz, „Geschichte des Kreises Lauenburg in Pommern”, Lauenburg i. Pom. 1912; Ernst Müller, „Die evangelischen Geistlichen Pommerns”, część II, Stettin 1912, hasło Garzigar; Gemeindelexikon für die Provinz Pommern, spis powszechny z 2 XII 1895; Gemeindelexikon für das Königreich Preussen, Heft IV: Provinz Pommern, spis powszechny z 1 grudnia 1905 roku; Wojewódzka i gminne ewidencje zabytków — scalony wykaz cmentarzy (WEZ/WUOZ 2026-08-29).