Czerniki — cmentarz ewangelicki

Czerniki, po niemiecku Czernikau, były dawnym majątkiem dworskim w powiecie kościerskim (Kreis Berent). Czerniki leżały w rejencji gdańskiej i prowincji Prusy Zachodnie. Słownik geograficzny nazywa miejscowość bardzo starą: w 1258 roku książę Sambor II zapisał ją cystersom, których osadził w Pogódkach, a którzy przenieśli się później do Pelplina. Wieś należała do klucza pogódkowskiego. Mieszkańcy stosunkowo długo rządzili się prawem polskim, bo prawo chełmińskie wprowadził w 1432 roku opat pelpliński Piotr Honigfeld.

W 1772 roku folwarki Kobylla i Czernikau prowadził sam klasztor pelpliński. Po kasacie klasztoru Czerniki wydano w 1781 roku w wieczystą dzierżawę.

W XIX wieku przy dworze osiedlili się niemieccy, w większości ewangeliccy koloniści. Urzędowy spis miejscowości rejencji gdańskiej z 1820 roku notuje we wsi 94 mieszkańców: 72 luteranów i 22 katolików. Wieś liczono wtedy razem z osadą Małe Czerniki. W 1820 roku i w 1885 roku ewangelicy należeli do parafii w Nowych Polaszkach (Neu-Paleschken). W kolumnie parafii ewangelickiej wykazu gmin z 1885 roku nazwa Pogódek nie pada ani razu.

Słownik geograficzny podaje 131 ewangelików i 15 katolików przy 12 domach mieszkalnych i 2447 morgach areału. Pruski wykaz gmin ze spisu z 1 grudnia 1885 roku podaje dla obszaru dworskiego 143 mieszkańców, z czego 84 ewangelików i 59 katolików. Katolicy z Czernik należeli do parafii rzymskokatolickiej w Pogódkach (Pogutken). W Zamku Kiszewskim (Schloss Kischau) mieścił się urząd stanu cywilnego.

W 1890 roku ewangelicka gmina w Pogódkach, w diecezji starogardzkiej, zaczęła prowadzić własne księgi chrztów, ślubów, zgonów, komunikantów i konfirmacji. Spis z 1 grudnia 1910 roku wykazał tu 140 mieszkańców: 103 osoby z niemieckim językiem ojczystym. W 1910 roku wszyscy niemieckojęzyczni mieszkańcy byli ewangelikami. Po polsku mówiło 37 osób. Spis wymienia Czerniki w parafii ewangelickiej w Pogódkach.

Własnego kościoła ewangelickiego miejscowość nie miała; pozostał cmentarz ewangelicki. Leży około sześciuset metrów na północ od wsi, na południowym skraju lasu, po zachodniej stronie drogi gruntowej do Garczyna, na niewielkim wzniesieniu. Zajmuje 0,36 hektara. Dokładnej daty założenia cmentarza nie podają ani ewidencja cmentarzy, ani wykaz gmin z 1885 roku, ani spis parafii ewangelickich z 1910 roku, ani wykaz ksiąg metrykalnych Bära z 1908 roku. Po 1945 roku ludność niemiecka odeszła, a nekropolia uległa zaniedbaniu.

Almanach parafii Prus Zachodnich z 1913 roku zalicza tę miejscowość do parafii Pogódki (Pogutken) i podaje tu 103 ewangelików w obszarze dworskim (razem z przyległymi osadami).

Źródła: Gemeindelexikon für die Regierungsbezirke Allenstein, Danzig, Marienwerder, Posen, Bromberg und Oppeln, Heft II: Regierungsbezirk Danzig, Berlin 1912 (spis powszechny z 1 XII 1910), Kreis Berent, poz. 122; Gemeindelexikon für die Provinz Westpreussen, spis powszechny z 1 XII 1885, Kreis Berent, s. 44, poz. 123; Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich, t. I, hasło „Czerniki W.”; M. Bär, „Die Kirchenbücher der Provinz Westpreussen”, 1908 (gmina ewangelicka Pogutken, księgi od 1890); „Uebersicht der Bestandtheile und Verzeichniss aller Ortschaften des Danziger Regierungs-Bezirkes”, Danzig 1820, s. 84, nr 48; wojewódzka ewidencja cmentarzy (gmina Stara Kiszewa); ewidencja cmentarzy Pomorza (Białe Karty konserwatorskie); H. Schuch, „Die Zustände der Landbevölkerung im Kreise Berent am Schlusse der polnischen Herrschaft 1772”, „Zeitschrift des Westpreußischen Geschichtsvereins”, z. 15 (1886), s. 161; „Die evangelischen Kirchengemeinden in Ostpreußen und Westpreußen in den Pfarr-Almanachen von 1912 und 1913”, wyd. 2, Hamburg 2000 (Sonderschrift 59), almanach Prus Zachodnich 1913, s. 43.