Czersk — kościół ewangelicki (nieistniejący)

Kościół ewangelicki w Czersku stał przy ulicy Dworcowej 23. Dziś go nie ma; miejsce przypomina miejska tablica z cyklu „Czerskie Archiwalia”.

Własną gminę kościelną czerscy ewangelicy otrzymali w 1900 roku — wcześniej należeli do parafii w Mokrem — i od tego roku prowadzili własne księgi metrykalne. Świątynię w stylu neogotyckim, z potężną wieżą od frontu, zbudowano według tablicy w 1907 roku; podpis dawnej fotografii, którą tablica reprodukuje, podaje dzień poświęcenia: 3 października 1907 roku. Piotr Birecki datuje budowę na lata 1904–1907 i odnotowuje organy z 1907 roku. Wnętrze było według tablicy bardzo skromne.

Tablica wymienia też inne ślady tej wspólnoty: szkołę ewangelicką, działającą w Czersku od 1845 roku, i osobny cmentarz protestancki, założony w 1898 roku przy ulicy Chojnickiej.

W 1945 roku kościół opuszczono i zamknięto. Po wojnie nie miał gospodarza; siedzibę pastora zamieniono na przedszkole, a sam kościół w latach sześćdziesiątych całkowicie rozebrano. Część cegieł posłużyła do budowy sali gimnastycznej czerskiego liceum, dzwon przeniesiono do kościoła katolickiego w Czersku, a niektóre części organów trafiły do kościoła parafialnego w Odrach. Według Kaya Piotrowskiego, mieszkańca Czerska, na miejscu kościoła przez kilkanaście lat działał sklep, a dziś jest tam salon meblowy; w dawnym domu parafialnym nadal mieści się przedszkole, a budynek szkoły ewangelickiej z 1897 roku jest częścią szkoły podstawowej.

Almanach parafii Prus Zachodnich z 1913 roku podaje tu 1447 ewangelików (razem z przyległymi osadami), a w całej tutejszej parafii 1585 dusz. Pastorem był wtedy, od 1900 roku, Carl Zielke, urodzony w 1869 roku.

Księga pastorów Prus Wschodnich i Zachodnich, wydana przez Verein für Familienforschung in Ost- und Westpreußen, notuje przy tej parafii między innymi tych duchownych (rok to data z hasła, zwykle objęcia urzędu): Carl Otto Zielke (1900), Johannes Gerber (1920), Gerhard Striebeck (1941).

Źródła: tablica miejska „Czerskie Archiwalia. Kościół ewangelicki w Czersku” przy ulicy Dworcowej (tekst odczytany z fotografii Kaya Piotrowskiego z sierpnia 2026 roku); P. Birecki, „Ewangelickie budownictwo kościelne w Prusach Zachodnich”, Toruń 2014; M. Bär, „Die Kirchenbücher der Provinz Westpreussen”, Danzig 1908; relacja i fotografie Kaya Piotrowskiego, sierpień 2026 roku; „Die evangelischen Kirchengemeinden in Ostpreußen und Westpreußen in den Pfarr-Almanachen von 1912 und 1913”, wyd. 2, Hamburg 2000 (Sonderschrift 59), almanach Prus Zachodnich 1913, s. 57; „Das Zwischenmanuskript zum Altpreußischen evangelischen Pfarrerbuch”, Hamburg 2012–2014 (QMS 19), t. 2, s. 573; t. 6, s. 1784; t. 7, s. 2044.